๑๕. มหามังคลชาดก เล่ม ๒๗

กึสุ นโร ชปฺปมธิจฺจ กาเล

กํ วา วิชฺชํ กตมํ วา สุตานํ

โส มจฺโจ อสฺมึ จ ปรมฺหิ โลเก

กถํกโร โสตฺถาเนน คุตฺโต ฯ

นรชนรู้วิชาอะไรก็ดี รู้สุตะทั้งหลายอะไรก็ดี กระซิบถามกันว่า อะไรเป็นมงคล ในเวลาปรารถนามงคล นรชนนั้นจะทำอย่างไร จึงจะเป็นผู้อันความสวัสดีคุ้มครองแล้ว ทั้งในโลกนี้ และโลกหน้าฯ

ยสฺส เทวา ปิตโร จ สพฺเพ

สิรึสปา ๒ สพฺพภูตานิ จาปิ

เมตฺตาย นิจฺจํ อปจิตานิ โหนฺติ

ภูเตสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ ฯ

เทวดาและพรหมทั้งปวง ทีฆชาติและสรรพสัตว์ทั้งหลาย บุคคลใดอ่อนน้อมอยู่เป็นนิตย์ ด้วยเมตตา บัณฑิตทั้งหลาย กล่าวเมตตา ของบุคคลนั้นแลว่า เป็นสวัสดิมงคลในสัตว์ทั้งหลาย.

โย สพฺพโลกสฺส นิวาตวุตฺติ

อิตฺถีปุมานํ สหทารกานํ

ขนฺตา ทุรุตฺตานํ อปฺปฏิกูลวาที

อธิวาสนํ โสตฺถานํ ตทาหุ ฯ

๑ ม. ชรเยถ ฯ ๒ ม. สรีสปา ฯ

ผู้ใดประพฤติถ่อมตนแก่สัตว์โลกทั้งปวง แก่หญิงและชาย พร้อมทั้งเด็กเป็นผู้อดทนต่อถ้อยคำชั่วร้าย ไม่กล่าวลำเลิกถึงเรื่องเก่าๆ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวความอดกลั้น ของผู้นั้นว่า เป็นสวัสดิมงคล.

โย นาวชานาติ สหายมิตฺเต ๑

สิปฺเปน กุลฺยาภิ ธเนน ชจฺจา

รุจิปญฺโญ อตฺถกาเล ๒ มตีมา ๓

สหาเยสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ ฯ

ผู้ใดเป็นผู้มีปัญญาดี มีความรู้ปรุโปร่งในเมื่อเหตุเกิดขึ้น ไม่ดูหมิ่นมิตรสหายทั้งหลายด้วย ศิลป สกุล ทรัพย์ และด้วยชาติ บัณฑิตทั้งหลายกล่าวการไม่ดูหมิ่นสหายของผู้นั้นว่า เป็นสวัสดิมงคลในสหายทั้งหลาย.

มิตฺตานิ เว ยสฺส ภวนฺติ สนฺโต

สํวิสฺสตฺถา อวิสํวาทกสฺส

น มิตฺตทุพฺภี สํวิภาคี ธเนน

มิตฺเตสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ ฯ

สัตบุรุษทั้งหลายเป็นผู้ชอบพอคุ้นเคยกัน เป็นมิตรแท้ของผู้ใด ผู้มีคำพูดมั่นคง อนึ่ง ผู้ใดเป็นผู้ไม่ประทุษร้ายมิตร แบ่งปันทรัพย์ของตน ให้แก่มิตร บัณฑิตทั้งหลายกล่าวการได้ประโยชน์เพราะอาศัยมิตร และการแบ่งปันของผู้นั้นว่า เป็นความสวัสดิมงคลในมิตรทั้งหลาย.

