๘. ตักการิยชาดก เล่ม ๒๗

อหเมว ทุพฺภาสิตํ ภาสิ พาโล

เภโกวรญฺเญ อหิมวฺหายมาโน

ตกฺการิเย โสพฺภมิมํ ปตามิ

น กิเรว สาธุ อติเวลภาณี.

พ่อตักการิยะ ฉันนั่นแหละเป็นคนโง่ พูดคำชั่ว

เหมือนกบที่อยู่ในป่าเรียกหางูมากินตัวเอง

จะต้องตกไปยังหลุมนี้ การพูดเกินขอบเขตไม่ดีเลย

(พระโพธิสัตว์กล่าวว่า)

ปปฺโปติ มจฺโจ อติเวลภาณี

พนฺธํ วธํ โสกปริทฺทวญฺจ

อตฺตานเมว ครหาสิ เอตฺถ (๑)

อาเจร ยํ ตํ นิขณนฺติ โสพฺเภ.

คนผู้พูดเกินขอบเขตย่อมประสบการจองจำ

การถูกฆ่า และความโศกเศร้า คร่ำครวญ

ท่านอาจารย์ ท่านควรตำหนิตนเอง

ตามเหตุที่คนทั้งหลายจะฝังท่านลงในหลุม

(ลูกชายเศรษฐีกล่าวว่า)

กิเมวหํ ตุณฺฑิลมนุปุจฺฉึ

กเรยฺย สํ (๑) ภาตรํ กาฬิกายํ

นคฺโควหํ วตฺถยุคญฺจ ชีโน

อยมฺปิ อตฺโถ พหุ ตาทิโสว.

เราไปถามตุณฑิละทำไม

นางกาฬีนี้ซิ ควรทำกับน้องชายหล่อนเอง

เราถูกแย่งเสื้อผ้า และกลายเป็นชีเปลือยไป

แม้เรื่องนี้ก็เหมือนเรื่องของท่านอาจารย์มาก

(พระโพธิสัตว์แสดงเหตุอื่นอีกว่า)

โย ยุชฺฌมานานมยุชฺฌมาโน

เมณฺฑนฺตรํ อจฺจุปตี กุลิงฺโค

โส ปึสิโต เมณฺฑสิเรหิ ตตฺถ

อยมฺปิ อตฺโถ พหุตาทิโสว.

นกกุลิงคะตัวเองไม่ได้ต่อสู้กับใครเลย

แต่ไปบินอยู่ระหว่างแกะที่กำลังขวิดกัน

จึงถูกหัวแกะทั้ง ๒ บดขยี้ท่ามกลางอากาศนั้น

แม้เรื่องนี้ก็เหมือนเรื่องของท่านอาจารย์มาก

จตุโร ชนา โปตฺถกมคฺคเหสุํ

เอกญฺจ โปสํ อนุรกฺขมานา

สพฺเพว เต ภินฺนสิรา สยึสุ

อยมฺปิ อตฺโถ พหุ ตาทิโสว.

คน ๔ คนเมื่อจะช่วยเหลือคนเพียงคนเดียวจึงพากันจับชายผ้า

พวกเขาทั้งหมด ๔ คนจึงพากันศีรษะแตกนอนตายไป

แม้เรื่องนี้ก็เหมือนเรื่องของท่านอาจารย์มาก

อชา ยถา เวฬุคุมฺพสฺมึ พทฺธา

อวกฺขิปนฺตี อสิมชฺฌคจฺฉิ

เตเนว ตสฺสา คลกํ วิกนฺตา (๑)

อยมฺปิ อตฺโถ พหุ ตาทิโสว.

อุปมาเหมือนแม่แพะที่เขาผูกมัดไว้ที่พุ่มกอไผ่

คึกคะนอง ดีดเท้าไปกระทบมีดดาบ

จึงถูกเขาใช้มีดดาบเล่มนั้นเชือดคอของมัน

แม้เรื่องนี้ก็เหมือนเรื่องของท่านอาจารย์มาก

(พระราชาทรงกริ้วต่อนายพราน จึงตรัสว่า)

อิเม น เทวา น คนฺธพฺพปุตฺตา

มิคา อิเม อตฺถวสํ (๑) คตา เม

เอกญฺจ นํ สายมาเส ปจนฺตุ

เอกํ ปุนปฺปาตราเส ปจนฺตุ.

