พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ทสกนิบาต
๙. มหาธรรมปาลชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๑๐–๑๔๒๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๖ ในทสกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
๔๔๗. มหาธมฺมปาลชาตก (๙)
๙. มหาธัมมปาลชาดก (๔๔๗)
ว่าด้วยมหาธรรมปาลกุมาร
(อาจารย์ทิศาปาโมกข์ถามพราหมณ์ว่า)
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ทสกนิบาต มหาธรรมปาลชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
บาลี (มหาจุฬาฯ) เล่ม ๒๗ หน้า ๒๒๒–๒๒๔ · ไทย (มหาจุฬาฯ ๒) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๓๘–๓๓๙
กินฺเต วตํ กึ ปน พฺรหฺมจริยํ
กิสฺส สุจิณฺณสฺส อยํ วิปาโก
อกฺขาหิ เม พฺราหฺมณ เอตมตฺถํ
กสฺมา นุ ตุมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
วัตรของท่านเป็นอย่างไร
อนึ่ง พรหมจรรย์ของท่านเป็นอย่างไร
นี้เป็นผลแห่งวัตรและพรหมจรรย์ที่ท่านประพฤติดีแล้วอย่างไร
พราหมณ์ ขอท่านโปรดบอกเนื้อความนั้นแก่ข้าพเจ้าว่า
เพราะเหตุไรหนอ พวกท่านจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
(พราหมณ์ตอบว่า)
ธมฺมํ จราม น มุสา ภณาม
ปาปานิ กมฺมานิ วิวชฺชยาม (๑)
อนริยํ ปริวชฺเชมุ สพฺพํ
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
- ๑ฉ.ม. ปริวชฺชยาม
พวกเราประพฤติธรรม ไม่กล่าวเท็จ
งดเว้นกรรมชั่ว ละเว้นกรรมอันไม่ประเสริฐทั้งหมด
เพราะเหตุนั้นแล พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
- ๑ประพฤติธรรม ในที่นี้หมายถึงประพฤติกุศลกรรมบถ (ทางแห่งความดี ๑๐) คือ ทางกาย ๓ ได้แก่ (๑) ละการฆ่าสัตว์ (๒) ละการลักทรัพย์ (๓) ละการประพฤติผิดในกาม ทางวาจา ๔ ได้แก่ (๑) ละการ พูดเท็จ (๒) ละการพูดส่อเสียด (๓) ละการพูดคำหยาบ (๔) ละการพูดเพ้อเจ้อ ทางใจ ๓ ได้แก่ (๑) ไม่ เพ่งเล็งอยากได้ของผู้อื่น (๒) ไม่มีจิตคิดร้ายต่อผู้อื่น (๓) มีความเห็นชอบ (ขุ.ชา.อ. ๕/๙๓/๔๓๐)
สุโณม ธมฺมํ อสตํ สตญฺจ
น จาปิ ธมฺมํ อสตํ โรจยาม
หิตฺวา อสนฺเต น ชหาม สนฺเต
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
พวกเราฟังธรรมทั้งของอสัตบุรุษและสัตบุรุษ
แต่พวกเราไม่ชอบใจธรรมของอสัตบุรุษเลย
จึงละเว้นอสัตบุรุษ ไม่ละเว้นสัตบุรุษ
เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
ปุพฺเพว ทานา สุมนา ภวาม
ททํปิ เว อตฺตมนา ภวาม
ทตฺวาปิ เว นานุตปฺปาม ปจฺฉา
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
ก่อนจะให้ทาน พวกเราก็ดีใจ แม้ขณะให้ก็พอใจ
แม้ให้ไปแล้วก็ไม่เดือดร้อนในภายหลัง
เพราะฉะนั้น พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
สมเณ มยํ พฺราหฺมเณ อทฺธิเก จ
วนิพฺพเก ยาจนเก ทลิทฺเท
อนฺเนน ปาเนน อภิตปฺปยาม
