๒. กัณหชาดก เล่ม ๒๗

{๑๓๒๕} [๑๓๕๕] อนึ่ง ชนเหล่าใดละทิ้งสิ่งของมากมายเสีย ไม่พิจารณาหนทาง ให้ถ่องแท้ ไม่ใคร่ครวญเหตุนั้นให้ถี่ถ้วน ชนเหล่านั้นต้องเป็นผู้ทูนจักรกรดไว้{๑๓๒๖} [๑๓๕๖] ผู้ใดพิจารณาถึงการงานและโภคะอันไพบูลย์ ไม่ซ่องเสพความปรารถนาอันประกอบด้วยความฉิบหายทำตามถ้อยคำของ ผู้เอ็นดูทั้งหลาย ผู้เช่นนั้นจักรกรดก็จะไม่กรํ้ากราย(นายมิตตวินทุกะถามว่า)

{๑๓๒๗} [๑๓๕๗] ท่านเทวดา จักรกรดจักคงอยู่บนศีรษะของข้าพเจ้าไปอีกนาน เท่าไรหนอ จะสักกี่พันปี ข้าพเจ้าขอถามความนั้น ขอท่านได้ โปรดบอกแก่ข้าพเจ้าเถิด(รุกขเทวดาโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๑๓๒๘} [๑๓๕๘] ดูก่อนมิตตวินทุกะ ท่านจงฟังเรา ท่านจงระลึกไว้ จงรู้สึกตัว ไว้ให้ดี จักรกรดจะยังพัดผันบนกระหม่อมของท่าน เมื่อท่าน ยังมีชีวิตอยู่ จะพ้นจักรกรดนั้นไปไม่ได้

๒. กัณหชาดก (๔๔๐)

ว่าด้วยผู้ดำแต่นอกในแผ้ว

(ท้าวสักกะตรัสกะพระฤๅษีโพธิสัตว์กัณหะว่า)

{๑๓๒๙} [๑๓๕๙] บุรุษนี้ดำจริงหนอ บริโภคโภชนะที่ดำ อยู่ในภูมิประเทศที่ดำ ไม่เป็นที่ชอบใจข้าพเจ้าเลย

(ฤาษีกัณหะกล่าวว่า)

{๑๓๓๐} [๑๓๖๐] ท่านท้าวสุชัมบดีคนจะว่าเป็นคนดำเพราะผิวหนังหามิได้ แท้จริงคนที่มีแก่นภายในชื่อว่าเป็นพราหมณ์ในตัวผู้ใดมีบาปกรรม ผู้นั้นแหละชื่อว่าเป็นคนดำ

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๓๓๑} [๑๓๖๑] ดูก่อนพราหมณ์ เพราะถ้อยคำที่ท่านกล่าวนี้เป็นถ้อยคำที่สมควรเป็นสุภาษิต ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านข้อหนึ่งตามแต่ใจท่านจะปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

{๑๓๓๒} [๑๓๖๒] ท่านท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าเทวดาทั้งปวงถ้าพระองค์จะ โปรดประทานพรแก่อาตมาอาตมาปรารถนาให้ความ ประพฤติของตนอย่าให้มีความโกรธ อย่าให้มีโทสะ อย่าให้มี ความโลภ อย่าให้มีความสิเนหา ขอได้ทรงโปรดประทานพร ๔ ประการนี้แก่อาตมาเถิด(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๓๓๓} [๑๓๖๓] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านเห็นโทษในความโกรธ ในโทสะ ในโลภะ และในสิเนหาเป็นอย่างไรหรือ ข้าพเจ้าขอถามความนั้น ขอ ท่านจงบอกแก่ข้าพเจ้าเถิด

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

{๑๓๓๔} [๑๓๖๔] ความโกรธเกิดจากความไม่อดทน ทีแรกก็มีน้อย แต่ภายหลังกลับมีมาก ย่อมเจริญขึ้นโดยลำดับ ความโกรธมักทำให้ขัดข้อง มีความคับแค้นมาก เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบความโกรธ

{๑๓๓๕} [๑๓๖๕] วาจาของผู้ประกอบด้วยโทสะเป็นวาจาหยาบคาย ถัดจากนั้น ก็ทำให้เกิดปรามาสถูกต้องกัน ต่อจากนั้นก็ชกต่อยกัน ต่อไป ก็หยิบท่อนไม้เข้าทุบตีกัน จนถึงจับศัสตราเข้าฟันแทงกันเป็นที่สุด โทสะเกิดจากความโกรธ เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบโทสะ{๑๓๓๖} [๑๓๖๖] การปล้นสะดมก็ดี การกระทำที่ร้ายกาจก็ดี การปลอมแปลงก็ดี การล่อลวงอำพรางก็ดี มีปรากฏได้ก็เพราะโลภะ เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบโลภะ

{๑๓๓๗} [๑๓๖๗] กิเลสเครื่องร้อยรัดทั้งหลายซึ่งถูกความสิเนหารึงรัดไว้ เกิดขึ้นในอารมณ์เป็นอันมาก เป็นสิ่งที่เกิดจากใจ นอนแนบแน่นอยู่ ย่อมทำให้บุคคลเดือดร้อนยิ่งนัก เพราะฉะนั้นอาตมาจึง ไม่ชอบความสิเนหา(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๓๓๘} [๑๓๖๘] ดูก่อนพราหมณ์เพราะถ้อยคำที่ท่านกล่าวมานี้เป็นถ้อยคำที่ สมควรเป็นสุภาษิต ข้าพเจ้าขอให้พรแก่ท่านอีกข้อหนึ่งตามแต่ ใจท่านปราถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

{๑๓๓๙} [๑๓๖๙] ท่านท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าเทวดาทั้งปวงถ้าพระองค์จะ โปรดประทานพรแก่อาตมาขออาพาธทั้งหลายอันร้ายแรง ซึ่งจะทำอันตรายแก่ตบะ อย่าได้เกิดขึ้นแก่อาตมาอยู่ในป่าตาม ลำพังเป็นนิจเลย

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

{๑๓๔๐} [๑๓๗๐] ดูก่อนพราหมณ์ คำนั้นท่านกล่าวดีแล้ว สมควรเป็นสุภาษิต ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านอย่างหนึ่งตามแต่ใจท่านปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

{๑๓๔๑} [๑๓๗๑] ท่านท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่กว่าเทวดาทั้งปวงถ้าพระองค์จะ โปรดประทานพรแก่อาตมา ขอให้ใจหรือร่างกายของอาตมา อย่าเข้าไปกระทบกระทั้งใคร ๆ ในกาลไหน ๆ เลย ขอได้ทรง โปรดประทานพรนี้เถิด

๓. จตุโปสถชาดก (๔๔๑)

ว่าด้วยผู้เป็นสมณะ

(วรุณนาคราชกล่าวว่า)

{๑๓๔๒} [๑๓๗๒] นรชนใดไม่ทำความโกรธในบุคคลผู้ควรโกรธเป็นสัตบุรุษ ไม่โกรธในกาลไหนๆ แม้จะโกรธ ก็ไม่เผยความโกรธให้เห็น นรชนนั้นแลนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่าเป็นสมณะในโลก(พญาครุฑกล่าวว่า)

{๑๓๔๓} [๑๓๗๓] นรชนใดมีท้องพร่อง ทนความหิวได้ เป็นผู้ฝึกตนแล้ว มีตบะ มีข้าวและนํ้าพอประมาณ ไม่ทำบาปเพราะเหตุแห่งอาหาร นรชนนั้นแลนักปราชญ์ทั้งหลายกล่าวว่าเป็นสมณะในโลก