๘. ตักการิยชาดก เล่ม ๒๗

(อกิตติดาบสโพธิสัตว์กล่าวตอบว่า)

{๑๘๒๕} [๑๘๘๒] อาตมภาพเห็นเพศเทวดาเช่นพระองค์ผู้สำเร็จด้วยสิ่งที่ต้อง ประสงค์ทุกอย่างแล้วก็จะประมาทบำเพ็ญตบะ ข้อนี้เป็นความ กลัวในการที่จะเห็นมหาบพิตร

๘. ตักการิยชาดก (๔๘๑)

ว่าด้วยตักการิยบัณฑิตนำอดีตนิทานมาตักเตือนอาจารย์

(ปุโรหิตผู้เป็นอาจารย์สนทนากับตักการิยบัณฑิตโพธิสัตว์ผู้เป็นศิษย์ว่า)

{๑๘๒๖} [๑๘๘๓] ดูก่อนพ่อตักการิยะ ฉันเองเป็นคนโง่เขลา พูดคำชั่วไป เหมือนกบในป่าร้องเรียกงูมาให้กินตัวเองฉะนั้น ฉันน่าจะตกลงไปใน หลุมนี้ นัยว่าบุคคลผู้ที่ชอบพูดเลยขอบเขตไปไม่ดีเลย(ตักการิยบัณฑิตโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๘๒๗} [๑๘๘๔] บุคคลที่ชอบพูดเลยขอบเขตไปย่อมได้รับการจองจำบ้าง การถูกฆ่าบ้าง ความเศร้าโศกและความร่ำไห้บ้าง ข้าแต่ท่านอาจารย์ ในการที่เขาจะฝังท่านลงในหลุมนี้ ท่านควรจะตำหนิตัวท่านเอง(ตักการิยบัณฑิตโพธิสัตว์นำอดีตนิทานมาเล่าให้อาจารย์ฟังว่า)

{๑๘๒๘} [๑๘๘๕] (ลูกชายเศรษฐี ถูกพวกนางทาสีของนางกาลีแย่งชิงผ้า จึงกล่าว ว่า) ‘เราจะซักถามตุณฑิละไปทำไมเล่านางกาลีซิควรทำกะ น้องชายของนางเอง เราถูกแย่งผ้าจนตัวล่อนจ้อน’ แม้เรื่องนี้ ก็เหมือนกับเรื่องของท่านอาจารย์เป็นอันมาก(ตักการิยบัณฑิตโพธิสัตว์นำอดีตนิทานต่าง ๆ มาแสดงอีกว่า)

{๑๘๒๙} [๑๘๘๖] นกกะลิงที่ตัวเองก็มิได้ชนกับเขาด้วย แต่ก็เข้าไปอยู่ในระหว่าง แพะสองตัวที่กำลังชนกันอยู่จึงถูกหัวแพะบดขยี้ตรงนั้นเอง แม้เรื่องนี้ก็เหมือนเรื่องของท่านอาจารย์เป็นอันมาก{๑๘๓๐} [๑๘๘๗] คน ๔ คนหวังจะช่วยเหลือคนคนเดียว จึงช่วยกันจับชายผ้าไว้คนละชาย คนทั้งหมดนั้นก็พากันหัวแตกนอนตายแล้ว แม้ เรื่องนี้ก็เหมือนเรื่องของท่านอาจารย์เป็นอันมาก

