พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · วรุณวรรค
๙. ขรัสสรชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๙/๑๐ ในวรุณวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต วรุณวรรค ขรัสสรชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๔๑–๔๒
๙. ขรัสสรชาดก (๗๙)
ว่าด้วยบุตรที่มารดาทอดทิ้ง
(พระโพธิสัตว์กล่าวตำหนิกำนันผู้ร่วมมือกับโจรปล้นชาวบ้านว่า)
{๗๙} [๗๙] เมื่อใด ชาวบ้านถูกปล้นไปแล้ว ฝูงโคถูกเชือดไปแล้ว บ้านเรือน ถูกไฟไหม้แล้ว ผู้คนถูกต้อนไปแล้ว เมื่อนั้น บุตรที่มารดาทิ้งแล้ว จึงได้มาตีกลองเสียงอึกทึก
- ที่เบื้องพระพักตร์ ในที่พร้อมหน้ามุขมนตรี และในที่วินิจฉัยคดีความ เมื่อพูดอะไรขึ้นมา ผู้คนทั้งหลายก็จักหัวเราะเย้ยหยันว่าคนพวกนี้พูดอะไร แม้ในฝ่ายสังฆมณฑล เหล่าภิกษผู้เคร่งครัดในศีล จักไม่ได้รับความเคารพในที่ประชุมสงฆ์ดังกล่าวนั้น คำพูดของท่านเหล่านั้นก็จักไม่ได้รับการเชื่อถือ จักเป็นเหมือนกาลที่หินลอยนํ้าได้
- (๑๔) สุบินว่าเห็นกบกลืนกินงูเห่า กล่าวคือเหล่าแม่กบตัวขนาดเท่าผลมะซางย่อม ๆ กระโดด ตะครุบฝูงงูเห่าขนาดใหญ่ ๆ อย่างรวดเร็วแล้วกัดกลืนกินเนื้อเหมือนกับฉีกก้านบัวฉะนั้น มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาลเมื่อโลกจวนหายนะ พวกผู้ชายที่มีราคะจัด ประพฤติตามกระแสกิเลส จักสยบอยู่ในอำนาจภรรยาของตนที่ยังรุ่นสาว แม้พวกข้าทาสบริวาร ปศุสัตว์ ตลอดจนทรัพย์สินเงินทองก็จักขึ้นอยู่กับภรรยาเหล่านั้นทั้งหมด เมื่อพวกเขาถามถึงทรัพย์สินเงินทอง ก็จักได้รับการด่าว่าเหน็บแนมอย่างสาดเสียเทเสียเหมือนกับว่าพวกเขาเป็นทาสรับใช้
- (๑๕) สุบินว่าเห็นหงส์ทองแวดล้อมกา กล่าวคือพวกพญาหงส์ทองกำลังแวดล้อมกาตัวหนึ่ง ที่หากินอยู่ตามหมู่บ้าน ซึ่งเป็นกาที่ประกอบด้วยอสัทธรรม ๑๐ มีพระพุทธทำนายว่าในอนาคตกาล พระราชาหรือผู้นำจักเป็นผู้ไม่รู้เรื่องศิลปศาสตร์ ไม่แกล้วกล้าในการยุทธ์ จึงเกรงว่าตนจะเสียอำนาจราชสมบัติไป จักไม่ประทานอิสริยยศแก่เหล่ากุลบุตรผู้มีชาติตระกูลเสมอกับตน แต่กลับประทานแก่พวกคนรับใช้ใกล้ชิดกับตน พวกกุลบุตรที่มีชาติตระกูลสูงเมื่อไม่ได้ที่พึ่งในราชตระกูล ไม่สามารถดำรงชีพอยู่ได้ ก็จักเข้าไปรับใช้พวกคนที่มีตระกูลต่ำซึ่งเป็นใหญ่ในแผ่นดิน
- (๑๖) สุบินว่าเสือกลัวแพะ กล่าวคือ เมื่อสมัยก่อนพวกเสือกัดกินพวกแพะ แต่ (ในฝันนี้กลับเห็น) พวกแพะไล่ตามกัดกินเสือขบดังกร๊อบ ๆ ต่อจากนั้นเหล่าสัตว์น้อยสัตว์ใหญ่เห็นพวกแพะมาแต่ไกลก็สะดุ้งตกใจ รีบหนีเข้าไปหลบซ่อนตามสุมทุมพุ่มไม้เพราะกลัวพวกแพะ มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาล พวกคนตระกูลชั้นต่ำจักเป็นที่โปรดปรานของพระราชาได้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน ส่วนพวกคนตระกูลสูงจักไร้ชื่อเสียงระทมทุกข์ พวกคนตระกูลชั้นต่ำเหล่านั้นจักให้พระราชาเชื่อถือ ถ้อยคำของตนมีอำนาจต่อรองในสถานที่ตัดสินคดีความเป็นต้น กล่าวตู่ริบเอาสมบัติมีไร่นาเป็นต้น อันเป็นสมบัติสืบทอดกันมาของพวกคนตระกูลสูงไว้เป็นของตน เมื่อพวกคนตระกูลสูงไม่ยอม ก็
๑๐. ภีมเสนชาดก (๘๐)
ว่าด้วยพระโพธิสัตว์กล่าวตำหนิช่างทอหูกภีมเสน
(จูฬธนุคคหบัณฑิตโพธิสัตว์กล่าวตำหนิช่างทอหูกภีมเสนผู้คุยโวว่า)
{๘๐} [๘๐] ภีมเสนเอ๋ย เมื่อก่อนท่านคุยโวถึงการรบ แต่ภายหลังถึงกับ ปัสสาวะราดออกมา การคุยโวถึงการรบกับความเดือดร้อนของท่าน ทั้งสองอย่างนี้ดูช่างไม่สมกันเลย
จบ วรุณวรรคที่ ๘
รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. วรุณชาดก ๒. สีลวนาคชาดก
๓. สัจจังกิรชาดก ๔. รุกขธัมมชาดก
๕. มัจฉชาดก ๖. อสังกิยชาดก
๗. มหาสุบินชาดก ๘. อิลลีสชาดก
๙. ขรัสสรชาดก ๑๐. ภีมเสนชาดก
- จักสั่งลงโทษขู่สำทับโดยประการต่าง ๆ จนพวกคนชั้นสูงเกิดความกลัว ไม่กล้าต่อสู้อีกต่อไป ในฝ่ายสังฆมลฑล เหล่าภิกษุผู้ชั่วช้าจักเบียดเบียนรุกรานเหล่าภิกษุผู้เคร่งครัดในศีลตามความชอบใจ ก็จักเป็นเหตุให้เหล่าภิกษุผู้เคร่งครัดในศีลเข้าไปอยู่ป่าหลบอยู่ในที่รกร้างเมื่อพวกกุลบุตรผู้มีชาติ ตระกูลถูกพวกคนตระกูลชั้นต่ำกดขี่และพวกภิกษุผู้เคร่งครัดในศีลถูกพวกภิกษุผู้ชั่วช้าเบียดเบียนรุกราน ก็จักเปรียบเหมือนกับเวลาที่พวกสัตว์น้อยสัตว์ใหญ่รีบหลบหนีเพราะกลัวพวกแพะฉะนั้น (ขุ.ชา.อ. ๒/๑๓๐-๑๓๙)
จบ ๙. ขรัสสรชาดก