๙. รุรุมิคชาดก เล่ม ๒๗

ตสฺส ๔ คามวรํ ทมฺมิ นาริโย จ อลงฺกตา

โก ๕ เม ตํ มิคมกฺขาสิ มิคานํ มิคมุตฺตมํ ฯ

ใครบอกมฤค ผู้สูงสุดกว่ามฤคทั้งหลายนั้นแก่เราได้ เราจะให้บ้านส่วยและหญิงที่ประดับประดาแล้วแก่ผู้นั้น.

มยฺหํ คามวรํ เทหิ นาริโย จ อลงฺกตา

อหํ เต มิคมกฺขิสฺสํ มิคานํ มิคมุตฺตมํ ฯ

ขอได้โปรดพระราชทานบ้านส่วย และหญิงที่ประดับประดาแล้วแก่ข้าพระองค์เถิด ข้าพระองค์ จะกราบทูลมฤคผู้สูงสุดกว่ามฤคทั้งหลายแก่พระองค์.

เอตสฺมึ วนสณฺฑสฺมึ อมฺพา สาลา จ ปุปฺผิตา

อินฺทโคปกสญฺฉนฺนา เอตฺเถโส ติฏฺฐติ มิโค ฯ

๑ ม. ปริจิตฺโต ฯ ๒ อภาณิโสติปิ ฯ ๓ ม. รุรุมิคราชชาตกํ ฯ ๔ สี. ยุ. กสฺส ฯ

๕ ม. โย ฯ ตํ ยุตฺตตรํ ฯ

ณ ไพรสณฑ์นั้น มีต้นมะม่วง และต้นรังทั้งหลาย ดอกบานสะพรั่งพื้นที่แห่งไพรสณฑ์นั้น ดารดาษไปด้วยติณชาติ มีสีเหมือนแมลงค่อมทอง มฤคตัวนั้นอยู่ที่ไพรสณฑ์นั้น.

ธนน อเทฺวชฺฌํ กตฺวาน อุสุํ สนฺนยฺหุปาคมิ ๑

มิโค จ ทิสฺวา ราชานํ ทูรโต อชฺฌภาสถ

อาคเมหิ มหาราช มา มํ วิชฺฌิ รเถสภ

โก นุ เต อิทมกฺขาสิ เอตฺเถโส ติฏฺฐติ มิโค ฯ

พระเจ้าพาราณสี ทรงโก่งธนูสอดใส่ลูกศรไว้ เสด็จเข้าไปแล้ว ส่วนมฤคเห็นพระราชาแล้ว ได้ร้องกราบทูลไปแต่ไกลว่า ข้าแต่พระมหาราชาผู้ประเสริฐ โปรดทรงรอก่อน อย่าเพิ่งทรงยิงข้าพระบาทเสียเลย ใครหนอได้กราบทูลความเรื่องแก่พระองค์ว่า มฤคตัวนี้อยู่ณ ไพรสณฑ์นี้.

เอส ปาปจโร โปโส สมฺม ติฏฺฐติ อารกา

โส หิ ๒ เม อิทมกฺขาสิ เอตฺเถโส ติฏฺฐติ มิโค ฯ

ดูกรสหาย บุรุษผู้มีมารยาทอันเลวทราม ยืนอยู่ห่างๆ นั่น บุรุษคนนั้นแหละ ได้บอกความเรื่องนี้แก่เราว่า มฤคตัวนี้อยู่ ณ ไพรสณฑ์นี้.

สจฺจํ กิเรวมาหํสุ นรา เอกจฺจิยา อิธ

กฏฺฐํ นิปาวตํ ๓ เสยฺโย น เตฺวเวกจฺจิโย นโร ฯ

ได้ยินว่า คนบางพวกในโลกนี้ กล่าวความจริงไว้อย่างนี้ว่า ไม้ลอยน้ำยังดีกว่า คนบางคนไม่ดีเลย.

กินฺนุ รุรุ ครหสิ มิคานํ

กึ ปกฺขินํ กึ ปน มานุสานํ

ภยํ หิ มํ วินฺทตินปฺปรูปํ

สุตฺวาน ตํ มานุสิ ๔ ภาสมานํ ฯ

ดูกรพญามฤค เธอติเตียนพวกไหนแน่ ติเตียนพวกมฤค พวกนกหรือพวกมนุษย์ เรามีความกลัวไม่น้อย เพราะได้ฟังเจ้าพูดภาษามนุษย์ได้.

ยมุทฺธรึ วาหเน วุยฺหมานํ

มโหทเก สลิเล สีฆโสเต

ตโตนิทานํ ภยมาคตํ มม

ทุกฺโข หเว ราช อสพฺภิ สงฺคโม ฯ

ข้าพระองค์ช่วยยกขึ้นซึ่งบุรุษคนใด ผู้ลอยไปในห้วงน้ำคงคา มีน้ำมากไหลเชี่ยว ภัยมาถึงข้าพระองค์แล้ว เพราะบุรุษผู้นั้นเป็นเหตุ ข้าแต่พระมหาราชา การสมาคมกับอสัตบุรุษทั้งหลาย นำทุกข์มาให้โดยแท้.

