พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ปัญจกนิบาต · มณิกุณฑลวรรค
๓. เวนสาขชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๑๒–๗๑๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในมณิกุณฑลวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
๓๕๓. เวนสาขชาตก (๓)
๓. เวนสาขชาดก (๓๕๓)
ว่าด้วยต้นไม้ป้องกันภัยไม่ได้
(พระโพธิสัตว์เป็นอาจารย์ทิศาปาโมกข์กล่าวสอนพรหมทัตตกุมารว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ปัญจกนิบาต มณิกุณฑลวรรค เวนสาขชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๒๖–๑๒๖ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๐๑–๒๐๒
นยิทํ นิจฺจํ ภวิตพฺพํ พฺรหฺมทตฺต
เขมํ สุภิกฺขํ สุขตา จ กาเย
อตฺถจฺจเย มา อหุ สมฺปมูโฬฺห
ภินฺนปฺลโว สาครสฺเสว มชฺเฌ.
พรหมทัตตกุมาร ความเกษมสำราญ ภิกษาที่หาได้ง่าย
ความสุขสำราญกาย ทั้งหมดนี้ไม่มีตลอดกาลเป็นนิตย์
เมื่อประโยชน์สิ้นไป ท่านอย่าได้หลงลืม
เหมือนคนเรือแตกท่ามกลางสาครเลย
ยานิ กโรติ ปุริโส ตานิ อตฺตนิ ปสฺสติ
กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ
ยาทิสํ วปเต พีชํ ตาทิสํ หรเต (๑) ผลํ.
- ๑ก. รุหเต
คนทำกรรมใดไว้ย่อมเห็นกรรมนั้นในตน
คนทำกรรมดีย่อมได้รับผลดี
คนทำกรรมชั่วย่อมได้รับผลชั่ว
คนหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้รับผลเช่นนั้น
(พรหมทัตตกุมารนั้นกำหนดคำของพระโพธิสัตว์ได้แล้ว บ่นเพ้ออยู่ว่า)
อิทํ ตทาจริยวโจ ปาราสริโย (๑) ยทพฺรวิ
มาสฺสุ ตฺวํ อกริ ปาปํ ยนฺตํ ปจฺฉา กตํ ตเป.
- ๑ก. ปาราจริโย
ท่านอาจารย์ปาราสริยะได้กล่าวคำใดไว้ว่า
ท่านอย่าได้ทำความชั่วที่ทำแล้วจะทำตนให้เดือดร้อนในภายหลัง
คำนี้เป็นคำของอาจารย์
อยเมว โส ปิงฺคิโย (๑) เวนสาโข (๒)
ยมฺหิ ฆาตยึ ขตฺติยานํ สหสฺสํ
อลงฺกเต จนฺทนสารานุลิตฺเต
ตเมว ทุกฺขํ ปจฺจาคตํ มมํ.
- ๑ฉ.ม. ปิงฺคิย
- ๒สี.อิ. โธนสาโข
ปิงคิยะ เราได้สำเร็จโทษกษัตริย์ ๑,๐๐๐ พระองค์
ผู้ประดับพระวรกาย ลูบไล้ด้วยจุรณแก่นจันทน์ที่ต้นไม้ใด
ต้นไม้นั้นมีกิ่งก้านสาขาแผ่ไพศาลคือต้นนี้เอง
ทุกข์นั้นนั่นแหละก็กลับมาสนองเรา
(ต่อมาพรหมทัตตกุมารทรงคร่ำครวญอยู่อย่างนั้น หวนระลึกถึงพระอัครมเหสี จึงกล่าวว่า)
สามาปิ โข จนฺทนลิตฺตคตฺตา
ลฏฺฐึว โสภญฺชนกสฺส อุคฺคตา
อทิสฺวา กาลํ กริสฺสามิ อุพฺพรึ
ตํ เม อิโต ทุกฺขตรํ ภวิสฺสตีติ.
เวนสาขชาตกํ (๑) ตติยํ.
- ๑สี.อิ. โธนสาขชาตกํ
พระนางสามาผู้มีพระวรกายลูบไล้ด้วยจุรณแก่นจันทน์
งามระหงดั่งกิ่งไผ่ที่แกว่งไกวไปมา
เราไม่เห็นพระมเหสีจักตาย
การไม่ได้เห็นพระมเหสีของเรานั้น
จักเป็นทุกข์ยิ่งกว่าทุกข์คือความตายนี้
เวนสาขชาดกที่ ๓ จบ
จบ ๓. เวนสาขชาดก