พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๗
๒. วัชชีปุตตกเถรถาคา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๙๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในวรรคที่ ๗มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๗ วัชชีปุตตกเถรถาคา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๔๗–๓๔๘
๗. สัตตมวรรค
๑. วัปปเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความแตกต่างระหว่างอริยบุคคลกับปุถุชน
นัยว่า ท่านพระวัปปเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๙๘}[๖๑] ผู้เห็นอยู่ย่อมเห็นทั้งผู้ที่เห็นและผู้ที่ไม่เห็น ส่วนผู้ที่ไม่เห็นย่อมไม่เห็นทั้งผู้ที่ไม่เห็นและผู้เห็น
๒. วัชชีปุตตกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการอยู่ป่า
นัยว่า ท่านพระวัชชีปุตตกเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๙๙}[๖๒] เราอยู่ในป่าตามลำพัง เหมือนท่อนไม้ที่เขาทิ้งไว้ในป่า ผู้คนเป็นอันมากพากันปลื้มไปกับเรา เหมือนสัตว์นรก พากันปลื้มไปกับบุคคลผู้ไปสู่สวรรค์ฉะนั้น
- ๑หมายความว่า พระอริยบุคคลผู้มีญาณทัสสนะย่อมรู้จักทั้งผู้ที่เห็นธรรมและปุถุชนผู้ไม่เห็นธรรม ด้วยปัญญาจักษุ ส่วนปุถุชนผู้เป็นอันธพาลคือผู้โง่เขลาที่ปราศจากปัญญาจักษุย่อมไม่รู้จักทั้ง ผู้ไม่เห็นธรรมและผู้เห็นธรรม (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๑๙)
- ๒เหมือนสัตว์นรก...สู่สวรรค์ฉะนั้น หมายถึงเหล่าสัตว์ที่บังเกิดในนรกเพราะบาปกรรมของตน ย่อมปรารถนาจะพ้นจากทุกข์ในนรกเสวยสุขในสวรรค์ (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๒๒)
๓. ปักขเถรคาถา
สุภาษิตว่าด้วยการเข้าถึงความสุขสูงสุด
นัยว่า ท่านพระปักขเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๐๐}[๖๓] เหล่าสัตว์ผู้ที่เคลื่อนตกไป ก็เป็นอันว่าตกไปแล้ว และผู้ที่ติดใจในภพ ก็กลับมาสู่ภพอีก กิจที่ควรทำเราก็ทำเสร็จแล้ว สิ่งที่ควรยินดีเราก็ยินดีแล้ว ความสุขก็ตาม มาด้วยความสุข
- ๑ข้อความนี้มีความหมายว่า เหล่าสัตว์ที่เวียนว่ายตายเกิดอยู่ในสังสารวัฏ มีทั้งผู้ที่คลาดพลาดจากกุศลธรรมคือไม่ประกอบคุณงามความดี จึงตกคือเกิดอยู่ในอบายภูมิมีนรกเป็นต้น และผู้ที่ดำรงอยู่ในสัมปัตติภพ (สุคติภพ ภพที่ดี คือมนุษย์ สวรรค์ และพรหมโลก) ซี่งยินดีติดใจในกามภพโดยมุ่ง แต่จะเพิ่มพูนกามสุขและยินดีติดใจในรูปภพหรืออรูปภพโดยมุ่งแต่จะทำตนให้ติดอยู่ในภพนั้น ๆ จึง เวียนกลับมาสู่ภพนั้น ๆ อันจัดเป็นความทุกข์ซํ้าแล้วซํ้าอีกเพราะกรรมที่ทำนั้นเป็นไปเพี่อการเวียนว่ายตายเกิดอยู่ในภพนั้น ๆ เหล่าสัตว์มีภาวะเป็นสองอย่างนี้ ท่านเปรียบเหมือนฝูงเหยี่ยว ซึ่งมีทั้งฝูงเหยี่ยวที่ชอบโฉบลงหากินไปเรื่อย ๆ และฝูงเหยี่ยวที่ติดใจในชิ้นเนี้อที่พลัดหลุดจากปากและที่ตกอยู่ที่พื้น ซึ่งต้องเวียนกลับมาที่นั้นอีก (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๒๕)
- ๒กิจที่ควรทำ คำว่า กิจ ในที่นี้หมายถึงกิจในอริยสัจ ๔ คือ (๑) ปริญญากิจ กิจคือการกำหนดรู้ทุกข์ (๒) ปหานกิจ กิจคือการละเหตุเกิดแห่งทุกข์ (๓) สัจฉิกิริยากิจ กิจคือการทำให้แจ้งความดับทุกข์ (๔) ภาวนากิจ กิจคือการอบรมอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้เจริญ ซึ่งแต่ละกิจประกอบในมรรค ๔ จึงรวมเป็นกิจ ๑๖ (ที.สี.อ. ๒๐๓, สํ.ส.อ. ๑๙๔, องฺ.ติก.อ. ๑๖๖, ขุ.อุ.อ. ๑๘๔, ขุ.เถร.อ. ๑/๒๒๕)
- ๓สิ่งที่ควรยินดี ในที่นี้หมายถึงพระนิพพานที่สลัดพ้นจากสิ่งที่ปัจจัยปรุงแต่งทั้งปวงซึ่งเป็นที่พึงยินดี ของเหล่าพระอริยะ (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๒๕)
- ๔ความสุขก็ตามมาด้วยความสุข หมายถึงว่า ความสุขอย่างสูงสุดคือพระนิพพานเกิดมีขึ้นหลังจาก พระอริยบุคคลได้สัมผัสความสุขในผลสมาบัติ หรือหมายถึงว่า ทั้งความสุขในผลสมาบัติและความสุขในพระนิพพานเกิดสืบเนื่องจากความสุขในการเจริญวิปัสสนาและความสุขในอริยมรรค อันเป็นสุขาปฏิปทา (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๒๕)
จบ ๒. วัชชีปุตตกเถรถาคา