{๑๘๓๑} [๑๘๘๘] นางแพะที่ถูกพวกโจรผูกไว้ในพุ่มกอไผ่เกิดคึกคะนองเอาเท้า หลังดีดไปกระทบมีดตกลงมา พวกโจรเลยเอามีดนั้นเองเชือด คอนางแพะเสียฉันใดแม้เรื่องนี้ก็เหมือนเรื่องของท่านอาจารย์เป็นอันมาก ฉันนั้น{๑๘๓๒} [๑๘๘๙] (พระราชาทรงกริ้วนายพราน จึงตรัสว่า) พวกนี้มิใช่เทวดา ทั้งมิใช่บุตรคนธรรพ์ พวกนี้เป็นเนื้อ พวกนี้ถูกนำมาด้วยอำนาจประโยชน์ เจ้าทั้งหลายจงย่างมันตัวหนึ่งสำหรับอาหารมื้อเย็น อีกตัวหนึ่งสำหรับอาหารมื้อเช้า{๑๘๓๓} [๑๘๙๐] (นางกินรีรู้ว่าพระราชาทรงกริ้ว จึงกราบทูลว่า) คำทุพภาษิต ตั้งแสนคำก็ไม่ถึงแม้เสี้ยวของคำสุภาษิตกินนรรังเกียจคำ ทุพภาษิตจึงต้องลำบากเพราะเหตุนั้น กินนรจึงนิ่งเฉยเสีย ไม่ใช่นิ่งเฉยเพราะความโง่เขลา{๑๘๓๔} [๑๘๙๑] (พระราชาทรงพอพระทัย จึงตรัสว่า) กินรีตัวนี้พูดตอบปัญหา เราได้แล้ว พวกเจ้าจงปล่อยกินรีตัวนั้นไป และจงนำไปส่งให้ถึงภูเขาหิมพานต์ ส่วนกินนรตัวนี้ พวกเจ้าจงส่งไปให้โรงครัวใหญ่ จงย่างมันสำหรับอาหารเช้าแต่เช้าทีเดียว{๑๘๓๕} [๑๘๙๒] (กินนรได้ฟังดังนั้น จึงกราบทูลว่า) ข้าแต่มหาราชเจ้า ปศุสัตว์ ทั้งหลายต่างพึ่งฝน ประชาชนนี้ก็พึ่งปศุสัตว์ พระองค์เป็นที่พึ่ง

ของข้าพระองค์ ข้าพระองค์เองก็เป็นที่พึ่งของภรรยาของข้าพระองค์ ในระหว่างข้าพระองค์ทั้งสอง ตัวหนึ่งรู้ว่าอีกตัวหนึ่งตายแล้ว ตนเองรอดตายแล้วจึงจะไปสู่บรรพต

{๑๘๓๖} [๑๘๙๓] ข้าแต่พระจอมชน การนินทามิใช่จะหลีกเลี่ยงให้พ้นไปได้โดยง่ายเลย คนทั้งหลายที่ควรจะคบหาได้ ก็มีความพอใจต่างกันไป คนผู้หนึ่งได้รับการสรรเสริญเพราะมีคุณธรรมข้อใด แต่ อีกคนหนึ่งกลับได้รับการนินทาเพราะมีคุณธรรมข้อเดียวกันนั้น นั่นแหละ{๑๘๓๗} [๑๘๙๔] ชาวโลกทั้งปวงมีความคิดต่างไปจากความคิดของผู้อื่น ชาวโลกทั้งปวงต่างมีความคิดอยู่ในใจของตนเองสรรพสัตว์ทั้ง หลายต่างมีความคิดเฉพาะตัว จึงไม่ควรตกอยู่ในอำนาจความ คิดของใครในโลกนี้{๑๘๓๘} [๑๘๙๕] (พระราชาทรงพอพระทัย จึงตรัสว่า) กินนรพร้อมด้วยกินรี ผู้ภรรยาได้นิ่งเสียเป็นผู้กลัวภัยได้กล่าวแก้แล้วในบัดนี้ ชื่อว่าพ้นแล้วในบัดนี้ เป็นผู้มีความสุข หาโรคมิได้ เพราะว่า การเปล่งวาจาดีนำมาซึ่งประโยชน์แก่นรชน

๙. รุรุมิคชาดก (๔๘๒)

ว่าด้วยนํ้าใจของพญาเนื้อโพธิสัตว์

(พระราชาตรัสเรียกอำมาตย์ผู้หนึ่งมารับสั่งให้ประกาศแก่ชาวเมืองว่า)

{๑๘๓๙} [๑๘๙๖] ใครบอกเรื่องสัตว์ป่าที่สูงสุดกว่าสัตว์ป่าทั้งหลายแก่เราได้ เรา จะให้บ้านส่วยและหญิงที่ประดับประดาแล้วแก่ผู้นั้น