๘. ตักการิยชาดก เล่ม ๒๗

อหเมว ทุพฺภาสิตํ ภาสิ พาโล

เภโกวรญฺเญ อหิมวฺหายมาโน

ตกฺการิเย โสพฺภมิมํ ปตามิ

น กิเรว สาธุ อติเวลภาณี ฯ

๑ ม. วิวสาเน ฯ ๒ ยุ. เทววณฺณึ ฯ ๓ ม. ปมชฺเชยฺย ฯ

ดูกรพ่อตักการิยะ ฉันเองเป็นคนโง่เขลา กล่าวคำชั่วช้าเหมือนกบในป่าร้องเรียกงูมาให้กินตน ฉะนั้น ฉันน่าจะตกลงไปในหลุมนี้ ได้ยินมาว่าบุคคลที่พูดล่วงเลยขอบเขตไม่ดีเลย.

ปปฺโปติ มจฺโจ อติเวลภาณี

พนฺธํ วธํ โสกปริทฺทวญฺจ

อตฺตานเมว ครหาสิ เอตฺถ ๑

อาจริย ตํ นิกฺขณนฺติ ๒ โสพฺเภ ฯ

บุคคลที่พูดล่วงเลยขอบเขต ย่อมได้ประสบการจองจำ การถูกฆ่าความเศร้าโศกและความร่ำไห้ ข้าแต่ท่านอาจารย์ ชนทั้งหลายจะฝังท่านลงในหลุม เพราะเหตุใด ท่านต้องติเตียนตัวท่านเอง เพราะเหตุนั้น.

กิเมวาหํ ตุณฺฑิลํ อนุปุจฺฉึ

กเรยฺยาสํ ๓ ภาตรํ กาลิกาย

นคฺโควหํ วตฺถยุคญฺจ ชิโน

อยมฺปิ อตฺโถ พหุ ตาทิโสว ฯ

เราจะซักถามตุณฑิละ เพื่อประโยชน์อะไรเล่า นางกาลีซิควรทำกะน้องชายของเขาเอง เราถูกแย่งผ้าจนเป็นคนเปลือยกาย แม้เรื่องนี้ก็เหมือนกับเรื่องของท่านเป็นอันมาก?

โย ยุชฺฌมานานํ อยุชฺฌมาโน

เมณฺฑนฺตรํ อจฺจุปตี กุลิงฺโค

โส ปึสิโต เมณฺฑสิเรหิ ตตฺถ

อยมฺปิ อตฺโถ พหุ ตาทิโสว ฯ

นกกะลิงตัวใด มิได้ชนกับเขาด้วย เข้าไปจับอยู่ในระหว่างศีรษะแพะทั้งสองผู้กำลังชนกันอยู่ นกกะลิงตัวนั้น ก็ถูกศีรษะแพะบดขยี้แล้วณ ที่นั้นเอง แม้เรื่องนี้ ก็เหมือนกับเรื่องของท่านเป็นอันมาก.

จตุโร ชนา โปตฺถกมคฺคเหสุํ

เอกญฺจ โปสํ อนุรกฺขมานา

สพฺเพว เต ภินฺนสิรา สยึสุ

อยมฺปิ อตฺโถ พหุ ตาทิโสว ฯ

คน ๔ คนจะป้องกันคนคนเดียว ช่วยกันจับชายผ้าไว้คนละชาย คนทั้งหมดนั้นก็พากันหัวแตกนอนตายแล้ว แม้เรื่องนี้ ก็เหมือนกับเรื่องของท่านเป็นอันมาก.

อชา ยถา เวฬุคุมฺพสฺมึ พนฺธา

อเวกฺขิปนฺตี ๔ อสิมชฺฌคจฺฉิ

เตเนว ตสฺสา คลกํ วิกนฺตา ๑

อยมฺปิ อตฺโถ พหุ ตาทิโสว ฯ

๑ สี. เอตฺโต ฯ ๒ ม. อาเจร ยํ ตํ นิกฺขณนฺติ ฯ ๓ กเรยฺย สงฺคหนฺติปิ ฯ

ม. กเรยฺย สํ ฯ ๔ ม. อวกฺขิปนฺตี ฯ

นางแพะที่ถูกโจรทั้งหลายผูกไว้ในพุ่มกอไผ่ คึกคะนอง เอาเท้าหลังดีดไปกระทบมีดตกลงมา พวกโจรก็เอามีดนั้นเองเชือดคอนางแพะฉันใดแม้เรื่องนี้ ก็เหมือนกับเรื่องของท่านเป็นอันมาก.

นยิเม เทวา นาปิ ๒ คนฺธพฺพปุตฺตา

มิคา อิเม อตฺถวสาภตา อิเม ๓

เอกญฺจ นํ สายมาเส ปจนฺตุ

เอกํ ๔ ปุนปฺปาตราเส ปจนฺตุ ฯ

พวกนี้มิใช่เทวดา มิใช่บุตรคนธรรพ์ พวกนี้เป็นเนื้อ พวกนี้ถูกนำมาด้วยอำนาจประโยชน์ เจ้าทั้งหลายจงย่างมันตัวหนึ่ง สำหรับอาหารมื้อเย็นอีกตัวหนึ่งสำหรับอาหารมื้อเช้า.

