๔. จุลลนารทกัสสปชาดก เล่ม ๒๗

น เต กฏฺฐานิ ภินฺนานิ น เต อุทกมาภตํ

อคฺคิปิ เต น หาสิโต ๔ กินฺนุ มนฺโทว ฌายสิ ฯ

ฟืนเจ้าก็มิได้หัก น้ำเจ้าก็มิได้ตักเอามา แม้กองไฟเจ้าก็มิได้ก่อให้ลุกโพลง เหตุไรหนอเจ้าจึงเป็นเหมือนคนโง่เขลานอนซบเซาอยู่?

น อุสฺสเห วเน วตฺถุํ กสฺสปามนฺตยามิ ตํ

ทุกฺโข วาโส อรญฺญสฺมึ รฏฺฐํ อิจฺฉามิ คนฺตเว ฯ

ข้าแต่คุณพ่อกัสสปะ ผมอดทนอยู่ในป่าลำบาก ผมจะขอลาคุณพ่อไปการอยู่ในป่าลำบาก ผมปรารถนาจะไปสู่บ้านเมือง.

ยถา อหํ อิโต คนฺตฺวา ยสฺมึ ชนปเท วสํ

อาจารํ พฺรเหฺม สิกฺเขยฺย ตํ ธมฺมํ อนุสาส มํ ฯ

ข้าแต่คุณพ่อผู้เป็นดุจพรหม ผู้ออกจากป่านี้ไปอยู่ ณ ชนบทใดๆจะพึงศึกษาขนบธรรมเนียมที่ชาวชนบทเขาประพฤติกันอย่างไร ขอคุณพ่อจงพร่ำสอนขนบธรรมเนียมนั้นแก่ผมด้วยเถิด?

สเจ อรญฺญํ หิตฺวาน วนมูลผลานิ จ

รฏฺเฐ โรจยเส วาสํ ตํ ธมฺมํ นิสาเมหิ เม ฯ

ถ้าเจ้าละป่า เหง้ามันและผลไม้ในป่า พึงพอใจอยู่ในบ้านเมือง เจ้าจงสำเหนียกจารีตของชนบทนั้นของเราไว้.

วิสํ มา ปฏิเสวิตฺถ ๕ ปปาตํ ปริวชฺชย

ปงฺเก จ มา วิสีทิตฺโถ ยตฺโต อาสีวิเส ๖ จเร ฯ

เจ้าจงอย่าเสพของมีพิษ จงเว้นเหวโดยเด็ดขาด อย่าจมอยู่ในเปือกตมในที่ใกล้อสรพิษ จงเตรียมตัวให้พร้อม.

กินฺนุ วิสํ ปปาโต วา ปงฺโก วา พฺรหฺมจารินํ

กํ ตฺวํ อาสีวิสํ พฺรูหิ ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ

ผมขอถาม คุณพ่อกล่าวอะไรว่าเป็นพิษ เป็นเหว เป็นเปือกตมเป็นอสรพิษของพรหมจรรย์ ผมถามแล้ว ขอคุณพ่อโปรดบอกความข้อนั้นแก่ผมเถิด?

อาสโว ตาต โลกสฺมึ สุรา นาม ปวุจฺจติ

มนุญฺญา ๗ สุรภี วคฺคู มธุขุทฺทรสูปมา ๘

วิสํ ตทาหุ อริยา [๙] พฺรหฺมจริยสฺส นารท ฯ

๑ ม. จาปิ ฯ ๒ ม. จ ฯ ๓ ม. จูฬนารทชาตกํ ฯ ๔ ม. หาปิโต ฯ

๕ ม. ปฏิเสวิตฺโถ ฯ ๖ ม. จาสีวิเส ฯ ๗ ม. มนุญฺโญ ฯ ๘ ม. สาทุ -- ฯ

๙ ม. เส ฯ

ดูกรพ่อนารทะ น้ำดองในโลกเขาเรียกชื่อว่าสุรา สุรานั้นทำใจให้ฮึกเหิมมีกลิ่นหอม ทำให้พูดมาก มีรสหวานแหลมปานน้ำผึ้ง พระอริยะทั้งหลายกล่าวสุรานั้นว่า เป็นพิษของพรหมจรรย์.

