๑. อัมพชาดก เล่ม ๒๗

อหาสิ เม อมฺพผลานิ ปุพฺเพ

อณูนิ ถูลานิ จ พฺรหฺมจารี

เตเหว มนฺเตหิ นทานิ ตุยฺหํ

ทุมปฺผลา ปาตุภวนฺติ พฺรเหฺม ฯ

ดูกรท่านผู้ประพฤติพรหมจรรย์ แต่ก่อน ท่านได้นำเอาผลมะม่วงทั้งเล็กทั้งใหญ่มาให้เรา ดูกรพราหมณ์ บัดนี้ ผลไม้ทั้งหลายย่อมไม่ปรากฏด้วยมนต์เหล่านั้นของท่านเลย.

นกฺขตฺตโยคํ ปฏิมานยามิ$

ขณํ มุหุตฺตญฺจ มนฺเตน ปสฺสํ ๑

นกฺขตฺตโยคญฺจ ขณญฺจ ลทฺธา

อทฺธา หริสฺสมฺพผลํ พหุกํ ๒ ฯ

ข้าพระบาทกำลังคำนวณคลองแห่งนักขัตฤกษ์ จนเห็นขณะและครู่ด้วยมนต์ก่อน ครั้นได้ฤกษ์และยามดีแล้ว จักนำผลมะม่วงเป็นอันมากมาถวายพระองค์เป็นแน่.

นกฺขตฺตโยคํ น ปุเร อภาณิ

ขณํ มุหุตฺตํ น ปุเร อสํสิ

อถาหริ อมฺพผลํ ปหุตํ ๓

วณฺเณน คนฺเธน รเสนุเปตํ ฯ

แต่ก่อน ท่านไม่ได้พูดถึงคลองแห่งนักขัตฤกษ์ ไม่ได้เอ่ยถึงขณะและครู่ ทันใดนั้น ท่านก็นำเอาผลมะม่วงเป็นอันมาก อันประกอบด้วยสีกลิ่น และรสมาให้เราได้.

มนฺตาภิชปฺเปน ปุเรปิ ๔ ตุยฺหํ

ทุมปฺผลา ปาตุภวนฺติ พฺรเหฺม

สฺวาชฺช น วาเทสิ ๕ ชปฺปมฺปิ มนฺตํ ๖

อยํ โส โก นาม ตวชฺช ธมฺโม ฯ

๑ สี. ยุ. ขณํ มุหุตฺตํ น มํ โตสยนฺติ ฯ ๒ สี. ยุ. อถาหริสฺสมฺพผลํ ปหูตํ ฯ

๓ ม. สยํ หรี อมฺพผลํ ปหูตํ ฯ ๔ ม. ปุเร หิ ฯ สี. ยุ. ปุรสฺส ฯ

๕ สี. ม. ปาเรสิ ฯ ๖ สี. ยุ. ชปมฺปิ มนฺเต ฯ

ดูกรพราหมณ์ แม้เมื่อก่อน ผลไม้ทั้งหลายย่อมปรากฏด้วยการร่ายมนต์ของท่าน วันนี้ แม้ท่านจะร่ายมนต์ก็ไม่อาจให้สำเร็จได้ วันนี้ สภาพของท่านเป็นอย่างไร?

จณฺฑาลปุตฺโต มม สมฺปทาสิ

ธมฺเมน มนฺเต ปกติญฺจ สํสิ

มา จสฺสุ เม ปุจฺฉิโต นามโคตฺตํ

คุยฺหิตฺโถ มา ตํ วิชเหยฺยุ มนฺตา ๑ ฯ

บุตรแห่งคนจัณฑาล ได้บอกมนต์ให้แก่ข้าพระบาทโดยธรรม และได้สั่งกำชับข้าพระบาทว่า ถ้ามีใครมาถามถึงชื่อ และโคตรของเราแล้วเจ้าอย่าปกปิด มนต์ทั้งหลายก็จะไม่ละเจ้า.

โสหํ ชนินฺเทน ชนมฺหิ ปุฏฺโฐ

มกฺขาภิภูโต อลิกํ อภาณึ

มนฺตา อิเม พฺราหฺมณสฺสาติ มิจฺฉา

ปหีนมนฺโต กปโณ รุทามิ ฯ

ข้าพระบาทนั้น ครั้นพระองค์ผู้เป็นจอมแห่งประชาชนถามถึงอาจารย์อันความลบหลู่ครอบงำแล้ว ได้กราบทูลเท็จว่า มนต์เหล่านี้เป็นของพราหมณ์ ข้าพระบาทจึงเป็นผู้เสื่อมมนต์ เป็นเหมือนคนกำพร้า ร้องไห้อยู่.

เอรณฺฑา ปุจิมนฺทา วา อถ วา ปาลิภทฺทกา

มธธ มธุตฺถิโก วินฺเท โส หิ ตสฺส ทุมุตฺตโม ฯ

บุรุษต้องการน้ำหวาน จะพึงได้น้ำหวานจากต้นไม้ใด จะเป็นต้นละหุ่งก็ตาม ต้นสะเดาก็ตาม ต้นทองหลางก็ตาม ต้นไม้นั้นแล เป็นต้นไม้สูงสุดของบุรุษนั้น.

