๔. ราโชวาทชาดก เล่ม ๒๗

{๖๓๒} [๖๓๒] พึงละทิ้งผู้ที่ละทิ้ง ไม่พึงทำความสิเนหาในผู้ที่ละทิ้งนั้น ไม่ พึงสมาคมกับผู้มีจิตคิดออกห่าง พึงเลือกหาคนอื่นต่อไป เหมือน นกรู้ว่าต้นไม้หมดผลแล้วก็บินไปสู่ต้นอื่น โลกนี้ยังกว้างใหญ่พอ(เมื่ออำมาตย์โพธิสัตว์กล่าวอย่างนี้พระราชาทรงระลึกถึงความดี ของพระเทวีได้ จึงตรัสว่า)

{๖๓๓} [๖๓๓] ฉันเป็นกษัตริย์มุ่งความกตัญญูจะทำตอบแทนแก่เธอตามสติกำลัง อนึ่ง ฉันจะมอบอำนาจให้แก่เธอทั้งหมด เธอต้องกา สิ่งใด ฉันจะให้สิ่งนั้นแก่เธอ

๔. ราโชวาทชาดก (๓๓๔)

ว่าด้วยคุณสมบัติของผู้นำ

(พระดาบสโพธิสัตว์กราบทูลพระราชาว่า)

{๖๓๔} [๖๓๔] เมื่อฝูงโคว่ายข้ามแม่น้ำอยู่ ถ้าโคจ่าฝูงว่ายคดเคี้ยวไปโค ทั้งหลายก็ย่อมว่ายคดเคี้ยวตามไปด้วยในเมื่อผู้นำพาไปคดเคี้ยว

{๖๓๕} [๖๓๕] ในหมู่มนุษย์ก็เหมือนกัน ผู้ใดได้รับสมมติแต่งตั้งให้เป็นใหญ่ ถ้าผู้นั้นประพฤติไม่เป็นธรรมประชาชนที่เหลือก็ย่อม ประพฤติไม่เป็นธรรมโดยแท้ ราษฎรย่อมอยู่เป็นทุกข์กันทั่วหน้า ถ้าราชการไม่ตั้งอยู่ในธรรม{๖๓๖} [๖๓๖] เมื่อฝูงโคว่ายข้ามแม่น้ำอยู่ ถ้าโคจ่าฝูงว่ายไปตรง โคทั้งหลาย ก็ย่อมว่ายตรงตามไปด้วย ในเมื่อผู้นำพาไปตรง

{๖๓๗} [๖๓๗] ในหมู่มนษย์ก็เหมือนกัน ผู้ใดได้รับสมมติแต่งตั้งให้เป็นใหญ่ ถ้าผู้นั้นประพฤติเป็นธรรม ประชาชนที่เหลือก็ย่อมประพฤติ เป็นธรรมโดยแท้ราษฎรย่อมอยู่เป็นสุขกันทั่วหน้าถ้า ราชการตั้งอยู่ในธรรม

๕. ชัมพุกชาดก (๓๓๕)

ว่าด้วยโทษที่ไม่รู้ประมาณตน

(ราชสีห์โพธิสัตว์เตือนสุนัขจิ้งจอกชื่อชัมพุกะว่า)

{๖๓๘} [๖๓๘] ดูก่อนชัมพุกะ ช้างนั้นตัวใหญ่ ร่างกายสูง งาก็ยาว ตัวเจ้า ไม่ได้เกิดในตระกูลสัตว์ที่จะจับช้างได้

(ราชสีห์โพธิสัตว์เห็นสุนัขจิ้งจอกถึงความพินาศ จึงกล่าวว่า)

{๖๓๙} [๖๓๙] ผู้ใดมิใช่ราชสีห์ แปลงตัวมาด้วยสำคัญว่าเป็นราชสีห์ ผู้นั้น ย่อมเป็นเหมือนสุนัขจิ้งจอกถูกช้างเหยียบ นอนหายใจแขม่ว ๆ อยู่บนแผ่นดิน

{๖๔๐} [๖๔๐] ผู้ใดไม่รู้จักกำลังกาย กำลังปัญญา และชาติกำเนิดของผู้มียศ เป็นชนชั้นสูงมีข้อลำล่ำสันมีกำลังมากผู้นั้นย่อมเป็น เหมือนชัมพุกะถูกช้างเหยียบนอนตายอยู่นี้{๖๔๑} [๖๔๑] ส่วนผู้ใดรู้กําลังกายและกำลังปัญญาในตน ทางร่ายมนตรา ทาง ปรึกษาผู้รู้ ทางวาจาสุภาษิต ใคร่ครวญก่อนแล้วจึงทำการงาน ผู้นั้นย่อมมีชัยอย่างไพบูลย์