กินนรเหล่านี้มิใช่เทวดา มิใช่คนธรรพ์เทพบุตร

เป็นสัตว์พวกเนื้อ ตกอยู่ในอำนาจของเรา

พวกเจ้าจงย่างมันตัวหนึ่งในเวลาอาหารมื้อเย็น

อีกตัวหนึ่งจงย่างมันในเวลาอาหารมื้อเช้าต่อไป

(กินนรีรู้ว่าพระราชาทรงกริ้ว จึงกราบทูลว่า)

สตํ สหสฺสานิ ทุภาสิตานิ

กลมฺปิ นาคฺฆนฺติ สุภาสิตสฺส

ทุภาสิตํ สงฺกมาโน กิเลโส

ตสฺมา ตุณฺหี กึปุริสา (๑) น พาลฺยา.

คำทุพภาษิตนับแสนคำก็ไม่ถึงแม้เสี้ยวหนึ่งแห่งคำสุภาษิต

กินนรรังเกียจคำทุพภาษิตจึงเศร้าหมอง

เพราะเหตุนั้น พวกกินนรจึงนิ่งเฉย มิใช่เพราะความโง่เขลา

(พระราชาทรงยินดีแล้วตรัสว่า)

ยา เมสา พฺยากาสิ (๑) ปมุญฺจเถตํ

คิริญฺจ นํ หิมวนฺตํ นยนฺตุ

อิมญฺจ โข เทนฺตุ มหานสาย

ปาโตว นํ ปาตราเส ปจนฺตุ.

กินนรตัวนี้พูดกับเราแล้ว พวกเจ้าจงปล่อยมันไป

และจงนำมันไปยังภูเขาหิมพานต์

ส่วนตัวนี้ เจ้าจงให้ไว้ที่ห้องครัวใหญ่

และย่างมันในเวลาอาหารมื้อเช้าแต่เช้าตรู่

(กินนรได้ฟังพระดำรัสนั้นแล้วจึงกราบทูลว่า)

ปชฺชุนฺนนาถา ปสโว ปสุนาถา อยํ ปชา

ตฺวํ นาโถสิ (๑) มหาราช นาโถหํ ภริยาย เม (๒)

ทฺวินฺนมญฺญตรํ ญตฺวา มุตฺโต คจฺเฉยฺย ปพฺพตํ.

ปศุสัตว์ทั้งหลายมีเมฆฝนเป็นที่พึ่ง

ประชาชนนี้มีปศุสัตว์เป็นที่พึ่ง

ข้าแต่พระมหาราช พระองค์เป็นที่พึ่งของข้าพระองค์

ข้าพระองค์เป็นที่พึ่งของภรรยาของข้าพระองค์

ระหว่างข้าพระองค์ทั้ง ๒ ตัวหนึ่งรู้ว่าอีกตัวหนึ่งตายแล้ว

ตนพ้นความตายแล้วจึงจะบินไปสู่ภูเขา

น เว นินฺทา สุปริวชฺชเยถ

นานา ชนา เสวิตพฺพา ชนินฺท

เยเนว เอโก ลภเต ปสํสํ

เตเนว อญฺโญ ลภเต นินฺทิตารํ.

ขอเดชะพระองค์ผู้จอมชน

คนจะพึงหลีกเว้นจากการนินทาได้โดยง่ายก็หาไม่

คนที่ควรคบหาก็มีฉันทะต่าง ๆ กัน

คนหนึ่งได้รับการยกย่องด้วยคุณธรรมข้อใด

คุณธรรมข้อนั้นแหละ คนอื่นกลับได้รับการนินทา

สพฺโพ โลโก ปริจิตฺโต อติจิตฺโต

สพฺโพ โลโก จิตฺตวา สมฺหิ จิตฺเต

ปจฺเจกจิตฺตา ปุถุ สพฺพสตฺตา

กสฺสีธ จิตฺตสฺส วเส น วตฺเต.

สัตวโลกทั้งหลายมีจิตทรามบ้าง ประณีตบ้าง

สัตวโลกทั้งปวงชื่อว่ามีความคิดก็เพราะจิตของตน

สัตว์ทุกตัวตนในโลกนี้ล้วนมีจิตเป็นของตนเอง

จึงไม่ควรยอมอยู่ในอำนาจแห่งจิตของใคร ๆ

(พระราชาทรงโสมนัสแล้วจึงตรัสว่า)

ตุณฺหี อหู กึปุริโส สภริโย

โยทานิ พฺยากาสิ ภยสฺส ภีโต

โสทานิ มุตฺโต สุขิโต อโรโค

วาจากิเรวตฺถวตี นรานนฺติ.

ตกฺการิยชาตกํ อฏฺฐมํ.

กินนรพร้อมทั้งภรรยาได้นิ่งอยู่

บัดนี้ กินนรตนใดกลัวภัยจึงพูด

กินนรตนนั้นพ้นภัยแล้ว มีความสุข ไม่มีโรค

นับว่า การพูดมีประโยชน์แก่สัตว์ทั้งหลายโดยแท้

ตักการิยชาดกที่ ๘ จบ