ขตฺติยา พฺราหฺมณา เวสฺสา สุทฺทา จณฺฑาลปุกฺกุสา

ยมฺหา ธมฺมํ วิชาเนยฺย โส หิ ตสฺส นรุตฺตโม ฯ

บุรุษพึงรู้แจ้งธรรมจากผู้ใด เป็นกษัตริย์ก็ตาม เป็นพราหมณ์ก็ตาม เป็นแพศย์ก็ตาม เป็นศูทรก็ตาม เป็นคนจัณฑาลก็ตาม คนเทหยากเยื่อก็ตาม ผู้นั้นก็จัดเป็นคนสูงสุดของบุรุษนั้น.

อิมสฺส ทณฺฑญฺจ วธญฺจ ทตฺวา

คเล คเหตฺวา พลยาถ ๒ ชมฺมํ

โย อุตฺตมตฺถํ กสิเรน ลทฺธํ

มานาติมาเนน วินาสยิตฺถ ฯ

ท่านทั้งหลายจงลงอาชญา และเฆี่ยนตีมาณพผู้นี้ แล้วจับมาณพลามกผู้นี้ไสคอออกไปเสีย มาณพใด ได้ประโยชน์อย่างสูงสุดด้วยความยากเข็ญท่านทั้งหลายจงยังมาณพนั้นให้พินาศเพราะความเย่อหยิ่งจองหอง.

ยถา สมํ มญฺญมาโน ปเตยฺย

โสพฺภํ คุหํ นรกํ ปูติปาทํ

รชฺชูติ วา อกฺกเม กณฺหสปฺปํ

อนฺโธ ยถา โชติมธิฏฺฐเหยฺย

เอวมฺปิ ตฺวํ มํ ขลิตํ สปญฺญ

ปหีนมนฺตสฺส ปุน สมฺปทาหิ ๑ ฯ

๑ ม. อตฺถํ วิชเหยฺย มนฺโต ฯ ๒ ม. ขลยาถ ฯ

บุคคลผู้สำคัญว่า ที่เสมอ พึงตกบ่อ ถ้ำ เหว หรือหลุมที่มีรากไม้ผุฉันใด อนึ่ง บุคคลตาบอด เมื่อสำคัญว่า เชือก พึงเหยียบงูเห่า พึงเหยียบไฟ ฉันใด ข้าแต่ท่านผู้มีปัญญา ท่านทราบว่า ข้าพเจ้าพลาดไปแล้ว ก็ฉันนั้น ขอจงให้มนต์แก่ข้าพเจ้าผู้มีมนต์อันเสื่อมแล้วอีกสักครั้งหนึ่งเถิด.

ธมฺเมน มนฺเต ๒ ตว สมฺปทาสึ

ตฺวมฺปิ ธมฺเมน ปริคฺคเหสิ

ปกติมฺปิ เต อตฺตมโน อสํสิ ๓

ธมฺเม ฐิตํ ตํ น ชเหยฺย มนฺโต ฯ

เราได้ให้มนต์แก่ท่านโดยธรรม ฝ่ายท่านก็ได้เรียนมนต์โดยธรรม หากว่าท่านมีใจดีรักษาปกติไว้ มนต์ก็จะไม่พึงละทิ้งท่านผู้ตั้งอยู่ในธรรม.

โส ๔ พาล มนฺตํ กสิเรน ลทฺธํ

ยํ ทุลฺลภํ อชฺช มนุสฺสโลเก

กิจฺฉา ลทฺธํ ชีวิตํ อปฺปปญฺโญ ๕

วินาสยี อลิกํ ภาสมาโน ฯ

ดูกรคนพาล มนต์อันใด ที่จะพึงได้ในมนุษยโลก มนต์อันนั้น ท่านก็จะได้ในวันนี้โดยลำบาก ท่านผู้ไม่มีปัญญากล่าวคำเท็จ ทำมนต์อันมีค่าเสมอด้วยชีวิต ที่ได้กันโดยยากให้เสื่อมเสียแล้ว.

พาลสฺส มุฬฺหสฺส อกตญฺญุโน จ

มุสา ภณนฺตสฺส อสญฺญตสฺส

มนฺเต มยํ ตาทิสเก น เทม

กุโต มนฺตา คจฺฉ น มยฺหํ รุจฺจสีติ ฯ

อมฺพชาตกํ ปฐมํ ฯ

___________

๑ ม. ปุนปฺปทาหิ ฯ สี. ยุ. ปุนปฺปสีท ฯ ๒ ม. มนฺตํ ฯ ๓ ม. อสํสึ ฯ

๔ ม. โย ฯ ๕ สี. กิจฺฉา ลทฺธํ ชิวิกํ อปฺปญฺโญ ฯ ม กิญฺจาปิ ลทฺธา ชีวิตต.

อปฺปญฺโญ ฯ ยุ. กจฺฉาปิ ลทฺธา ชีวิกํ อปฺปญฺญ ฯ

เราจะไม่ให้มนต์เช่นนั้นแก่เจ้าผู้เป็นพาล หลงงมงาย อกตัญญู พูดเท็จไม่มีความสำรวม มนต์ที่ไหน ไปเสียเถิด เราไม่พอใจ.

จบ อัมพชาดกที่ ๑.