๗. อกิตติชาดก เล่ม ๒๗

{๑๘๐๒} [๑๘๕๘] กาลิงคพราหมณ์ เมื่อจะไม่รับคำสรรเสริญนั้นจึงได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่มหาราชเจ้า พวกข้าพระองค์เป็นเพียงผู้ชำนาญการ แต่ พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงรู้เหตุทั้งปวง

{๑๘๐๓} [๑๘๕๙] พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงเป็นพระสัพพัญญูด้วยเป็นพระ สัพพวิทูด้วย ย่อมทรงรู้เหตุทั้งปวงด้วยพระญาณเป็นเครื่องกำหนด ข้าพระองค์รู้เหตุทั้งปวงได้ด้วยกำลังแห่งอาคม ส่วน พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงรู้เหตุทั้งปวงได้ด้วยพระสัพพัญญุตญาณ’{๑๘๐๔} [๑๘๖๐] พระเจ้ากาลิงคะทรงนำมาลา และเครื่องลูบไล้พร้อมด้วย ดนตรีชนิดต่าง ๆ ไปบูชาพระมหาโพธิแล้ว รับสั่งให้ทำกำแพงล้อมรอบ

{๑๘๐๕} [๑๘๖๑] ทีนั้น พระเจ้ากาลิงคะสั่งให้เก็บดอกไม้ประมาณ ๖๐,๐๐๐ เล่มเกวียนมาบูชาโพธิมณฑลอันยอดเยี่ยมแล้วเสด็จกลับ

๗. อกิตติชาดก (๔๘๐)

ว่าด้วยอกิตติดาบสขอพรท้าวสักกะ

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าว่า)

{๑๘๐๖} [๑๘๖๒] ท้าวสักกะผู้เป็นบดีแห่งเทวดาทั้งปวงทรงเห็นอกิตติดาบสผู้สงบ นิ่งอยู่จึงได้ตรัสถามว่า ‘ดูก่อนท่านมหาพรหมพระคุณเจ้า ปรารถนาสมบัติอะไรจึงสงบนิ่ง (เข้าฌาน) อยู่ผู้เดียวในถิ่นอันแห้งแล้ง’

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๘๐๗} [๑๘๖๓] ขอถวายพระพรท้าวสักกะ การเกิดบ่อย ๆ เป็นทุกข์ ทั้งความแตกทำลายไปแห่งร่างกายและความตายอย่างหลงลืมสติก็เป็น ทุกข์ เพราะเหตุนั้น อาตมภาพจึงสงบนิ่งอยู่ ณ ที่นี้

(ท้าวสักกะถวายพรว่า)

{๑๘๐๘} [๑๘๖๔] ข้าแต่ท่านกัสสปะเพราะถ้อยคำที่พระคุณเจ้ากล่าวมานี้เป็น ถ้อยคำที่เหมาะสม เป็นสุภาษิต โยมขอให้พรแก่พระคุณเจ้าข้อหนึ่ง ตามแต่ใจพระคุณเจ้าจะปรารถนา

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์ขอพรว่า)

{๑๘๐๙} [๑๘๖๕] ขอถวายพระพรท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดาทั้งปวง ถ้ามหาบพิตรจะทรงประทานพรแก่อาตมภาพ ชนทั้งหลายได้ บุตรภรรยา ทรัพย์ ข้าวเปลือกและสิ่งของอันเป็นที่รัก ทั้งหลายแล้วก็ยังไม่อิ่มเพราะความโลภใด ขอให้ความโลภนั้น อย่าได้มีในอาตมภาพเลย(ท้าวสักกะถวายพรยิ่งขึ้นไปว่า)

{๑๘๑๐} [๑๘๖๖] ข้าแต่ท่านกัสสปะ เพราะถ้อยคำที่พระคุณเจ้ากล่าวมานี้ก็เป็นถ้อยคำที่เหมาะสม เป็นสุภาษิต โยมขอให้พรแก่พระคุณเจ้าอีกข้อหนึ่ง ตามแต่ใจพระคุณเจ้าจะปรารถนา

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์ขอพรว่า)

{๑๘๑๑} [๑๘๖๗] ขอถวายพระพรท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดาทั้งปวงถ้า มหาบพิตรจะทรงประทานพรแก่อาตมภาพ นา สวน เงิน โค

ม้า ทาส กรรมกรย่อมเสื่อมสิ้นไปด้วยโทสะใดที่เกิดขึ้นแล้ว ขอให้โทสะนั้นอย่าได้มีในอาตมภาพเลย