โสหํ จตุปฺปตฺตมิมํ วิหงฺคมํ

ตนุจฺฉิทํ หทเย โอสชฺชามิ

หนามิ ตํ มิตฺตทุพฺภึ อกิจฺจการึ

โย ตาทิสํ กมฺมกตํ น ชาเน ฯ

๑ สี. ยุ. สนฺธายุปาคมิ ฯ ๒ ม. โส ยํ ฯ ๓ สี. วิปลาวิตํ ฯ ม. นิปฺลวิตํ ฯ

๔ ม. มานุสี ฯ

เรานั้นจะปล่อยลูกศร ๔ ปีกนี้แหวกไปในอากาศ ให้ไปตัดตรงหัวใจเราจักฆ่ามันผู้ประทุษร้ายมิตร ผู้ไม่ทำกิจที่ควรทำ ไม่รู้จักผู้กระทำคุณให้เช่นท่าน.

ธีรสฺส พาลสฺส หเว ชนินฺท

สนฺโต วธํ นปฺปสํสนฺติ ชาตุ

กามํ ฆรํ คจฺฉตุ ปาปธมฺโม

ยญฺจสฺส ภตฺตํ ตเทตสฺส เทหิ

อหญฺจ เต กามกโร ภวามิ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งประชาชน สัตบุรุษทั้งหลายไม่สรรเสริญการฆ่าบัณฑิต และคนพาลเลย คนผู้มีธรรมอันลามก จงกลับไปสู่เรือนของเขาตามปรารถนาเถิด อนึ่ง ขอได้โปรดพระราชทานค่าจ้าง ตามที่พระองค์ตรัสไว้แก่เขาด้วยเถิด อนึ่ง ข้าพระองค์ ขอทำความปรารถนาของพระองค์.

อทฺธา รุรุ อญฺญตโร สตํ โส

โย ทุพฺภิโน ๑ มานุสสฺส น ทุพฺภี

กามํ ฆรํ คจฺฉตุ ปาปธมฺโม

ยญฺจสฺส ภตฺตํ ตเทตสฺส ทมฺมิ

อหญฺจ เต คามวรํ ททามิ ฯ

ดูกรพญามฤค ท่านผู้ไม่ประทุษร้ายต่อมนุษย์ผู้ประทุษร้าย นับเป็นผู้หนึ่งในจำนวนสัตบุรุษทั้งหลายเป็นแน่ คนผู้มีธรรมอันลามก จงกลับไปสู่เรือนของตนตามความปรารถนา อนึ่ง เราจะให้ค่าจ้างที่เราพูดไว้แก่เขาและเราขอให้บ้านส่วยแก่ท่าน.

สุวิชานํ สิคาลานํ สกุนฺตานญฺจ วสฺสิตํ

มนุสฺสวสฺสิตํ ราช ทุพฺพิชานตรํ ตโต

อปิ เจ มญฺญตี โปโส ญาติ มิตฺโต สขาติ วา

โย ปุพฺเพ สุมโน หุตฺวา ปจฺฉา สมฺปชฺชเต ทิโส ฯ

ข้าแต่พระราชา เสียงของสุนัขจิ้งจอกก็ดี ของนกก็ดี รู้ได้ง่าย เสียงของมนุษย์รู้ได้ยาก ยิ่งกว่านั้น อนึ่ง ผู้ใดเมื่อก่อน เป็นคนใจดี คนทั้งหลายนับถือว่า เป็นญาติเป็นมิตร หรือเป็นสหาย ภายหลัง ผู้นั้นกลับกลายเป็นศัตรูไปก็ได้ ใจของมนุษย์รู้ได้ยากอย่างนี้.

สมาคตา ชานปทา เนคมา จ สมาคตา

มิคา ธญฺญานิ ๒ ขาทนฺติ ตํ เทโว ปฏิเสธตุ ฯ

ชาวชนบท และชาวนิคมทั้งหลายมาประชุมพร้อมกันร้องทุกข์ว่า ฝูงเนื้อพากันมากินข้าว ขอพระองค์จงตรัสห้ามฝูงเนื้อนั้นเสียบ้าง พระเจ้าข้า.

กามํ ชนปโท มาสิ รฏฺฐญฺจาปิ วินสฺสตุ

น เตฺววาหํ รุรุํ ทุพฺเภ ทตฺวา อภย ปกฺขินํ ฯ

๑ ม. ทุพฺภโต ฯ ยุ. ทูภโต ฯ ๒ ม. สสฺสานิ ฯ

ชนบทอย่าได้มี แม้แว่นแคว้นจะพินาศไป ก็ตามทีเถิด เราให้อภัยแก่ฝูงเนื้อและนกยูงแล้ว ไม่ขอประทุษร้ายพญาเนื้อรุรุเป็นอันขาด.

มา เม ชนปโท อาสิ มา มํ ชนปโท อหุ ๑

น เตฺววาหํ มิคราชสฺส วรํ ทตฺวา มุสา ภเณติ ฯ

รุรุมิคชาตกํ นวมํ ฯ

ชาวชนบทของเราจะไม่มีก็ตาม ชาวชนบทจะไม่พูดกะเราก็ตาม เราได้ให้พรแก่พญาเนื้อไว้แล้ว จะไม่พูดเท็จเป็นอันขาด.

จบ รุรุมิคชาดกที่ ๙.