๑๐. พกชาดก เล่ม ๒๗

๙. โกมาริยปุตตชาดก (๒๙๙)

ว่าด้วยลิงอวดว่าได้ฌาน

(พวกดาบสผู้ชอบสนุกถามลิงว่า)

{๔๙๖} [๔๙๖] เมื่อก่อนเจ้าเคยกระโดดโลดเต้นเล่นในอาศรมอันเป็นสำนักของ พวกเราผู้ชอบสนุก เฮ้ ! เจ้าลิง แสดงท่าทางของลิงหน่อย ตอนนี้พวกเราไม่ชอบใจท่าทางปกตินั้นของเจ้าเลย(ลิงที่พรหามณ์โพธิสัตว์ชื่อว่าโกมาริยบุตรสอนให้ตั้งอยู่ในศีลได้ฟังดังนั้น แล้ว จึงกล่าวว่า)

{๔๙๗} [๔๙๗] ความหมดจดด้วยฌานอย่างสูงข้าพเจ้าได้ฟังมาจากอาจารย์ชื่อว่า โกมาริยบุตรผู้เป็นพหูสูตบัดนี้ ท่านอย่าเข้าใจข้าพเจ้าว่า เป็นเหมือนแต่ก่อนดูก่อน’ ท่านผู้มีอายุ ข้าพเจ้าประกอบไป ด้วยฌานอยู่(พวกดาบสกล่าวว่า)

{๔๙๘} [๔๙๘] เจ้าลิงเอ๋ย ถ้าแม้บุคคลหว่านพันธุ์พืชลงบนแผ่นหิน ถึงฝน จะตกลงมา พันธุ์พืชนั้นก็งอกขึ้นมาไม่ได้แน่ ความหมดจด ด้วยฌานอย่างสูงนั้น ถึงเจ้าจะได้ฟังมาแล้ว เจ้าก็ยังเป็นผู้ไกล จากภูมิฌานมากนัก

๑๐. พกชาดก (๓๐๐)

ว่าด้วยนกยางทำลายตบะ

(พระบรมศาสดาตรัสสรุปชาดกนี้ว่า)

{๔๙๙} [๔๙๙] นกยางมีเนื้อและเลือดเป็นอาหาร เป็นอยู่ได้เพราะฆ่าสัตว์อื่น สมาทานวัตรแล้วรักษาอุโบสถอยู่

{๕๐๐} [๕๐๐] ท้าวสักกะทรงทราบวัตรของนกยางนั้นแล้วจึงจำแลงเป็นแพะมา นกยางนั้นถึงตบะแตก ต้องการกินเลือด จึงวิ่งไปจะกินแพะ ได้ทำลายตบะไปแล้ว{๕๐๑} [๕๐๑] เช่นเดียวกัน บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้มีกำลังถดถอยในการ สมาทานวัตรทำตัวเบาบางดุจนกยางทำลายตบะของตน เพราะเหตุต้องการจะกินแพะฉะนั้น

จบ กุมภวรรคที่ ๕

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. ภัทรฆฏเภทกชาดก ๒. สุปัตตชาดก

๓. กายนิพพินทชาดก ๔. ชัมพุขาทกชาดก

๕. อันตชาดก ๖. สมุททชาดก

๗. กามวิลาปชาดก ๘. อุทุมพรชาดก

๙. โกมาริยปุตตชาดก ๑๐. พกชาดก

รวมวรรคที่มีในติกนิบาตนี้ คือ

๑. สังกัปปวรรค ๒. ปทุมวรรค

๓. อุทปานทูสกวรรค ๔. อัพภันตรวรรค

๕. กุมภวรรค

จบ ติกนิบาต

๔. จตุกกนิบาต

๑. กาลิงควรรค

๑. จุลลกาลิงคชาดก (๓๐๑)

ว่าด้วยเทวดากีดกันความพยายามของคนไม่ได้

(นันทเสนอำมาตย์เรียกให้พวกนายประตูเปิดประตูรับพระราชธิดาว่า)

{๕๐๒} [๕๐๒] ท่านทั้งหลายจงเปิดประตูเพื่อให้พระราชธิดาเหล่านี้เสด็จเข้าไป ภายในพระนคร ซึ่งข้าพเจ้าผู้มีนามว่านันทเสนผู้เป็นอำมาตย์ ดุจราชสีห์ของพระเจ้าอรุณ ผู้ได้รับการศึกษามาเป็นอย่างดี จัด อารักขาไว้เรียบร้อยแล้ว(พระเจ้ากาลิงคะทรงกลัวมรณภัย จึงทรงด่าพระดาบสโพธิสัตว์ว่า)

{๕๐๓} [๕๐๓] แน่ะผู้ประพฤติพรหมจรรย์ ท่านได้พูดไว้อย่างนี้ว่า ‘ชัยชนะ จักมีแก่พวกพระเจ้ากาลิงคราชผู้สามารถยํ่ายีผู้ที่ใคร ๆ ย่ำยีไม่ได้ ความปราชัยจักมีแก่พวกอัสสกราช’ เหล่าคนตรงย่อมไม่พูดเท็จ(พระดาบสโพธิสัตว์กล่าวตัดพ้อท้าวสักกะที่เสด็จเข้ามาหาว่า)

{๕๐๔} [๕๐๔] ข้าแต่ท้าวสักกะเทวดาทั้งหลายยังล่วงมุสาวาทอีกหรือ พระองค์พึงตรัสแต่ถ้อยคำที่จริงที่แท้อย่างยิ่งมิใช่หรือข้าแต่ ท้าวมัฆวานเทวราชผู้เป็นใหญ่ในหมู่เทพพระองค์ทรงอาศัย เหตุอะไรหรือ จึงได้ตรัสมุสา