(ท้าวสักกะถวายพรยิ่งขึ้นไปว่า)

{๑๘๑๒} [๑๘๖๘] ข้าแต่ท่านกัสสปะ เพราะถ้อยคำที่พระคุณเจ้ากล่าวมานี้ก็เป็น ถ้อยคำที่เหมาะสม เป็นสุภาษิต โยมขอให้พรแก่พระคุณเจ้า อีกข้อหนึ่ง ตามแต่ใจพระคุณเจ้าจะปรารถนา

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์ขอพรว่า)

{๑๘๑๓} [๑๘๖๙] ขอถวายพระพรท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดาทั้งปวงถ้ามหาบพิตร จะทรงประทานพรแก่อาตมภาพ อาตมภาพขออย่าได้เห็นคนพาล อย่าได้ยินคนพาล อย่าได้อยู่ร่วมกับคนพาล อย่าได้ทำและอย่าได้ชอบใจการเจรจาปราศรัยกับคนพาลเลย(ท้าวสักกะตรัสถามว่า)

{๑๘๑๔} [๑๘๗๐] ข้าแต่ท่านกัสสปะ คนพาลได้ทำอะไรให้พระคุณเจ้าหรือ ขอท่านจงบอกเหตุนั้นแก่โยม เพราะเหตุไรพระคุณเจ้าจึงไม่ปรารถนาจะพบเห็นคนพาล

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๑๘๑๕} [๑๘๗๑] คนพาลผู้มีปัญญาทรามย่อมแนะนำสิ่งที่ไม่ควรแนะนำ ย่อมชักชวนไปในสิ่งที่ไม่ใช่ธุระ การแนะนำชั่วเป็นความดีของเขา คนพาลนั้นถึงผู้อื่นจะพูดดีด้วยก็โกรธ เขาไม่ยอมรับรู้ระเบียบวินัย การไม่เห็นคนพาลนั้นเสียได้จึงเป็นการดี

(ท้าวสักกะถวายพรยิ่งขึ้นไปว่า)

{๑๘๑๖} [๑๘๗๒] ข้าแต่ท่านกัสสปะเพราะถ้อยคำที่พระคุณเจ้ากล่าวมานี้ เป็นถ้อยคำที่เหมาะสม เป็นสุภาษิต โยมขอให้พรแก่พระคุณเจ้า อีกข้อหนึ่ง ตามแต่ใจพระคุณเจ้าจะปรารถนา

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์ขอพรว่า)

{๑๘๑๗} [๑๘๗๓] ขอถวายพระพรท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดาทั้งปวง ถ้ามหาบพิตรจะทรงประทานพรแก่อาตมภาพ ขอให้อาตมภาพได้เห็น ขอให้ได้ยินนักปราชญ์ ขอให้ได้อยู่ร่วมกับนักปราชญ์ ได้ทำและได้ชอบใจการเจรจาปราศรัยกับนักปราชญ์(ท้าวสักกะตรัสถามว่า)

{๑๘๑๘} [๑๘๗๔] ข้าแต่ท่านกัสสปะนักปราชญ์ได้ทำอะไรให้พระคุณเจ้าหรือ ขอท่านจงบอกเหตุนั้นแก่โยมเพราะเหตุไรพระคุณเจ้า จึงปรารถนาจะเห็นนักปราชญ์

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๑๘๑๙} [๑๘๗๕] นักปราชญ์ย่อมแนะนำสิ่งที่ควรแนะนำ ย่อมไม่ชักชวนไปในสิ่งที่ไม่ใช่ธุระ การแนะนำดีเป็นความดีของนักปราชญ์ นักปราชญ์นั้นผู้อื่นพูดดีด้วยย่อมไม่โกรธ ย่อมรู้จักระเบียบวินัย การสมาคมคบหากับนักปราชญ์นั้นจึงเป็นการดี(ท้าวสักกะถวายพรยิ่งขึ้นไปว่า)

{๑๘๒๐} [๑๘๗๖] ข้าแต่ท่านกัสสปะ เพราะถ้อยคำที่พระคุณเจ้ากล่าวมานี้ก็เป็นถ้อยคำที่เหมาะสม เป็นสุภาษิตโยมขอให้พรแก่พระคุณเจ้าอีกข้อหนึ่ง ตามแต่ใจพระคุณเจ้าจะปรารถนา

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์ขอพรว่า)

