๕. ชัมพุกชาดก เล่ม ๒๗

{๖๓๗} [๖๓๗] ในหมู่มนษย์ก็เหมือนกัน ผู้ใดได้รับสมมติแต่งตั้งให้เป็นใหญ่ ถ้าผู้นั้นประพฤติเป็นธรรม ประชาชนที่เหลือก็ย่อมประพฤติ เป็นธรรมโดยแท้ราษฎรย่อมอยู่เป็นสุขกันทั่วหน้าถ้า ราชการตั้งอยู่ในธรรม

๕. ชัมพุกชาดก (๓๓๕)

ว่าด้วยโทษที่ไม่รู้ประมาณตน

(ราชสีห์โพธิสัตว์เตือนสุนัขจิ้งจอกชื่อชัมพุกะว่า)

{๖๓๘} [๖๓๘] ดูก่อนชัมพุกะ ช้างนั้นตัวใหญ่ ร่างกายสูง งาก็ยาว ตัวเจ้า ไม่ได้เกิดในตระกูลสัตว์ที่จะจับช้างได้

(ราชสีห์โพธิสัตว์เห็นสุนัขจิ้งจอกถึงความพินาศ จึงกล่าวว่า)

{๖๓๙} [๖๓๙] ผู้ใดมิใช่ราชสีห์ แปลงตัวมาด้วยสำคัญว่าเป็นราชสีห์ ผู้นั้น ย่อมเป็นเหมือนสุนัขจิ้งจอกถูกช้างเหยียบ นอนหายใจแขม่ว ๆ อยู่บนแผ่นดิน

{๖๔๐} [๖๔๐] ผู้ใดไม่รู้จักกำลังกาย กำลังปัญญา และชาติกำเนิดของผู้มียศ เป็นชนชั้นสูงมีข้อลำล่ำสันมีกำลังมากผู้นั้นย่อมเป็น เหมือนชัมพุกะถูกช้างเหยียบนอนตายอยู่นี้{๖๔๑} [๖๔๑] ส่วนผู้ใดรู้กําลังกายและกำลังปัญญาในตน ทางร่ายมนตรา ทาง ปรึกษาผู้รู้ ทางวาจาสุภาษิต ใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำการงาน ผู้นั้นย่อมมีชัยอย่างไพบูลย์

๖. พรหาฉัตตชาดก (๓๓๖)

ว่าด้วยเอาของน้อยไปแลกของมาก

(อำมาตย์โพธิสัตว์ผู้อนุศาสน์อรรถธรรมกราบทูลพระราชาว่า)

{๖๔๒} [๖๔๒] พระองค์ตรัสเพ้ออยู่ว่า ‘หญ้า ๆ’ ใครหนอนำเอาหญ้ามาถวายพระองค์ พระองค์มีกิจด้วยหญ้าหรือไร จึงตรัสถึงแต่หญ้าเท่านั้น

(พระราชาตรัสว่า)

{๖๔๓} [๖๔๓] ฉัตตฤๅษีผู้มีร่างกายสูงใหญ่เป็นพรหมจารี เป็นพหูสูตมาอยู่ที่นี้ เขาลักเอาทรัพย์ของเราไปจนหมดสิ้น แล้วยังใส่หญ้าไว้ในตุ่ม แล้วหนีไป

(อำมาตย์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๖๔๔} [๖๔๔] การถือเอาทรัพย์ของตนไปจนหมดและการไม่ถือเอาหญ้าไป เป็น กิจที่ผู้ปรารถนาของมากด้วยการเอาของน้อยแลกพึงทำอย่างนั้น ฉัตตฤๅษีใส่หญ้าไว้ในตุ่มหนีไปแล้วการคร่ำครวญไปเพราะ เรื่องนั้นจะมีประโยชน์อะไร(พระราชาจึงตรัสว่า)

{๖๔๕} [๖๔๕] ผู้มีศีลทั้งหลายย่อมไม่ทำอย่างนั้นคนพาลย่อมทำอนาจาร อย่างนี้เป็นปกติ ความเป็นบัณฑิตจักทำคนที่ทุศีล มีปกติไม่ แน่นอนให้เป็นอะไรได้