สตํ สหสฺสาน ทุพฺภาสิตานํ ๕

กลมฺปิ นาคฺฆติ สุภาสิตสฺส

ทุพฺภาสิตํ สงฺกมาโน กิเลโส

ตสฺมา ตุณฺหี กึปุริโส ๖ น พาลฺยา ฯ

คำทุพภาษิตตั้งแสนคำ ก็ไม่ถึงแม้ส่วนเสี้ยวของคำสุภาษิต กินนรรังเกียจคำทุพภาษิตจึงเศร้าหมอง เพราะเหตุนั้น กินนรจึงนิ่งเฉยเสีย ไม่ใช่นิ่งเฉยเพราะความโง่เขลา.

ยา เมสา พฺยากาสิ ๗ ปมุญฺจเถตํ

คิริญฺจ นํ หิมวนฺตํ นยนฺตุ

อิมญฺจ โข เทนฺตุ มหานสาย

ปาโตว นํ ปาตราเส ปจนฺตุ ฯ

กินนรีตัวนี้กล่าวแก้เราได้แล้ว เจ้าทั้งหลาย จงปล่อยกินนรีตัวนั้นไปอนึ่ง จงนำไปส่งให้ถึงเขาหิมพานต์ ส่วนกินนรตัวนี้ เจ้าทั้งหลายจงส่งไปให้โรงครัวใหญ่ จงย่างมันสำหรับอาหารเช้า แต่เช้าทีเดียว.

ปชฺชุนฺนนาถา ปสโว ปสุนาถา อยํ ปชา

ตฺวํนาโถสฺมิ ๘ มหาราช อมฺหนาถา มม ภริยา ๙

ทฺวินฺนมญฺญตรํ ญตฺวา มุตฺโต คจฺเฉยฺย ปพฺพตํ ฯ

ข้าแต่พระมหาราชา ปศุสัตว์ทั้งหลายพึ่งฝน ประชาชนนี้ก็พึ่งปศุสัตว์พระองค์เป็นที่พึ่งของข้าพระบาท ภรรยาของข้าพระบาท ก็พึ่งข้าพระบาทในระหว่างข้าพระบาททั้งสอง ตัวหนึ่งรู้ว่าอีกตัวหนึ่งตายแล้ว ตนเองพ้นแล้วจากความตาย จึงจะไปสู่บรรพต.

น เว นินฺทา สุปริวชฺชยาถ ๑๐

นานาชนา เสวิตพฺพา ชนินฺท

เยเนว เอโก ลภเต ปสํสํ

เตเนว อญฺโญ ลภเต นินฺทิตารํ ฯ

๑ ม. คลกาวกนฺตํ ฯ ๒ ม. อิเม น เทวา น ฯ ๓ ม. อตฺถวสํ คตา เม ฯ

๔ สี. ยุ. เอกญฺจ นํ ปาตราเส ฯ ๕ ม. สหสฺสานิ ทุภาสิตานิ ฯ ๖ ม. กิมฺปุริสา ฯ

๗ ม. พฺยาหาสิ ฯ ๘ ม. ตฺวํ นาโถสิ ฯ ๙ ม. นาโถหํ ฯ ๑๐ ม. สุปริวชฺชเยถ ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นจอมแห่งชน ความนินทาทั้งหลายมิใช่จะหลีกเลี่ยงให้พ้นไปโดยง่ายเลย ชนทั้งหลายมีฉันทะต่างๆ กัน ซึ่งควรจะซ่องเสพ คนหนึ่งได้รับการสรรเสริญด้วยคุณธรรมข้อใด คนอื่นได้คนนินทา ด้วยคุณธรรมข้อนั้นเอง.

สพฺโพ โลโก ปรจิตฺเตน ๑ อติจิตฺโต

สพฺโพ โลโก จิตฺตวา สมฺหิ จิตฺเต

ปจฺเจกจิตฺตา ปุถุ สพฺพสตฺตา

กสฺสีธ จิตฺตสฺส วเส น วตฺเต ฯ

โลกทั้งปวงมีจิตยิ่งด้วยจิตของคนอื่น โลกทั้งปวงชื่อว่ามีจิตในจิตของตนสัตว์ทั้งปวง ที่เป็นปุถุชน ต่างก็มีจิตใจต่างกัน สัตว์ทั้งหลายในโลกนี้ไม่พึงเป็นไปในอำนาจแห่งจิตของใคร.

ตุณฺหี อหุ กึปุริโส สภริโย ๒-๔

โยทานิ พฺยากาสิ ภยสฺส ภีโต

โสทานิ มุตฺโต สุขิโต อโรโค

วาจา กิเรวตฺถวตี นรานนฺติ ฯ

ตกฺการิยชาตกํ อฏฺฐมํ ฯ

กินนรพร้อมด้วยกินนรีผู้ภรรยา เป็นผู้นิ่งไม่พูด เป็นผู้กลัวภัย ได้กล่าวแก้แล้วในบัดนี้ กินนรนั้นชื่อว่า พ้นแล้วในบัดนี้ เป็นผู้มีความสุขหาโรคมิได้ เพราะว่าการเปล่งวาจาดี นำมาซึ่งประโยชน์แก่นรชนทั้งหลาย.

จบ ตักการิยชาดกที่ ๘.