๔. อุรคชาดก เล่ม ๒๗

(พรหมทัตกุมารกำหนดคำของอาจารย์ได้แล้วก็บ่นเพ้อว่า)

{๗๑๔} [๗๑๗] อาจารย์ในปางก่อนได้กล่าวคำใดไว้ว่า ‘ท่านอย่าได้ทำบาปกรรม ที่ทำแล้วจะทำให้เดือดร้อนในภายหลัง’ คำนั้นก็เป็นคำสอนของอาจารย์เรา

{๗๑๕} [๗๑๘] ปิงคิยปุโรหิตนั้นพร่ำอยู่ว่า‘ต้นไทรที่มีกิ่งก้านแผ่ไพศาลนี้สามารถ ให้ความชนะได้’ เราจึงให้ฆ่ากษัตริย์ผู้ประดับด้วยเครื่องราชอลังการ ลูบไล้ด้วยแก่นจันทน์แดงทั้ง ๑,๐๐๐ พระองค์เสียที่ต้นไม้ใด ต้นไม้นั้นบัดนี้ไม่อาจทำการป้องกันอะไรแก่เราได้ความทุกข์ นั้นแหละกลับมาสนองเราแล้ว{๗๑๖} [๗๑๙] พระนางอุพพรีอัครมเหสีของเรา มีพระฉวีวรรณงามดังทองคำ ลูบไล้ตัวด้วยแก่นจันทน์แดงเมื่อเยื้องกรายช่างงามเจริญตา เหมือนกับกิ่งมะรุมที่เหยียดตรง ถูกลมพัดเบา ๆ ก็ไหวเอนดู งามยิ่งนักฉะนั้น เรามิได้เห็นพระนางอุพพรีแล้วคงจักต้องตาย เป็นแน่การที่เราไม่ได้เห็นพระนางอุพพรีนั้นจัดเป็นทุกข์ยิ่ง กว่ามรณทุกข์นี้อีก

๔. อุรคชาดก (๓๕๔)

ว่าด้วยเปรียบคนตายเหมือนงูลอกคราบ

(พราหมณ์โพธิสัตว์บอกสาเหตุที่ไม่ร้องไห้แก่ท้าวสักกะว่า)

{๗๑๗} [๗๒๐] ลูกชายข้าพเจ้าละทิ้งร่างกายของตนไป ดุจงูลอกคราบเก่าทิ้งไปฉะนั้น เมื่อร่างกายของลูกชายข้าพเจ้าใช้อะไรไม่ได้ เมื่อลูกชายข้าพเจ้าทำกาละจากไปแล้วอย่างนี้ จะมีประโยชน์อะไร ด้วยการร่ำไห้ถึงเล่า

[๗๒๑] ลูกชายข้าพเจ้าถูกเผาอยู่ก็ไม่รู้สึกถึงการร่ำไห้ของพวกญาติ เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้าจึงไม่เศร้าโศกถึงเขาเขาไปสู่คติของเขาแล้ว

(นางพราหมณีบอกสาเหตุที่ไม่ร้องไห้แก่ท้าวสักกะว่า)

{๗๑๘} [๗๒๒] ลูกชายของดิฉันนี้ ดิฉันมิได้เชื้อเชิญให้เขามาจากปรโลก เขามาของเขาเองแม้เมื่อจะไปจากมนุษยโลกนี้ดิฉันก็มิได้ อนุญาตให้เขาไปเขามาอย่างใดเขาก็ไปอย่างนั้นการ คร่ำครวญถึงในการที่เขาไปจากมนุษยโลกนั้นจะมีประโยชน์อะไร[๗๒๓] ลูกชายของดิฉันถูกเผาอยู่ก็ไม่รู้สึกถึงการร่ำไห้ของพวกญาติ เพราะฉะนั้น ดิฉันจึงไม่เศร้าโศกถึงเขา เขาไปสู่คติของเขาแล้ว

(น้องสาวบอกสาเหตุที่ไม่ร้องไห้แก่ท้าวสักกะว่า)

{๗๑๙} [๗๒๔] เมื่อพี่ชายตายแล้วหากว่าดิฉันจะพึงร้องไห้ ดิฉันก็จะต้อง ผ่ายผอมลงเมื่อดิฉันร้องไห้อยู่จะมีผลอะไร ความไม่ยินดี จะพึงมีแก่ญาติมิตรและสหายของดิฉันยิ่งขึ้น

[๗๒๕] พี่ชายของดิฉันถูกเผาอยู่ก็ไม่รู้สึกถึงการรํ่าไห้ของพวกญาติ เพราะฉะนั้น ดิฉันจึงไม่เศร้าโศกถึงเขา เขาไปสู่คติของเขาแล้ว

(ภรรยาบอกสาเหตุที่ไม่ร้องไห้แก่ท้าวสักกะว่า)

{๗๒๐} [๗๒๖] เด็กร้องไห้ขอดวงจันทร์ที่โคจรอยู่ในอากาศฉันใด การที่บุคคล มาเศร้าโศกถึงผู้ที่ละไปสู่ปรโลกแล้วนี้ก็มีอุปไมยฉันนั้น

[๗๒๗] สามีของดิฉันถูกเผาอยู่ ก็ไม่รู้สึกถึงการร่ำไห้ของพวกญาติ เพราะฉะนั้น ดิฉันจึงไม่เศร้าโศกถึงเขา เขาไปสู่คติของเขาแล้ว

(หญิงรับใช้บอกสาเหตุที่ไม่ร้องไห้แก่ท้าวสักกะว่า)

{๗๒๑} [๗๒๘] หม้อน้ำที่แตกแล้วเชื่อมให้สนิทอีกไม่ได้ ฉันใด การที่บุคคลมา เศร้าโศกถึงผู้ที่ละไปสู่ปรโลกแล้วนี้ก็มีอุปไมยฉันนั้น

[๗๒๙] นายของดิฉันถูกเผาอยู่ก็ไม่รู้สึกถึงการร่ำไห้ของพวกญาติ เพราะฉะนั้น ดิฉันจึงไม่เศร้าโศกถึงเขา นายของดิฉันไปสู่คติ ของเขาแล้ว

๕. ธังกชาดก (๓๕๕)

ว่าด้วยการร้องไห้ไม่มีประโยชน์

(พระเจ้าธังกะตรัสถามพระราชาโพธิสัตว์พระนามว่าฆฏะว่า)

{๗๒๒} [๗๓๐] คนอื่น ๆ เศร้าโศกอยู่ ร้องไห้อยู่ คนอื่น ๆ มีนํ้าตานองหน้า แต่พระองค์กลับมีผิวพระพักตร์ผ่องใส ข้าแต่ฆฏราช เพราะเหตุไร พระองค์จึงไม่เศร้าโศก(พระราชาโพธิสัตว์ทูลสาเหตุที่ไม่เศร้าโศกแก่พระเจ้าธังกะว่า)

{๗๒๓} [๗๓๑] ความเศร้าโศกนำสิ่งที่ล่วงไปแล้วกลับมาไม่ได้ นำความสุขใน อนาคตมาให้ก็ไม่ได้ ดูก่อนธังกราช เพราะฉะนั้น หม่อมฉันจึงไม่เศร้าโศก ความเป็นเพื่อนในความเศร้าโศกย่อมไม่มี{๗๒๔} [๗๓๒] บุคคลเศร้าโศกอยู่ย่อมจะผอมเหลือง และไม่ชอบบริโภคอาหาร เมื่อเขาถูกความโศกศัลย์เสียบแทงร้อนรนอยู่พวกคนที่ไม่ ถูกกันก็จะพากันดีใจ