อิตฺถิโย ตาต โลกสฺมึ ปมตฺตํ ปมเถนฺติ ตา

ผรนฺติ มุนิโน ๑ จิตฺตํ ตูลํ ภฏฺฐํว มาลุโต

ปปาโต เอส อกฺขาโต พฺรหฺมจริยสฺส นารท ฯ

ดูกรพ่อนารทะ หญิงในโลกย่อมย่ำยีบุรุษผู้ประมาทแล้ว หญิงเหล่านั้นย่อมจูงจิตของบุรุษไป เหมือนลมพัดปุยนุ่นที่หล่นจากต้นไป ฉะนั้นนี่บัณฑิตกล่าวว่า เป็นเหวของพรหมจรรย์.

ลาโภ สิโลโก สกฺกาโร ปูชา ปรกุเลสุ จ

ปงฺโก เอโสว ๒ อกฺขาโต พฺรหฺมจริยสฺส นารท ฯ

ดูกรพ่อนารทะ ลาภ สรรเสริญ สักการะ และการบูชาในตระกูลอื่นๆ นี่บัณฑิตกล่าวว่า เป็นเปือกตมของพรหมจรรย์.

มหนฺตา ๓ ตาต ราชาโน อาวสนฺติ มหึ อิมํ

เต ตาทิเส มนุสฺสินฺเท มหนฺเต ตาต นารท ฯ

ดูกรพ่อนารทะ พระราชาผู้เป็นใหญ่ครอบครองแผ่นดินนี้ เจ้าอย่าเข้าไปใกล้พระราชาผู้เป็นใหญ่ เป็นจอมมนุษย์เช่นนั้น.

อิสฺสรานํ อธิปตีนํ น เตสํ ปาทโต จเร

อาสีวิโสติ ๔ อกฺขาโต พฺรหฺมจริยสฺส นารท ฯ

ดูกรพ่อนารทะ เจ้าอย่าเที่ยวไปใกล้บาทมูลแห่งพระราชาทั้งหลาย ผู้เป็นอิสระและเป็นอธิบดีเหล่านั้น พระราชนั้น บัณฑิตกล่าวว่า เป็นอสรพิษของพรหมจรรย์.

ภตฺตตฺโถ ภตฺตกาเล จ ยํ เคหํ อุปสงฺกเม

ยเทตฺถ กุสลํ ชญฺญา ตตฺถ ฆาเสสนํ จเร ฯ

ปวิสิตฺวา ปรกุลํ ปานตฺโถ ๕ โภชนาย วา

มิตํ ขาเท มิตํ ภุญฺเช น จ รูเป มนํ กเร ฯ

บุคคลผู้ต้องการอาหารในเวลาอาหาร พึงเข้าไปใกล้เรือนใด พึงรู้กุศลคือ อโคจร ๕ ที่ควรเว้นในสกุลนั้น แล้วพึงเที่ยวแสวงหาอาหารในเรือนนั้น. บุคคลเข้าไปสู่ตระกูลอื่นเพื่อปานะ หรือโภชนะแล้ว พึงรู้จักประมาณบริโภคแต่พอควร และไม่พึงใส่ใจในรูปหญิง.

คุฏฺฐํ มชฺชํ กิราสญฺจ ๖ สภานิกิรณานิ ๗ จ

อารกา ปริวชฺเชหิ ยานีว วิสมํ ปถนฺติ ฯ

จุลฺลนารทกสฺสปชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

____________

๑ ม. หรนฺติ ยุวิโน ฯ ๒ ม. เอโส จ ฯ ๓ ม. มหตฺตา ฯ ๔ สี. ยุ.

อาสีวิโส โส ฯ ๕ ม. ปานตฺถํ ฯ ๖ ม. โคฏฺฐํ มชฺชํ กิราฏญฺจ ฯ

๗ สภาธิ. กรณานีติปิ ฯ

เจ้าจงเว้นให้ห่างไกลซึ่งการตั้งคอกโค ร้านขายสุรา คนเกเร ที่ประชุมและขุมทรัพย์ทั้งหลาย เหมือนบุคคลผู้ไปด้วยยาน เว้นหนทางอันไม่ราบเรียบ ฉะนั้น.

จบ จุลลนารทกัสสปชาดกที่ ๔.