๓. ทรีมุขชาดก เล่ม ๒๗

(ปุโรหิตกราบทูลว่า)

{๘๔๐} [๘๕๒] ขอเดชะ ผู้ที่เป็นพหูสูต ทำบาปกรรมไว้มาก ชื่อว่าไม่ประพฤติธรรมเลย ถึงจะมีเวทมนต์ตั้งพันบท เมื่อยังไม่บรรลุจรณธรรม (คือศีลและสมาบัติ) ก็อาศัยความรู้นั้นพ้นทุกข์ไปไม่ได้(เสตเกตุดาบสได้กล่าวกะปุโรหิตนั้นว่า)

{๘๔๑} [๘๕๓] บุคคลแม้จะมีเวทมนต์ตั้งพัน ได้แต่อาศัยความเป็นพหูสูตนั้น แต่ไม่บรรลุจรณธรรม ก็พ้นจากทุกข์ไปไม่ได้ เมื่อเป็นเช่นนั้น อาตมาสำคัญว่าพระเวททั้งหลายย่อมไม่มีผลจรณธรรมคือ ความสำรวมด้วยดีนั้นแลเป็นความจริงแท้(ปุโรหิตได้กล่าวว่า)

{๘๔๒} [๘๕๔] เวททั้งหลายจะไม่มีผลเลยก็หาไม่จรณธรรมคือความสำรวม ด้วยดีนั้นแลเป็นความจริงแท้เพราะว่าบุคคลเรียนพระเวท ทั้งหลายแล้วย่อมได้รับเกียรติยศบุคคลผู้ฝึกฝนตนด้วยจรณ ธรรมแล้วย่อมบรรลุสันติ (นิพพาน)

๓. ทรีมุขชาดก (๓๗๘)

ว่าด้วยโทษของกาม

(พระทรีมุขปัจเจกพุทธเจ้าแสดงธรรมโปรดพระเจ้าพรหมทัตโพธิสัตว์ว่า)

{๘๔๓} [๘๕๕] ขอถวายพระพรมหาบพิตร กามทั้งหลายเหมือนเปือกตม กาม ทั้งหลายเหมือนหล่ม อนึ่ง กามนี้นักปราชญ์กล่าวว่าเป็นภัย ที่มั่นคงอาตมาขอถวายพระพรว่ากามเป็นธุลีและเป็นควัน ขอมหาบพิตรจงทรงละกามเสด็จออกทรงผนวชเถิด

(พระเจ้าพรหมทัตตรัสบอกถึงความที่พระองค์ทรงพัวพันอยู่ด้วยกิเลสว่า)

{๘๔๔} [๘๕๖] ท่านพราหมณ์ข้าพเจ้ายังกำหนัดยินดีและลุ่มหลงในกาม ทั้งหลายอยู่ยังมีความต้องการความเป็นอยู่อย่างนี้จึงไม่ สามารถจะละกามอันน่ากลัวนั้นได้ แต่ข้าพเจ้าจะทำบุญให้มาก(พระปัจเจกพุทธเจ้าสอนยิ่งขึ้นไปว่า)

{๘๔๕} [๘๕๗] ผู้ใดอันบุคคลผู้หวังความเจริญรุ่งเรือง อนุเคราะห์ด้วยประโยชน์ กล่าวตักเตือนอยู่ ก็ไม่ทำตามคำสอน ยังสำคัญว่าสิ่งนี้เท่านั้นประเสริฐ ผู้นั้นถือว่าเป็นคนเขลาจะต้องเกิดอยู่รํ่าไป{๘๔๖} [๘๕๘] ผู้นั้นเมื่อเข้าถึงท้องมารดาชื่อว่าเข้าถึงนรกที่ร้ายกาจ เป็นของไม่งามสำหรับท่านผู้งดงามเต็มไปด้วยอุจจาระและปัสสาวะ สัตว์เหล่าใดยังกำหนัดยังไม่ปราศจากความรักใคร่ในกามทั้งหลาย สัตว์เหล่านั้นก็ละกายของตนไปไม่ได้{๘๔๗} [๘๕๙] สัตว์เหล่านี้ย่อมแปดเปื้อนด้วยมูตร คูถ เลือดและเสลด คลอดออกมา ในเวลานั้น สัตว์เหล่านั้นสัมผัสถูกต้องส่วนใด ๆ ด้วยกาย ส่วนนั้น ๆ ล้วนไม่น่ายินดี มีแต่ทุกข์อย่างเดียวเท่านั้น{๘๔๘} [๘๖๐] อาตมากล่าวมาประมาณเท่านี้ไม่ใช่ว่าได้เห็นได้ฟังมาจาก สมณะหรือพราหมณ์อื่น กล่าวเพราะได้เห็นมาเอง อาตมาระลึกชาติก่อน ๆ ได้เป็นอันมาก

(พระสัมมาสัมพุทธเจ้าตรัสสรุปว่า) พระปัจเจกพุทธเจ้านามว่าทรีมุขทำให้พระเจ้าพรหมทัต ผู้มีพระปรีชาเฉลียวฉลาดทรงสำนึกได้ด้วยคาถาเป็นสุภาษิตมี เนื้อความอันวิจิตร

๔. เนรุชาดก (๓๗๙)

ว่าด้วยอานุภาพของเนรุบรรพต

(หงส์น้องชายถามพญาหงส์โพธิสัตว์ผู้เป็นพี่ชายว่า)

{๘๔๙} [๘๖๑] ทั้งกาป่า กาบ้าน และพวกเราที่ประเสริฐกว่านกทั้งหลายมา จับที่ภูเขาลูกนี้แล้วย่อมเหมือนกันทั้งหมดทีเดียว{๘๕๐} [๘๖๒] ทั้งราชสีห์ เสือโคร่ง นก และหมาไนซึ่งอยู่ที่ภูเขานี้ ย่อมมี สีกายเหมือนกันทั้งหมด ภูเขาลูกนี้ชื่อว่าอะไร(พญาหงส์โพธิสัตว์ตอบว่า)

{๘๕๑} [๘๖๓] มนุษย์ทั้งหลายรู้จักภูเขาที่สูงสุดนี้ว่า เนรุบรรพต สัตว์ทุกชนิดอยู่ที่เนรุบรรพตนี้ย่อมมีสีกายเหมือนทอง(หงส์น้องชายจึงกล่าวว่า)

{๘๕๒} [๘๖๔] ในที่ใดไม่มีการนับถือคนดี มีแต่การดูหมิ่นคนดี หรือมีแต่การยกย่องคนเลว คนดีย่อมไม่อยู่ในที่นั้น{๘๕๓} [๘๖๕] ในที่ใด คนเกียจคร้าน คนขยัน คนกล้า และคนขลาดได้รับ การบูชา คนดีย่อมไม่อยู่ในที่นั้น เหมือนภูเขาที่ไม่สามารถ จะแบ่งคนให้ต่างกันได้{๘๕๔} [๘๖๖] แต่เนรุบรรพตนี้ไม่จำแนกคนชั้นต่ำ คนชั้นกลาง และคนชั้นสูง ทำให้เหมือนกันไปเสียหมด เอาเถอะ เราขอละเนรุบรรพตนี้ไป