๑. อาวาริยชาดก เล่ม ๒๗

๖. ฉักกนิบาต

๑. อาวาริยวรรค

๑. อาวาริยชาดก (๓๗๖)

ว่าด้วยการสอนคนต้องดูคน

(ฤๅษีโพธิสัตว์กล่าวสอนพระราชาทุก ๆ วันว่า)

{๘๓๑} [๘๔๒] ดูก่อนมหาบพิตรผู้ทรงเป็นเจ้าแผ่นดิน จอมพลรถ ขอมหาบพิตร อย่าทรงพิโรธ ขอมหาบพิตรอย่าทรงพิโรธ พระราชาที่ไม่ทรงพิโรธตอบคนที่โกรธเป็นผู้ที่ราษฎรบูชาแล้ว[๘๔๓] ไม่ว่าจะเป็นในบ้านหรือในป่า ในที่ลุ่มหรือในที่ดอน อาตมภาพ ก็พร่ำสอนไปทุกแห่งว่า ‘อย่าทรงพิโรธเลย มหาบพิตร’

(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสถึงนายเรือผู้โง่เขลาว่า)

{๘๓๒} [๘๔๔] ณ แม่นํ้าแห่งหนึ่ง มีคนแจวเรือจ้างชื่อว่าอาวาริยบิดา เขา ข้ามไปส่งคนก่อนแล้วจึงเรียกค่าจ้างภายหลังเพราะเหตุนั้น เขาจึงเกิดทะเลาะกับคนโดยสารและไม่เจริญด้วยโภคสมบัดิ(ฤๅษีโพธิสัตว์บอกนายเรือถึงสาเหตุที่จะทำให้โภคสมบัติเจริญว่า)

{๘๓๓} [๘๔๕] พ่อคนแจวเรือท่านจงขอค่าจ้างคนที่ยังไม่ข้ามถึงฝั่งเสียให้ เสร็จทีเดียว เพราะว่าจิตใจของคนที่ข้ามฟากไปแล้วเป็นอย่าง หนึ่ง ของคนที่ปรารถนาจะข้ามฟากไปก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง[๘๔๖] ดูก่อนคนแจวเรือ ไม่ว่าจะเป็นในบ้านหรือในป่า ในที่ลุ่มหรือ ในดอน ฉันก็พร่ำสอนไปทุกแห่งว่า ‘ท่านอย่าโกรธเลย’ ดังนี้

(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า)

{๘๓๕} [๘๔๗] พระราชาพระราชทานบ้านส่วยให้ดาบสเพราะคำพรํ่าสอนบทใด คนแจวเรือจ้างได้ตบปากดาบสเพราะคำพรํ่าสอนบทนั้นเหมือนกัน

{๘๓๖} [๘๔๘] ถาดข้าวของคนแจวเรือจ้างก็แตกภรรยาก็ถูกทำร้าย และ เด็กในครรภ์ก็แห้งตกลงบนพี้นดินเขาไม่ทำประโยชน์ให้ งอกเงยขึ้นได้ด้วยโอวาทนั้นเหมือนเนื้อไม่อาจให้ประโยชน์ งอกเงยขึ้นได้ด้วยทองคำฉะนั้น

๒. เสตเกตุชาดก (๓๗๗)

ว่าด้วยคนที่ได้ชื่อว่าเป็นทิศ

(อาจารย์ทิศาปาโมกข์โพธิสัตว์สอนเสตเกตุมาณพหัวหน้าศิษย์ว่า)

{๘๓๗} [๘๔๙] พ่อเอ๋ย อย่าโกรธเลย เพราะความโกรธไม่ดี ทิศที่เจ้าไม่ได้เห็น ไม่ได้ยินยังมีเป็นอันมาก พ่อเสตเกตุเอ๋ย มารดาบิดาชื่อว่าเป็นทิศ พระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวสรรเสริญอาจารย์ว่าเป็นทิศ{๘๓๘} [๘๕๐] คฤหัสถ์ทั้งหลายเป็นผู้ให้ข้าวให้น้ำและเครื่องนุ่งห่ม ส่วนสมณพราหมณ์ทั้งหลายเป็นผู้ร้องขอ ท่านกล่าวสมณพราหมณ์ว่า เป็นทิศ พ่อเสตเกตุเอ๋ย ทิศนี้เป็นทิศสูงสุด ซึ่งสัตว์ทั้งหลาย ที่มีความทุกข์ไปถึงแล้วจะมีความสุข(พระราชาทรงเห็นพวกดาบสปฏิบัติผิด จึงตรัสปรารภกะปุโรหิตว่า)

{๘๓๙} [๘๕๑] ชฎิลที่นุ่งหนังเสือเหลืองพร้อมทั้งเล็บ มีฟันเขรอะ รูปร่างมอมแมม สาธยายมนต์อยู่ ตั้งอยู่ในความเพียรที่มนุษย์ควรทำ รู้แจ้งโลกนี้ จะเป็นผู้พ้นจากอบายได้จริงหรือ