ยสฺส ภริยา ตุลฺยวยา สมคฺคา

อนุพฺพตา ธมฺมกามา ปชาตา

โกลินิยา สีลวตี ปติพฺพตา

ทาเรสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ ฯ

ภรรยาของผู้ใดมีวัยเสมอกัน อยู่รวมกันด้วยความปรองดอง ประพฤติตามใจกัน เป็นคนใคร่ธรรม ไม่เป็นหญิงหมัน มีศีลโดยสมควรแก่สกุลรู้จักปรนนิบัติสามี บัณฑิตทั้งหลาย กล่าวคุณความดีในภรรยาของผู้นั้นว่าเป็นสวัสดิมงคลในภรรยาทั้งหลาย.

ยสฺส ราชา ภูตปตี ยสสฺสี

ชานาติ โสเจยฺย ๔ ปรกฺกมญฺจ

อเทฺวชฺฌตา สุหทยํ มมนฺติ

ราชูสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ ฯ

๑ สี. ยุ. สหายมตฺเต ฯ ๒ อตฺถทสฺสีติปิ ปาโฐ ฯ ๓ สี. ยุ. มุตีมา ฯ

๔ ม. โสเจยฺยํ ฯ

พระราชาเป็นเจ้าแผ่นดิน ทรงพระอิศริยยศใหญ่ ทรงทราบความสะอาดและความขยันหมั่นเพียรของราชเสวกคนใด และทรงทราบราชเสวกคนใด ด้วยความเป็นผู้ไม่ร้าวรานกับพระองค์ และทรงทราบราชเสวกคนใดว่ามีใจจงรักภักดีต่อเรา บัณฑิตทั้งหลายกล่าวคุณความดีของราชเสวกนั้นๆ ว่าเป็นสวัสดิมงคล ในพระราชาทั้งหลาย.

อนฺนญฺจ ปานญฺจ ททาติ สทฺโธ

มาลญฺจ คนฺธญฺจ วิเลปนญฺจ

ปสนฺนจิตฺโต อนุโมทมาโน

สคฺเคสุ เว โสตฺถานํ ตทาหุ ฯ

บุคคลใดมีศรัทธาให้ข้าวน้ำ ให้ดอกไม้ของหอม และเครื่องลูบไล้ มีจิตเลื่อมใสอนุโมทนา บัณฑิตทั้งหลายกล่าวคุณข้อนั้นของบุคคลนั้นแล

ว่าเป็นความสวัสดีในสวรรค์ทั้งหลาย.

ยมริยธมฺเมน ปุนนฺติ วทฺธา ๑

อาราธิตา สมจริยาย สนฺโต

พหุสฺสุตา อิสโย สีลวนฺโต

อรหนฺตมชฺเฌ โสตฺถานํ ตทาหุ ฯ

สัตบุรุษทั้งหลายผู้รู้แจ้งด้วยญาณ ผู้ยินดีแล้ว ในสัมมาปฏิบัติ เป็นพหูสูต แสวงหาคุณ เป็นผู้มีศีล ยังบุคคลใดให้บริสุทธิ์ด้วยอริยธรรมบัณฑิตทั้งหลายยกย่องคุณความดีของสัตบุรุษนั้น ว่าเป็นความสวัสดีในท่ามกลางพระอรหันต์.

เอตานิ โข โสตฺถานานิ โลเก

วิญฺญูปสตฺถานิ สุขุทฺรยานิ ๒

ตานีธ เสเวถ นโร สปญฺโญ

น หิ มงฺคเล กิญฺจินมตฺถิ ๓ สจฺจนฺติ ฯ

มหามงฺคลชาตกํ ปณฺณรสมํ ฯ

ความสวัสดีเหล่านี้แล ผู้รู้สรรเสริญแล้ว มีสุขเป็นผลกำไรในโลก นรชนผู้มีปัญญา พึงเสพความสวัสดีเหล่านั้นไว้ในโลกนี้ ก็ในมงคลมีประเภทคือ ทิฏฐมงคล สุตมงคล และมุตมงคล มงคลสักนิดหนึ่งที่จะเป็นมงคลจริงๆ ไม่มีเลย.

จบ มหามังคลชาดกที่ ๑๕.