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
พวกเราเลี้ยงดูสมณะ พราหมณ์ คนเดินทาง
วณิพก ยาจก และคนจนให้อิ่มหนำด้วยข้าวและน้ำ
เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
มยญฺจ ภริยํ นาติกฺกมาม
ภริยาปิ อเมฺห (๑) นาติกฺกมนฺติ
อญฺญตฺร ตาหิ พฺรหฺมจริยํ จราม
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
- ๑ฉ.ม. อเมฺห จ ภริยา
อนึ่ง พวกเราไม่นอกใจภรรยา
ถึงพวกภรรยาก็ไม่นอกใจพวกเรา
นอกจากภรรยาเหล่านั้นแล้ว พวกเราประพฤติพรหมจรรย์
เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
ปาณาติปาตา วิรมาม สพฺเพ
โลเก อทินฺนํ ปริวชฺชยาม
อมชฺชปา โนปิ มุสา ภณาม
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
พวกเรางดเว้นการฆ่าสัตว์ทั้งปวง
ละเว้นสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ในโลก ไม่ดื่มน้ำเมา ไม่พูดเท็จเลย
เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
เอตาสุ เว ชายเร สุตฺตมาสุ
เมธาวิโน โหนฺติ ปหูตปญฺญา
พหุสฺสุตา เวทคุโน จ โหนฺติ
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
บุตรทั้งหลายที่เกิดในหญิงชั้นสูงมีมารยาทอันดีงามเหล่านั้น
เป็นคนฉลาด มีปัญญามาก เป็นพหูสูต จบไตรเพท
เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
มาตาปิตโร (๑) ภคินี ภาตโร จ
ปุตฺตา จ ทารา จ มยญฺจ สพฺเพ
ธมฺมํ จราม ปรโลกเหตุ
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
- ๑ฉ. มาตา ปิตา จ, ม. มาตา จ ปิตา
พ่อแม่ พี่น้องหญิงชาย ลูกเมีย
และเราทั้งหมดก็ประพฤติธรรมเพราะเหตุโลกหน้า
เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่มๆ
ทาสา จ ทาสีย (๑) อนุชีวิโน จ
ปริจารกา กมฺมกรา จ สพฺเพ.
ธมฺมํ จรนฺติ ปรโลกเหตุ
ตสฺมา หิ อมฺหํ ทหรา น มิยฺยเร.
- ๑ฉ.ม. ทาโสฺย, สี.อิ. ทาสฺโส
ทาสชายหญิง บุคคลรอบข้างที่อาศัยเลี้ยงชีพ
และคนงานทั้งหมดก็ประพฤติธรรมเพราะเหตุโลกหน้า
เพราะเหตุนั้น พวกเราจึงไม่ตายแต่หนุ่ม ๆ
(พราหมณ์แสดงคุณของผู้ประพฤติธรรมว่า)
ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ
ธมฺโม สุจิณฺโณ สุขมาวหาติ
เอสานิสํโส ธมฺเม สุจิณฺเณ
น ทุคฺคตึ คจฺฉติ ธมฺมจารี.
ธรรมแลย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม
ธรรมที่ตนประพฤติดีแล้วย่อมนำสุขมาให้
นี้เป็นอานิสงส์ในธรรมที่ตนประพฤติดีแล้ว
ผู้ประพฤติธรรมย่อมไม่ถึงทุคติ
ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ
ฉตฺตํ มหนฺตํ วิย วสฺสกาเล
ธมฺเมน คุตฺโต มม ธมฺมปาโล
อญฺญสฺส อฏฺฐีนิ สุขี กุมาโรติ.
มหาธมฺมปาลชาตกํ นวมํ.
ธรรมแลย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม
เหมือนร่มคันใหญ่ในฤดูฝน
ธรรมปาลกุมารของเรามีธรรมคุ้มครอง ยังอยู่เป็นสุข
กระดูกที่ท่านนำมาเป็นกระดูกคนอื่น
มหาธัมมปาลชาดกที่ ๙ จบ
จบ ๙. มหาธรรมปาลชาดก