๖. กาลิงคโพธิชาดก เล่ม ๒๗

{๑๗๘๘} [๑๘๔๔] ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ส่วนพระองค์ข้าพระองค์คิดรู้ด้วยใจ ว่าจะทรงปลดเปลื้องข้าพระองค์จากทุกข์ได้ เพราะเหตุนั้นข้าพระองค์จึงกราบทูลให้พระองค์ทรงทราบ(พระบรมศาสดาตรัสพระคาถาสุดท้ายว่า)

{๑๗๘๙} [๑๘๔๕] พระราชาผู้ทรงเป็นมิ่งขวัญแห่งราษฎรแคว้นกาสี มีพระหฤทัยเลื่อมใสได้พระราชทานทอง ๑๔ แท่งแก่พระโพธิสัตว์นั้นแล้ว

๖. กาลิงคโพธิชาดก (๔๗๙)

ว่าด้วยพระเจ้ากาลิงคะทรงพิสูจน์คำพยากรณ์ของพระโพธิสัตว์

(พระบรมศาสดาทรงประกาศเรื่องนี้ว่า)

{๑๗๙๐} [๑๘๔๖] พระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่ากาลิงคะได้ทรงปกครองแผ่นดินโดยธรรม ได้ทรงช้างที่มีอานุภาพมากเสด็จไปใกล้ต้นโพธิ

{๑๗๙๑} [๑๘๔๗] ภารทวาชปุโรหิตชาวกาลิงครัฐพิจารณาดูภูมิภาคแล้วได้ ประคองอัญชลีกราบทูลพระเจ้ากาลิงคะผู้เป็นโอรสแห่งพระดาบสว่า

{๑๗๙๒} [๑๘๔๘] ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ขอเชิญพระองค์เสด็จลงเถิด ภูมิภาคแห่งนี้พระพุทธเจ้าผู้เป็นสมณะทรงสรรเสริญแล้ว พระพุทธเจ้า ทั้งหลายผู้ตรัสรู้โดยยิ่ง มีพระคุณหาประมาณมิได้ ทรงไพโรจน์ อยู่ ณ ภูมิภาคแห่งนี้{๑๗๙๓} [๑๘๔๙] หญ้าและเครือเถาทั้งหลายในภูมิภาคแห่งนี้เวียนเป็นทักษิณาวรรต ภูมิภาคส่วนนี้เป็นจุดศูนย์กลางแผ่นดิน ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์ได้สดับมาอย่างนี้

{๑๗๙๔} [๑๘๕๐] ภูมิภาคส่วนนี้เป็นจุดศูนย์กลางแผ่นดินอันป็นที่รองรับสัตว์โลกทั้งปวง มีทะเลเป็นขอบเขต ขอเชิญพระองค์เสด็จลงมากระทำนมัสการเถิด

{๑๗๙๕} [๑๘๕๑] พญาช้างซึ่งเป็นช้างที่ประเสริฐและเกิดในตระกูลอุโบสถ ก็เข้าไปใกล้สถานที่นั้นไม่ได้เลย ด้วยเหตุมีประมาณเท่านี้

{๑๗๙๖} [๑๘๕๒] พญาช้างนี้เป็นช้างที่เกิดในตระกูลอุโบสถก็จริง ถึงกระนั้น ขอให้พระองค์ทรงไสช้างพระที่นั่งเข้าไปดู ภูมิประเทศนี้พญาช้าง ก็ไม่อาจจะเข้าไปใกล้ได้ด้วยเหตุมีประมาณเท่านี้{๑๗๙๗} [๑๘๕๓] พระเจ้ากาลิงคะทรงสดับคำนั้นแล้วทรงใคร่ครวญถ้อยคำของ ปุโรหิตผู้ชำนาญการพยากรณ์ว่า ‘เราจักรู้ถ้อยคำของปุโรหิตนี้ ว่าจริงหรือไม่จริง’ จึงทรงไสช้างพระที่นั่งไป