{๑๘๒๑} [๑๘๗๗] ขอถวายพระพรท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดาทั้งปวงถ้า มหาบพิตรจะทรงประทานพรแก่อาตมภาพเมื่อราตรีสว่าง ดวงอาทิตย์อุทัยขึ้นแล้ว ขออาหารอันเป็นทิพย์และยาจกผู้มีศีล พึงปรากฏขึ้น[๑๘๗๘] เมื่ออาตมภาพให้ทานอยู่ ขอให้ศรัทธาของอาตมภาพอย่าเสื่อม สิ้นไปครั้นให้ทานแล้วขอให้อาตมภาพอย่าเดือดร้อนใจในภายหลัง เมื่อกำลังให้อยู่ ก็ขอให้อาตมภาพทำจิตให้เลื่อมใสได้ ขอเจริญพรท้าวสักกะ ขอให้มหาบพิตรทรงประทานพร นี้แก่อาตมภาพเถิด(ท้าวสักกะถวายพรยิ่งขึ้นไปว่า)

{๑๘๒๒} [๑๘๗๙] ข้าแต่ท่านกัสสปะ เพราะถ้อยคำที่พระคุณเจ้ากล่าวมานี้ก็เป็น ถ้อยคำที่เหมาะสม เป็นสุภาษิต โยมขอให้พรแก่ท่านอีกข้อหนึ่ง ตามแต่ใจพระคุณเจ้าจะปรารถนา

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์ขอพรว่า)

{๑๘๒๓} [๑๘๘๐] ขอถวายพระพรท้าวสักกะผู้เป็นใหญ่แห่งเทวดาทั้งปวงถ้า มหาบพิตรจะทรงประทานพรแก่อาตมภาพ มหาบพิตรอย่าเข้า มาหาอาตมภาพอีกเลย ดูก่อนท้าวสักกะ ขอมหาบพิตรทรง ประทานพรนี้แก่อาตมภาพเถิด(ท้าวสักกะตรัสถามว่า)

{๑๘๒๔} [๑๘๘๑] ชายและหญิงทั้งหลายย่อมปรารถนาที่จะเห็นโยมด้วยวัตรจริยา เป็นอันมากเพราะเหตุไรหนอ พระคุณเจ้าจึงมีความกลัว ในการที่จะเห็นโยม

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์กล่าวตอบว่า)

{๑๘๒๕} [๑๘๘๒] อาตมภาพเห็นเพศเทวดาเช่นพระองค์ผู้สำเร็จด้วยสิ่งที่ต้อง ประสงค์ทุกอย่างแล้วก็จะประมาทบำเพ็ญตบะ ข้อนี้เป็นความ กลัวในการที่จะเห็นมหาบพิตร

๘. ตักการิยชาดก (๔๘๑)

ว่าด้วยตักการิยบัณฑิตนำอดีตนิทานมาตักเตือนอาจารย์

(ปุโรหิตผู้เป็นอาจารย์สนทนากับตักการิยบัณฑิตโพธิสัตว์ผู้เป็นศิษย์ว่า)

{๑๘๒๖} [๑๘๘๓] ดูก่อนพ่อตักการิยะ ฉันเองเป็นคนโง่เขลา พูดคำชั่วไป เหมือนกบในป่าร้องเรียกงูมาให้กินตัวเองฉะนั้น ฉันน่าจะตกลงไปใน หลุมนี้ นัยว่าบุคคลผู้ที่ชอบพูดเลยขอบเขตไปไม่ดีเลย(ตักการิยบัณฑิตโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๘๒๗} [๑๘๘๔] บุคคลที่ชอบพูดเลยขอบเขตไปย่อมได้รับการจองจำบ้าง การถูกฆ่าบ้าง ความเศร้าโศกและความร่ำไห้บ้าง ข้าแต่ท่านอาจารย์ ในการที่เขาจะฝังท่านลงในหลุมนี้ ท่านควรจะตำหนิตัวท่านเอง(ตักการิยบัณฑิตโพธิสัตว์นำอดีตนิทานมาเล่าให้อาจารย์ฟังว่า)

{๑๘๒๘} [๑๘๘๕] (ลูกชายเศรษฐี ถูกพวกนางทาสีของนางกาลีแย่งชิงผ้า จึงกล่าว ว่า) ‘เราจะซักถามตุณฑิละไปทำไมเล่านางกาลีซิควรทำกะ น้องชายของนางเอง เราถูกแย่งผ้าจนตัวล่อนจ้อน’ แม้เรื่องนี้ ก็เหมือนกับเรื่องของท่านอาจารย์เป็นอันมาก(ตักการิยบัณฑิตโพธิสัตว์นำอดีตนิทานต่าง ๆ มาแสดงอีกว่า)