พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · อปัณณกวรรค
๙. มฆเทวชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในอปัณณกวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต อปัณณกวรรค มฆเทวชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๖–๗
๘. คามนิชาดก (๘)
ว่าด้วยคามนิกุมารผู้ทำตามโอวาทของพระโพธิสัตว์
(คามนิกุมารเปล่งอุทานว่า)
{๘} [๘] เออก็เมื่อ (ตั้งอยู่ในโอวาทของบัณฑิตแล้ว) ไม่รีบร้อน (ประกอบการงานโดยอุบาย) ความหวังในผลย่อมสำเร็จ เรามีพรหมจรรย์ แก่กล้าแล้ว ท่านจงเข้าใจอย่างนี้เถิด พ่อคามนี
๙. มฆเทวชาดก (๙)
ว่าด้วยเทวทูตปรากฏแก่พระเจ้ามฆเทวะ
(พระเจ้ามฆเทวะทรงจับพระเกศาหงอกตรัสแก่อำมาตย์ทั้งหลายว่า)
{๙} [๙] ผมที่หงอกบนศีรษะของเรานี้เกิดขึ้นพร้อมกับนําเอาวัยหนุ่ม ของเราไปด้วย เทวทูต ปรากฏ ณ บัดนี้ เท่ากับเตือนว่าถึง เวลาแล้วที่เราจะต้องบวช
- ๑พรหมจรรย์ หลักความประพฤติที่ประเสริฐ ในที่นี้หมายถึงสังคหวัตถุ ๔ คือ ทาน การให้ ปิยวาจา หรือเปยยวัชชะ วาจาเป็นที่รัก อัตถจริยา การประพฤติประโยชน์ และสมานัตตตา ความมีตนเสมอคือร่วมสุขร่วมทุกข์ (ขุ.ชา.อ. ๑/๑๙๕)
- ๒คามนี (หรือ คามณิ) ในที่ทั่วไปหมายถึงนายบ้านหรือหัวหน้าหมู่บ้าน แต่ในที่นี้คามนิกุมาร กล่าวหมายถึงตนเองซึ่งเป็นผู้เจริญคือประสพผลสําเร็จตามที่ปรารถนา โดยอาศัยการตั้งอยู่ในโอวาทของพระโพธิสัตว์ผู้เป็นบัณฑิต
- ๓เทวทูต ในที่นี้หมายถึงทูตแห่งมัจจุเทพ ทูตแห่งมัจจุราชคือความตาย เพราะเมื่อบุคคลมีผมหงอก นั่นก็เปรียบเหมือนว่าอยู่ใกล้มัจจุราช คือ ความตายใกล้มาเยือน หรือทูตที่เปรียบเหมือนกับ เทวดามาตักเตือนว่าจะตายในไม่ช้า อีกนัยหนึ่งหมายถึงทูตของเหล่าวิสุทธิเทพเพราะพระโพธิสัตว์ทั้งหมดครั้นเห็นคนแก่ คนเจ็บ คนตาย และบรรพชิตแล้วจะถึงความสังเวช ออกบวช (ม.ม.อ. ๒๒๕, ขุ.ชา.อ. ๑/๑๙๗)
๑๐. สุขวิหาริชาดก (๑๐)
ว่าด้วยการอยู่เป็นสุข
(พระฤๅษีโพธิสัตว์แสดงธรรมแด่พระราชาว่า)
{๑๐} [๑๐] คนอื่นไม่ต้องดูแลรักษาผู้ใด และผู้ใดก็ไม่ต้องดูแลรักษาคนอื่น ดูก่อนมหาบพิตร ผู้นั้นแลเป็นผู้ไม่เยื่อใยในกามทั้งหลาย ย่อมอยู่เป็นสุข
จบ อปัณณกวรรคที่ ๑
รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อปัณณกชาดก ๒. วัณณุปถชาดก
๓. เสรีวาณิชชาดก ๔. จุลลกเศรษฐีชาดก
๕. ตุณฑุลนาฬิชาดก ๖. เทวธรรมชาดก
๗. กัณฐหาริชาดก ๘. คามนิชาดก
๙. มฆเทวชาดก ๑๐. สุขวิหาริชาดก
- ๑คำว่า กาม หมายถึงความใคร่ ความอยาก ความปรารถนา สิ่งที่น่าใคร่น่าปรารถนา ในกาม ทั้งหลาย หมายถึงกาม ๒ ประเภท คือ (๑) วัตถุกาม วัตถุอันน่าใคร่ วัตถุต้องประสงค์ สิ่งที่ น่าปรารถนา สิ่งที่อยากได้ หรือได้แก่ กามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะอันน่าปรารถนา (๒) กิเลสกาม กิเลสที่ทำให้จิตคิดใคร่ ความอยากที่เป็นตัวกิเลส (นัย ขุ.ชา.อ. ๑/๒๐๑)
จบ ๙. มฆเทวชาดก