{๑๗๙๘} [๑๘๕๔] ฝ่ายช้างพระที่นั่งนั้นถูกพระราชาทรงไสไปแล้ว ได้ส่งเสียงร้องโกญจนาทกึกก้อง ถอยหลังทรุดคู้ลงเหมือนไม่อาจแบกภาระหนักไว้ได้

{๑๗๙๙} [๑๘๕๕] ภารทวาชปุโรหิตชาวกาลิงครัฐรู้ว่าช้างพระที่นั่งสิ้นอายุแล้ว จึงรีบกราบทูลพระเจ้ากาลิงคะว่า ‘ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ขอเชิญเสด็จไปทรงช้างพระที่นั่งเชือกอื่นเถิด ช้างพระที่นั่งเชือก นี้สิ้นอายุแล้ว พระเจ้าข้า’{๑๘๐๐} [๑๘๕๖] พระเจ้ากาลิงคะทรงสดับคำนั้นแล้ว จึงรีบเสด็จไปทรงช้างพระที่นั่งเชือกใหม่ เมื่อพระราชาเสด็จก้าวไปพ้นแล้ว ช้างพระที่นั่งก็ล้มลงไปที่พื้นดินในที่นั้นเอง ถ้อยคำของปุโรหิต ผู้ชำนาญการพยากรณ์ไว้อย่างใด พญาช้างก็เป็นไปอย่างนั้น{๑๘๐๑} [๑๘๕๗] พระเจ้ากาลิงคะได้ตรัสกะภารทวาชปุโรหิตชาวกาลิงครัฐอย่างนี้ว่า ‘ท่านเป็นสัมพุทธะผู้รู้เหตุทั้งปวงโดยแท้’

{๑๘๐๒} [๑๘๕๘] กาลิงคพราหมณ์ เมื่อจะไม่รับคำสรรเสริญนั้นจึงได้กราบทูลว่า ‘ข้าแต่มหาราชเจ้า พวกข้าพระองค์เป็นเพียงผู้ชำนาญการ แต่ พระพุทธเจ้าทั้งหลายผู้ทรงรู้เหตุทั้งปวง

{๑๘๐๓} [๑๘๕๙] พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงเป็นพระสัพพัญญูด้วยเป็นพระ สัพพวิทูด้วย ย่อมทรงรู้เหตุทั้งปวงด้วยพระญาณเป็นเครื่องกำหนด ข้าพระองค์รู้เหตุทั้งปวงได้ด้วยกำลังแห่งอาคม ส่วน พระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงรู้เหตุทั้งปวงได้ด้วยพระสัพพัญญุตญาณ’{๑๘๐๔} [๑๘๖๐] พระเจ้ากาลิงคะทรงนำมาลา และเครื่องลูบไล้พร้อมด้วย ดนตรีชนิดต่าง ๆ ไปบูชาพระมหาโพธิแล้ว รับสั่งให้ทำกำแพงล้อมรอบ

{๑๘๐๕} [๑๘๖๑] ทีนั้น พระเจ้ากาลิงคะสั่งให้เก็บดอกไม้ประมาณ ๖๐,๐๐๐ เล่มเกวียนมาบูชาโพธิมณฑลอันยอดเยี่ยมแล้วเสด็จกลับ

๗. อกิตติชาดก (๔๘๐)

ว่าด้วยอกิตติดาบสขอพรท้าวสักกะ

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าว่า)

{๑๘๐๖} [๑๘๖๒] ท้าวสักกะผู้เป็นบดีแห่งเทวดาทั้งปวงทรงเห็นอกิตติดาบสผู้สงบ นิ่งอยู่จึงได้ตรัสถามว่า ‘ดูก่อนท่านมหาพรหมพระคุณเจ้า ปรารถนาสมบัติอะไรจึงสงบนิ่ง (เข้าฌาน) อยู่ผู้เดียวในถิ่นอันแห้งแล้ง’