๖. กาลิงคโพธิชาดก เล่ม ๒๗

ราชา กาลิงฺโค จกฺกวตฺติ ธมฺเมน ปฐวิมนุสาสิ ๑

อคมาสิ ๒ โพธิสมีปํ นาเคน มหานุภาเวน ฯ

พระเจ้าจักพรรดิทรงพระนามว่ากาลิงคะ ได้ทรงสั่งสอนมนุษย์ทั่วแผ่นดินโดยธรรม ได้เสด็จไปสู่ที่ใกล้ต้นโพธิ์ด้วยช้าง ทรงมีอานุภาพมาก.

กาลิงฺโค ภารทฺวาโช จ ราชานํ กาลิงฺคํ สมณโกลญฺญํ

จกฺกวตฺตยโต ปริคฺคเหตฺวา ๓ ปญฺชลี อิทมโวจ ฯ

ภารทวาชปุโรหิตชาวกาลิงครัฐ พิจารณา ดูภูมิภาคแล้ว จึงประคองอัญชลีกราบทูลพระเจ้าจักรพรรดิผู้เป็นบุตรแห่งดาบส ชื่อกาลิงคะว่า.

ปจฺโจโรห มหาราช ภูมิภาโค ยถา สมณุคีโต ๔

อิธ อนธิวรา พุทฺธา อภิสมฺพุทฺธา วิโรจนฺติ ฯ

ข้าแต่พระมหาราชา ขอเชิญพระองค์เสด็จลงเถิด ภูมิภาคนี้อันพระพุทธเจ้าผู้เป็นสมณะทรงสรรเสริญแล้ว พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ตรัสรู้โดยยิ่งมีพระคุณหาประมาณมิได้ ย่อมไพโรจน์ ณ ภูมิภาคนี้.

ปทกฺขิณโต อาวฏฺฏา ติณลตา อสฺมึ ภูมิภาคสฺมึ

ปฐวิยา อยํ ๕ มณฺโฑ อิติ โน สุตํ [๖] มหาราช ฯ

หญ้าและเครือเถาทั้งหลายในภูมิภาคส่วนนี้ ม้วนเวียนโดยทักษิณาวัตรภูมิภาคส่วนนี้ เป็นที่ไม่หวั่นไหวแห่งแผ่นดิน (เมื่อกัลป์จะตั้งขึ้นก็ตั้งขึ้นก่อน เมื่อกัลป์พินาศก็พินาศภายหลัง) ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระองค์ได้สดับมาอย่างนี้.

สาครปริยนฺตาย (เมทนิยา) สพฺพภูตธรณิยา

ปฐวิยา อยํ มณฺโฑ โอโรหิตฺวา นโม กโรหิ ฯ

ภูมิภาคส่วนนี้ เป็นมณฑลแห่งแผ่นดินอันทรงไว้ซึ่งภูตทั้งปวง มีสาครเป็นขอบเขต ขอเชิญพระองค์เสด็จลง แล้วทรงกระทำการนอบน้อมเถิดพระเจ้าข้า.

เย เต ภวนฺติ นาคา จ อภิชาตา จ กุญฺชรา ๗

เอตฺตาวตา ปเทสํ เต นาคา เนวมุปยนฺติ ๘ ฯ

ช้างกุญชรตัวประเสริฐ เกิดในตระกูลอุโบสถ ย่อมไม่เข้าไปใกล้ประเทศนั้นเลย ด้วยเหตุมีประมาณเท่านี้.

อภิชาโต [๙] นาโค กามํ เปเสหิ กุญฺชรํ ทนฺตึ

เอตฺตาวตา ปเทโส จ ๑๐ น สกฺกา นาเคน อุปคนฺตุํ ๑๑ ฯ

ช้างตัวประเสริฐนี้ เป็นช้างเกิดแล้วในตระกูลอุโบสถโดยแท้ ถึงกระนั้นก็ไม่อาจจะเข้าไปใกล้ประเทศมีประมาณเท่านี้ได้ ถ้าพระองค์ยังทรงสงสัยอยู่ ก็จงทรงไสช้างพระที่นั่งไปเถิด.

ตํ สุตฺวา ราชา กาลิงฺโค เวยฺยญฺชนิกวโจ นิสาเมตฺวา

สมฺเปเสสิ นาคํ อุยฺยาม ๑๒ มยํ ยถา ๑๓ อิทํ วจนํ ฯ

พระเจ้ากาลิงคะทรงสดับคำนั้นแล้ว จึงทรงใคร่ครวญถ้อยคำของปุโรหิตผู้ชำนาญการพยากรณ์ว่า เราจักรู้ถ้อยคำของปุโรหิตนี้ว่า จริงหรือไม่จริงนี้แล้ว ทรงไสช้างพระที่นั่งไป.

สมฺเปสิโต จ รญฺญา นาโค โกญฺโจว อภินทิตฺวาน

ปฏิสกฺกิตฺวา นิสีทิ ครุภารํ อสหมาโน ฯ

๑ ม. ปถวิมนุสาสํ ฯ ๒ ม. อคมา ฯ ๓ ยุ. ปริเณตฺวา ฯ ๔ ม. สมณุคฺคโต ฯ

๕ ม. นาภิยํ ฯ ๖ ม. มนฺเต ฯ ๗ อภิชาตา มาติโต จ ปิติโต จาติปิ ปาโฐ ฯ

๘ เนวมุสฺสหนฺตีติปิ ฯ ๙ สี. ยุ. เต ฯ ๑๐ ม. จสทฺโท นตฺถิ ฯ ๑๑ ม. สกฺกา

นาเคน มุปคนฺตุํ ฯ ๑๒ สี. ม. อุสฺสาม ฯ ๑๓ ม. ยถิมสฺสิทํ ฯ

ฝ่ายช้างพระที่นั่งนั้น ถูกพระราชาทรงไสไปแล้ว ก็เปล่งเสียงดุจนกกระเรียนแล้วถอยหลังทรุดคุกลง ดังอดทนภาระหนักไม่ได้.

