๕. กโปตกชาดก เล่ม ๒๗

๕. กโปตกชาดก (๓๗๕)

ว่าด้วยนกพิราบโพธิสัตว์กับกาขโมยของกินมนุษย์

(กาหวังจะกินปลา จึงกล่าวว่า)

{๘๒๕} [๘๓๖] บัดนี้ เราเป็นสุข ไม่มีโรค ไร้เสี้ยนหนาม นกพิราบก็บินออก ไปแล้วบัดนี้เราจักทำความยินดีแก่ใจบ้างเพราะเหตุว่า ชิ้นเนื้อและแกงจะทำให้เราเกิดกำลัง(นกพิราบโพธิสัตว์เห็นกาถูกถอนขนทาด้วยเปรียงเน่า จึงเยาะเย้ยว่า)

{๘๒๖} [๘๓๗] ไยนกยางผู้มีเมฆเป็นปู่ตัวนี้จึงมีหงอน คงจะเป็นโจร ดูก่อน แม่นกยาง ท่านจงมาข้างนี้เถิด กาผู้เป็นสหายของเราดุร้ายนะ(กาได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๘๒๗} [๘๓๘] ท่านก็ได้เห็นเราผู้ถูกพ่อครัวถอนขน ทาด้วยน้ำข้าวผสมเปรียง เช่นนี้แล้ว ไม่ควรจะมาหัวเราะเยาะเลย(นกพิราบก็ยังเย้ยหยันต่อไปว่า)

{๘๒๘} [๘๓๙] ท่านอาบน้ำดีแล้ว ลูบไล้ดีแล้ว เอิบอิ่มไปด้วยข้าวและน้ำ และมีแก้วไพฑูรย์อยู่ที่คอ ได้ไปกชังคลประเทศ มาหรือ(กากล่าวว่า)

{๘๒๙} [๘๔๐] ผู้เป็นมิตรหรือมิใช่มิตรของท่านก็ตามอย่าได้ไปยังกชังคล ประเทศเลยเพราะว่าคนในประเทศนั้นถอนขนของเราออก แล้วผูกกระเบื้องไว้ที่คอ

(นกพิราบกล่าวว่า)

{๘๓๐} [๘๔๑] สหายรัก ท่านจะได้รับทุกข์อีก เพราะว่าปกติของท่านเป็นเช่นนั้น ของบริโภคของมนุษย์มิใช่นกจะบริโภคได้ง่ายเลย

จบ อัฑฒวรรคที่ ๓

รวมชาดกที่มีใน ๒ วรรคนี้ คือ

๑. วัณณาโรหชาดก ๒. สีลวีมังสชาดก

๓. หิริชาดก ๔. ขัชโชปนกชาดก

๕. อหิตุณฑิกชาดก ๖. คุมพิยชาดก

๗. สาสิยชาดก ๘. ตจสารชาดก

๙. มิตตวินทุกชาดก ๑๐. ปลาสชาดก

๑๑. ทีฆีติโกสลชาดก ๑๒. มิคโปตกชาดก

๑๓. มูสิกชาดก ๑๔. จุลลธนุคคหชาดก

๑๕. กโปตกชาดก

รวมวรรคที่มีในปัญจกนิบาตนี้ คือ

๑. มณิกุณฑลวรรค ๒. วัณณาโรหวรรค

๓. อัฑฒวรรค

จบ ปัญจกนิบาต

๖. ฉักกนิบาต

๑. อาวาริยวรรค

๑. อาวาริยชาดก (๓๗๖)

ว่าด้วยการสอนคนต้องดูคน

(ฤๅษีโพธิสัตว์กล่าวสอนพระราชาทุก ๆ วันว่า)

{๘๓๑} [๘๔๒] ดูก่อนมหาบพิตรผู้ทรงเป็นเจ้าแผ่นดิน จอมพลรถ ขอมหาบพิตร อย่าทรงพิโรธ ขอมหาบพิตรอย่าทรงพิโรธ พระราชาที่ไม่ทรงพิโรธตอบคนที่โกรธเป็นผู้ที่ราษฎรบูชาแล้ว[๘๔๓] ไม่ว่าจะเป็นในบ้านหรือในป่า ในที่ลุ่มหรือในที่ดอน อาตมภาพ ก็พร่ำสอนไปทุกแห่งว่า ‘อย่าทรงพิโรธเลย มหาบพิตร’

(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสถึงนายเรือผู้โง่เขลาว่า)

{๘๓๒} [๘๔๔] ณ แม่นํ้าแห่งหนึ่ง มีคนแจวเรือจ้างชื่อว่าอาวาริยบิดา เขา ข้ามไปส่งคนก่อนแล้วจึงเรียกค่าจ้างภายหลังเพราะเหตุนั้น เขาจึงเกิดทะเลาะกับคนโดยสารและไม่เจริญด้วยโภคสมบัดิ(ฤๅษีโพธิสัตว์บอกนายเรือถึงสาเหตุที่จะทำให้โภคสมบัติเจริญว่า)

{๘๓๓} [๘๔๕] พ่อคนแจวเรือท่านจงขอค่าจ้างคนที่ยังไม่ข้ามถึงฝั่งเสียให้ เสร็จทีเดียว เพราะว่าจิตใจของคนที่ข้ามฟากไปแล้วเป็นอย่าง หนึ่ง ของคนที่ปรารถนาจะข้ามฟากไปก็เป็นอีกอย่างหนึ่ง[๘๔๖] ดูก่อนคนแจวเรือ ไม่ว่าจะเป็นในบ้านหรือในป่า ในที่ลุ่มหรือ ในดอน ฉันก็พร่ำสอนไปทุกแห่งว่า ‘ท่านอย่าโกรธเลย’ ดังนี้