๒. กัณหชาดก เล่ม ๒๗

กโณฺห วตายํ ปุริโส กณฺหํ ภุญฺชติ โภชนํ

กเณฺห ภูมิปฺปเทสสฺมึ น มยฺหํ มนโส ปิโย.

ชายคนนี้ผิวดำหนอ บริโภคอาหารสีดำ

อยู่ในภูมิประเทศสีดำ เราไม่ชอบใจเลย

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

น กโณฺห ตจสา โหติ อนฺโตสาโร หิ พฺราหฺมโณ

ยสฺมึ ปาปานิ กมฺมานิ ส เว กโณฺห สุชมฺปติ.

ท้าวสุชัมบดีสักกเทวราช เพราะผิวไม่นับว่าเป็นคนดำ

เพราะพราหมณ์มีความดีเป็นแก่นในภายใน

ผู้ที่มีกรรมชั่วนั่นแหละ นับว่าเป็นคนดำ

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

เอตสฺมึ เต สุลปิเต ปฏิรูเป สุภาสิเต

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ ยงฺกิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

ท่านพราหมณ์ เพราะถ้อยคำที่ท่านเจรจานั้น

ไพเราะ เหมาะสม เป็นสุภาษิต

ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านตามที่ใจของท่านปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

วรญฺเจ เม อโท สกฺก สพฺพภูตานมิสฺสร

สุนิกฺโกธํ สุนิทฺโทสํ นิลฺโลภํ วุตฺติมตฺตโน

นิเสฺนหมภิกงฺขามิ เอเต เม จตุโร วเร.

ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งภูตทั้งปวง

หากพระองค์จะประทานพรแก่อาตมา

อาตมาหวังเฉพาะความประพฤติของตน คือ อย่ามีความโกรธ

อย่ามีโทสะ อย่ามีความโลภ และอย่ามีความเสน่หา

ขอพระองค์ทรงประทานพรทั้ง ๔ ประการเหล่านี้แก่อาตมาเถิด

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

กินฺนุ โกเธ วา โทเส วา โลเภ เสฺนเห จ พฺราหฺมณ

อาทีนวํ สมฺมสสิ (๑) ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

พราหมณ์ ท่านเห็นโทษอะไรในความโกรธ

ในโทสะ ในความโลภ หรือในความเสน่หา

ข้าพเจ้าถามแล้วขอท่านจงบอกแก่ข้าพเจ้า

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

อปฺโป หุตฺวา พหุ โหติ วฑฺฒเต โส อขนฺติโช

อาสงฺคี พหุปายาโส ตสฺมา โกธํ น โรจเย.

ความโกรธนั้นเกิดจากความไม่อดทน

ถึงจะน้อย ก็จะมากได้

ต่อไปก็จะเพิ่มพูนยิ่งขึ้น เป็นความขัดข้องใจ

มีความคับแค้นใจเป็นอันมาก

เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบความโกรธ

ทุฏฺฐสฺส ผรุสา (๑) วาจา ปรามาโส อนนฺตรา

ตโต ปาณิ ตโต ทณฺโฑ สตฺถสฺส ปรมา คติ (๒)

โทโส โกธสมุฏฺฐาโน ตสฺมา โทสํ น โรจเย.

คนถูกโทสะครอบงำมีวาจาหยาบคาย

ต่อไปก็ประหมัดตบตีกัน ใช้ท่อนไม้ประหารกัน

ที่สุดก็จะใช้ศัสตราประหัตประหารกัน

โทสะมีความโกรธเป็นสมุฏฐาน

เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบโทสะ

อาโลป สาหสาการา (๑) นิกตี วญฺจนานิ จ

ทิสฺสนฺติ โลภธมฺเมสุ ตสฺมา โลภํ น โรจเย.

การปล้นฆ่าชาวบ้าน การจี้ข่มขู่เอาทรัพย์ การคดโกง

และการหลอกลวงย่อมปรากฏมีอยู่ในบุคคลผู้มีความโลภ

เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบความโลภ

เสฺนหสงฺคนฺถิตา (๑) คนฺถา เสนฺติ มโนมยา ปุถู

เต ภุสํ อุปตาเปนฺติ ตสฺมา เสฺนหํ น โรจเย.

ความผูกพันที่ถูกความเสน่หาร้อยรัดไว้อันเกิดแต่ใจ

นอนเนื่องอยู่เป็นอันมาก ย่อมทำให้เดือดร้อนมากมาย

เพราะฉะนั้น อาตมาจึงไม่ชอบความเสน่หา

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

เอตสฺมึ เต สุลปิเต ปฏิรูเป สุภาสิเต

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ ยงฺกิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

พราหมณ์ เพราะถ้อยคำที่ท่านเจรจานั้น

ไพเราะ เหมาะสม เป็นสุภาษิต

ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านตามที่ใจของท่านปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

วรญฺเจ เม อโท สกฺก สพฺพภูตานมิสฺสร

อรญฺเญ เม วิหรโต นิจฺจํ เอกวิหาริโน

อาพาธา น (๑) อุปฺปชฺเชยฺยุํ อนฺตรายกรา ภุสา.

ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งภูตทั้งปวง

หากพระองค์จะประทานพรแก่อาตมา

อาตมาเมื่ออยู่ในป่า ก็อยู่เพียงผู้เดียวเป็นนิตย์

อาพาธทั้งหลายที่ร้ายกาจซึ่งกระทำอันตรายได้ขออย่าได้เกิดขึ้นเลย

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

เอตสฺมึ เต สุลปิเต ปฏิรูเป สุภาสิเต

วรํ พฺราหฺมณ เต ทมฺมิ ยงฺกิญฺจิ มนสิจฺฉสิ.

พราหมณ์ เพราะถ้อยคำที่ท่านเจรจานั้น

ไพเราะ เหมาะสม เป็นสุภาษิต

ข้าพเจ้าจะให้พรแก่ท่านตามที่ใจของท่านปรารถนา

(ฤๅษีกัณหะกล่าวว่า)

วรญฺเจ เม อโท สกฺก สพฺพภูตานมิสฺสร

น มโน วา สรีรํ วา มงฺกเต สกฺก กสฺสจิ

กทาจิ อุปหญฺเญถ เอตํ สกฺก วรํ วเรติ.

กณฺหชาตกํ ทุติยํ.

ท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งภูตทั้งปวง

หากพระองค์จะประทานพรแก่อาตมา

ใจก็ตาม กายก็ตาม

ขออย่าได้เข้าไปกระทบกระทั่งใคร ๆ ในกาลไหน ๆ

เพราะการกระทำของอาตมาเลย อาตมาปรารถนาพรดังนี้

กัณหชาดกที่ ๒ จบ