กาลิงฺโค ภารทฺวาโช นาคํ ขีณายุกํ

วิทิตฺวาน ราชานํ กาลิงฺคํ ตรมาโน

อชฺฌภาสิตฺถ อญฺญํ สงฺกม นาคํ

นาโค ขีณายุโก มหาราช ฯ

ปุโรหิตภารทราชะชาวกาลิงครัฐ รู้ว่า ช้างพระที่นั่งสิ้นอายุแล้ว จึงรีบกราบทูลพระเจ้ากาลิงคะว่า ข้าแต่พระมหาราชา ขอเชิญเสด็จไปทรงช้างพระที่นั่งเชือกอื่นเถิด ช้างพระที่นั่งเชือกนี้สิ้นอายุแล้ว พระเจ้าข้า.

ตํ สุตฺวา กาลิงฺโค ตรมาโน

สงฺกมิ นาคํ สงฺกนฺเตว รญฺเญ

นาโค ตตฺเถว ปติ ภูมฺยา

เวยฺยญฺชนิกวโจ ยถา ตถา อหุ นาโค ฯ

พระเจ้ากาลิงคะทรงสดับคำนั้นแล้ว จึงรีบเสด็จไปทรงช้างพระที่นั่งเชือกใหม่ เมื่อพระราชาเสด็จก้าวไปพ้นแล้ว ช้างพระที่นั่งที่ตายแล้วก็ล้มลง ณ พื้นดินที่นั้นเอง ถ้อยคำของปุโรหิต ผู้ชำนาญการพยากรณ์เป็นอย่างใด ช้างพระที่นั่งเป็นอย่างนั้น.

กาลิงฺคภารทฺวาชํ กาลิงฺโค ๑ พฺราหฺมณํ อิทมโวจ

ตฺวเมวาสิ สมฺพุทฺโธ สพฺพญฺญู สพฺพทสฺสาวี ฯ

พระเจ้ากาลิงคะได้ตรัสกะพราหมณ์ภารทวาชะชาวกาลิงครัฐอย่างนี้ว่าท่านเป็นสัมพุทธะ รู้เห็นเหตุทั้งปวงโดยแท้.

ตํ อนธิวาเสนฺโต กาลิงฺโค ๒ พฺราหฺมโณ อิทมโวจ

เวยฺยญฺชนิกา หิ มยํ พุทฺธา สพฺพญฺญุโน มหาราช ฯ

กาลิงคพราหมณ์ เมื่อไม่รับคำสรรเสริญนั้นจึงได้กราบทูลว่า ข้าแต่พระมหาราชา ข้าพระองค์เป็นผู้ชำนาญการพยากรณ์ ชื่อว่าพุทธะ ผู้รู้เหตุทั้งปวงก็จริง.

สพฺพญฺญู สพฺพวิทู จ พุทฺธา [๓] ลกฺขเณน ชานนฺติ

อาคมพลสา ๔ หิ มยํ พุทฺธา สพฺพํ ปชานนฺติ ฯ

แต่พระพุทธเจ้าทั้งหลายเป็นพระสัพพัญญูด้วย เป็นพระสัพพวิทูด้วยย่อมรู้เหตุทั้งปวงด้วยพระญาณเป็นเครื่องกำหนด ข้าพระองค์รู้เหตุทั้งปวงได้ เพราะกำลังแห่งอาคม พระพุทธเจ้าทั้งหลาย รู้เหตุทั้งปวงได้ด้วยพระสัพพัญญุตญาณ.

ปหํสิตฺวาน ๕ สมฺโพธึ นานาตุริเยหิ วิชฺชมาเนหิ

มาลาวิเลปนํ อภิหริตฺวา ๖ ปาการปริกฺเขปํ กาเรสิ

อถ ราชา ปายาสิ ฯ

พระเจ้ากาลิงคะ ทรงนำเอามาลาและเครื่องลูบไล้พร้อมด้วยดนตรีต่างๆไปบูชาพระมหาโพธิ์แล้ว รับสั่งให้กระทำกำแพงแวดล้อม.

สฏฺฐิวาหสหสฺสานิ ปุปฺผานิ สนฺนิปาตยิ

ปูเชสิ ราชา กาลิงฺโค โพธิมณฺฑมนุตฺตรนฺติ ฯ

กาลิงฺคโพธิชาตกํ ฉฏฺฐํ ฯ

๑ ม. กาลิงฺโค ราชา กาลิงฺคํ ฯ ๒ กาลิงฺคํ ฯ ๓ ม. น ฯ ๔ ยุ. อาคมปุริสา ฯ

๕ ม. มหยิตฺวา ฯ สี. ยุ. มหายิตฺวาน ฯ ๖ สี. ยุ. มาลาคนฺธวิเลปนํ อาหริตฺรา ฯ

รับสั่งให้เก็บดอกไม้ประมาณหกหมื่นเล่มเกวียนมาบูชาโพธิมณฑลอันเป็นอนุตริยะ แล้วเสด็จกลับ.

จบ กาลิงคโพธิชาดกที่ ๖.