๑๐. ขทิรังคารชาดก เล่ม ๒๗

๘. พกชาดก (๓๘)

ว่าด้วยนกยางผู้ฉลาดแกมโกง

(รุกขเทวดาโพธิสัตว์เห็นนกยางถูกปูหนีบตาย จึงกล่าวว่า)

{๓๘} [๓๘] บุคคลผู้ใช้ปัญญาหลอกลวงคนอื่นย่อมได้ความสุขอยู่ไม่นาน เพราะผู้ใช้ปัญญาหลอกลวงคนอื่นย่อมประสพผลแห่ง บาปกรรมที่ตนทำไว้ เหมือนนกยางถูกปูหนีบคอฉะนั้น

๙. นันทชาดก (๓๙)

ว่าด้วยทาสชื่อนันทะกล่าวคำหยาบชี้ขุมทรัพย์

(กุฎุมพีโพธิสัตว์ชี้บอกขุมทรัพยแก่กุมารผู้เป็นบุตรของเพื่อนว่า)

{๓๙} [๓๙] ทาสชื่อนันทกะเป็นบุตรของนางทาสียืนกล่าวคำหยาบคายในที่ใด เราก็รู้ว่ากองแห่งรัตนะและมาลัยทองมีอยู่ในที่นั้น

๑๐. ขทิรังคารชาดก (๔๐)

ว่าด้วยผู้มั่นคงในการให้ทาน

(เศรษฐีโพธิสัตว์ยืนที่ริมหลุมถ่านเพลิงกล่าวกะพระปัจเจกพุทธเจ้าว่า)

{๔๐} [๔๐] ถึงข้าพเจ้าจะตกหลุมถ่านเพลิงมีเท้าชี้ฟ้า มีศีรษะทิ่มลงก็ตาม ข้าพเจ้าก็จักไม่ทำกรรมอันไม่ประเสริฐ (คือ การไม่ให้ทาน การ ไม่รักษาศีล) ขอนิมนต์รับบิณฑบาตนี้ไปเถิด

จบ กุลาวกวรรคที่ ๔

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. กุลาวกชาดก ๒. นัจจชาดก

๓. สัมโมทมานชาดก ๔. มัจฉชาดก

๕. วัฏฏกชาดก ๖. สกุณชาดก

๗. ติตติรชาดก ๘. พกชาดก

๙. นันทชาดก ๑๐. ขทิรังคารชาดก

๕. อัตถกามวรรค

๑. โลสกชาดก (๔๑)

ว่าด้วยผลของการไม่ยอมทำตามคำสอน

(อาจารย์ทิศาปาโมกข์โพธิสัตว์เล่าเรื่องนายมิตตวินทุกะผู้ไม่ยอมทำ ตามคำสอนของตน แล้วกล่าวว่า)

{๔๑} [๔๑] ผู้ใดถูกกล่าวสอนอยู่โดยผู้หวังดีผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่ไม่ยอมทำตามคำสอนผู้นั้นย่อมเศร้าโศกเหมือนนาย มิตตกะจับเท้าแพะเศร้าโศกอยู่ฉะนั้น

๒. กโปตกชาดก (๔๒)

ว่าด้วยผลของความโลภ

(นกพิราบโพธิสัตว์เห็นกาได้รับความพินาศ จึงกล่าวว่า)

{๔๒} [๔๒] ผู้ใดถูกกล่าวสอนอยู่โดยผู้หวังดีผู้อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์เกื้อกูล แต่ไม่ยอมทำตามคำสอน ผู้นั้นย่อมนอนระทมใจ เหมือนกา ไม่เชื่อฟังคำของนกพิราบตกอยู่ในเงื้อมมือของศัตรูฉะนั้น

๓. เวฬุกชาดก (๔๓)

ว่าด้วยผลของการเลี้ยงอสรพิษ

(ดาบสโพธิสัตว์หลังจากสั่งให้ฌาปนกิจร่างดาบสที่เลี้ยงอสรพิษจนถูก กัดตายแล้ว จึงกล่าวสอนหมู่ฤๅษีว่า)