๖. มหากัณหชาดก เล่ม ๒๗

{๑๖๕๕} [๑๗๐๒] คนตระหนี่ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า‘เมื่อก่อนข้าวและน้ำ ของเราก็มีอยู่มากมาย แต่เราก็มิได้ให้ทานเลย’

{๑๖๕๖} [๑๗๐๓] ผู้ไม่เลี้ยงดูมารดาบิดาย่อมเดือนร้อนในภายหลังว่า ‘เราสามารถพอที่จะเลี้ยงดูมารดาบิดาผู้แก่เฒ่าชราได้ แต่ก็มิได้เลี้ยงดูท่าน’

{๑๖๕๗} [๑๗๐๔] ผู้ไม่ทำตามโอวาทบิดาย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า ‘บิดาผู้นำรสที่ต้องการทุกอย่างมาให้ คอยเป็นอาจารย์พรํ่าสอนให้ เรา กลับดูหมิ่นเสีย’

{๑๖๕๘} [๑๗๐๕] ผู้ไม่เข้าใกล้สมณพราหมณ์ย่อมเดือดร้อนในภายหลังว่า ‘เมื่อก่อนเรามิได้ไปมาหาสู่สมณพราหมณ์ทั้งหลายผู้มีศีลเป็นพหูสูตเลย’

{๑๖๕๙} [๑๗๐๖] ผู้ไม่ประพฤติสุจริตธรรม ไม่ไปมาหาสู่สัตบุรุษ ย่อมเดือดร้อน ในภายหลังว่า ‘สุจริตธรรมที่ประพฤติแล้วและสัตบุรุษที่คนไป มาหาสู่แล้วย่อมเป็นความดี แต่เมื่อก่อนนี้เรากลับไม่ได้ ประพฤติสุจริตธรรมไว้เลย’{๑๖๖๐} [๑๗๐๗] ผู้ใดปฏิบัติเหตุเหล่านี้โดยอุบายอันแยบคายได้ผู้นั้นจัดเป็นผู้ ทำกิจที่บุรุษควรทำ ย่อมไม่เดือดร้อนในภายหลังแล

๖. มหากัณหชาดก (๔๖๙)

ว่าด้วยคราวที่สุนัขดำกินคน

(พระราชาตรัสถามท้าวสักกะโพธิสัตว์ว่า)

{๑๖๖๑} [๑๗๐๘] ดูก่อนท่านผู้มีความเพียร สุนัขดำตัวนี้ทั้งดำทั้งดุ มีเขี้ยวขาว วาววับ ถูกผูกไว้ด้วยเชือกถึง ๕ เส้น สุนัขของท่านจะทำอะไร

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๑๖๖๒} [๑๗๐๙] ดูก่อนพระเจ้าอุสินนระ สุนัขตัวนี้มิได้มาเพื่อจะกินพวกเนื้อ แต่มาเพื่อจะกินพวกมนุษย์ เมื่อใดจักมีมนุษย์ทำความพินาศให้แก่มนุษย์ด้วยกัน เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้ก็จะหลุดไปกินมนุษย์{๑๖๖๓} [๑๗๑๐] เมื่อใดพวกสมณะศีรษะโล้น ถือบาตร ครองผ้าสังฆาฏิ มาทำไร่ไถนาเลี้ยงชีพอยู่เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้ก็จะหลุดไปกินคน เหล่านั้น

{๑๖๖๔} [๑๗๑๑] เมื่อใดพวกนักบวชหญิงผู้ปฏิญาณตนว่ามีตบะ มีศีรษะโล้น ครองผ้าสังฆาฏิ มาเที่ยวบริโภคกามคุณอยู่ท่ามกลางเรือน เมื่อนั้น สุนัขดำตัวนี้จะหลุดไปกินหญิงเหล่านั้น{๑๖๖๕} [๑๗๑๒] เมื่อใดพวกชฎิลผู้มีหนวดยาว มีฟันเขรอะ มีศีรษะมอมแมม เที่ยวภิกขาจาร มารวบรวมทรัพย์ไว้ให้เขากู้ เที่ยวทวงหนี้อยู่ เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้จะหลุดไปกินชฎิลเหล่านั้น{๑๖๖๖} [๑๗๑๓] เมื่อใดพวกพราหมณ์เรียนพระเวท สาวิตติศาสตร์ ยัญญวิธี และยัญญสูตรแล้วรับจ้างบูชายัญเมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้ จะหลุดไปกินพราหมณ์เหล่านั้น{๑๖๖๗} [๑๗๑๔] เมื่อใดพวกบุตรผู้มีกำลังสามารถจะเลี้ยงดูมารดาบิดาได้ แต่ไม่เลี้ยงดูมารดาบิดาผู้แก่เฒ่าชราเมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้จะหลุดไป กินคนเหล่านั้น{๑๖๖๘} [๑๗๑๕] เมื่อใดพวกลูกพูดจาดูหมิ่นมารดาบิดาผู้แก่เฒ่าชราว่าเป็นคนโง่เขลา เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้จะหลุดไปกินคนเหล่านั้น

{๑๖๖๙} [๑๗๑๖] เมื่อใดคนในโลกเป็นชู้กับภรรยาของอาจารย์เป็นชู้กับภรรยาเพื่อน มีป้าและน้าเป็นภรรยา เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้จะหลุดไปกินคนเหล่านั้น

{๑๖๗๐} [๑๗๑๗] เมื่อใดพวกพราหมณ์ถือโล่และดาบ เหน็บกระบี่ คอยดักอยู่ที่ทางเปลี่ยว ฆ่าคน ชิงเอาทรัพย์ เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้จะ หลุดไปกินพราหมณ์เหล่านั้น

{๑๖๗๑} [๑๗๑๘] เมื่อใดพวกนักเลงหญิงขัดสีผิวกาย มีลำแขนบึกบึน ไม่รู้จักหาทรัพย์ ก่อเวรให้กับหญิงม่ายที่มีทรัพย์ ครั้นใช้สอยทรัพย์ของ หญิงม่ายนั้นหมดแล้ว ก็สลัดรักไปหาหญิงอื่นต่อไป เมื่อนั้น สุนัขดำตัวนี้จะหลุดไปกินนักเลงหญิงเหล่านั้น{๑๖๗๒} [๑๗๑๙] เมื่อใดในโลกนี้จักมีคนที่มีมายา ปกปิดโทษตน เปิดเผยโทษผู้อื่น คิดแต่ให้ทุกข์ผู้อื่นด้วยใจแบบของอสัตบุรุษ เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้จะหลุดไปกินคนเหล่านั้น

๗. โกสิยชาดก (๔๗๐)

ว่าด้วยโกสิยเศรษฐีผู้ตระหนี่

(โกสิยเศรษฐีกล่าวว่า)

{๑๖๗๓} [๑๗๒๐] ข้าพเจ้าไม่ซื้อ ไม่ขาย และข้าพเจ้าก็มิได้มีการสะสมในที่นี้เลย อาหารนี้ก็มีนิดหน่อย หาได้ยากเหลือเกิน ข้าวสุกแล่งหนึ่งนี้ ไม่พอสำหรับคน ๒ คนหรอก

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๑๖๗๔} [๑๗๒๑] คนเราควรแบ่งของน้อยให้ตามน้อย ควรแบ่งของปานกลางให้ตามปานกลาง ควรแบ่งของมากให้ตามมาก การไม่ให้เสียเลย ย่อมไม่ควร