๑๐. มิตตามิตตชาดก เล่ม ๒๗

กานิ กมฺมานิ กุพฺพานํ กถํ วิญฺญู ปรกฺกเม

อมิตฺตํ ชาเนยฺย เมธาวี ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต ฯ

บุรุษผู้เป็นบัณฑิตมีปัญญา ได้เห็น และได้ฟังซึ่งบุคคลผู้ทำกรรมอย่างไรจึงจะรู้ได้ว่า ผู้นี้ไม่ใช่มิตร วิญญูชนจะพึงพยายามอย่างไร เพื่อจะรู้ได้ว่าผู้นี้ไม่ใช่มิตร?

น นํ อุมฺหยเต ทิสฺวา น จ นํ ปฏินนฺทติ

จกฺขูนิสฺส ๒ น ททาติ ปฏิโลมญฺจ วตฺตติ ฯ

บุคคลผู้มิใช่มิตรเห็นเพื่อนๆ แล้ว ไม่ยิ้มแย้มแจ่มใส ไม่ร่าเริงต้อนรับเพื่อน ไม่แลดูเพื่อน กล่าวคำย้อนเพื่อน.

อมิตฺเต ตสฺส ภชติ มิตฺเต ตสฺส น เสวติ

วณฺณกาเม นิวาเรติ อกฺโกสนฺเต ปสํสติ ฯ

บุคคลผู้มิใช่มิตร คบหาศัตรูของเพื่อน ไม่คบหามิตรของเพื่อน ห้ามผู้ที่กล่าวสรรเสริญเพื่อน สรรเสริญผู้ที่ด่าเพื่อน.

คุยฺหญฺจ ตสฺส นกฺขาติ ตสฺส คุยฺหํ น คูหติ

กมฺมํ ตสฺส น วณฺเณติ ปญฺญสฺส นปฺปสํสติ ฯ

บุคคลผู้มิใช่มิตร ไม่บอกความลับแก่เพื่อน ไม่ช่วยปกปิดความลับของเพื่อน ไม่สรรเสริญการงานของเพื่อน ไม่สรรเสริญปัญญาของเพื่อน.

อภเว นนฺทติ ตสฺส ภเว ตสฺส น นนฺทติ

อจฺฉริยํ ๓ โภชนํ ลทฺธา ตสฺส นุปฺปชฺชเต สติ

ตโต นํ นานุกมฺปติ อหาโสปิ ๔ ลเภยฺยิโต ฯ

บุคคลผู้มิใช่มิตร ยินดีในความฉิบหายของเพื่อน ไม่ยินดีในความเจริญของเพื่อน ได้อาหารที่ดีมีรสอร่อยมาแล้ว ก็มิได้นึกถึงเพื่อน ไม่ยินดีอนุเคราะห์เพื่อนว่า อย่างไรหนอ เพื่อนของเราพึงได้ลาภจากที่นี้บ้าง.

อิจฺเจเต โสฬสาการา อมิตฺตสฺมึ ปติฏฺฐิตา

เยหิ อมิตฺตํ ชาเนยฺย ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต ฯ

บัณฑิตได้เห็น และได้ฟังแล้วพึงรู้ว่า ไม่ใช่มิตรด้วยอาการเหล่าใดอาการดังกล่าวมา ๑๖ ประการนี้ มีอยู่ในบุคคลผู้มิใช่มิตร.

กานิ กมฺมานิ กุพฺพานํ กถํ วิญฺญู ปรกฺกเม

มิตฺตํ ชาเนยฺย เมธาวี ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโต ฯ

๑ ม. ราชปฺตฺโต อหํ อาสึ ฯ ๒ ม. จกฺขูนิ จสฺส ฯ ๓ ม. อจฺเฉรํ ฯ

๔ ม. อโห โสปิ ฯ

บัณฑิตมีปัญญา ได้เห็น และได้ฟังบุคคลผู้กระทำกรรมอย่างไร จึงจะรู้ได้ว่า ผู้นี้เป็นมิตร วิญญูชนจะพึงพยายามอย่างไร เพื่อจะรู้ได้ว่า ผู้นี้เป็นมิตร?

ปวุตฺถญฺจสฺส ๑ สรติ อาคตํ อภินนฺทติ

ตโต เกลายิโก โหติ วาจาย ปฏินนฺทติ ฯ

บุคคลผู้เป็นมิตรนั้น ย่อมระลึกถึงเพื่อนผู้อยู่ห่างไกล ย่อมยินดีต้อนรับเพื่อนผู้มาหา ถือว่า เป็นเพื่อนของเราจริง รักใคร่จริง ทักทายปราศรัยด้วยวาจาอันไพเราะ.

มิตฺเต ตสฺเสว ภชติ อมิตฺเต ตสฺส น เสวติ

อกฺโกสนฺเต นิวาเรติ วณฺณกาเม ปสํสติ ฯ

คนที่เป็นมิตร ย่อมคบหาผู้ที่เป็นมิตรของเพื่อน ไม่คบหาผู้ที่ไม่ใช่มิตรของเพื่อน ห้ามปรามผู้ที่ด่าติเตียนเพื่อน สรรเสริญผู้ที่พรรณนาคุณความดีของเพื่อน.

คุยฺหญฺจ ตสฺส อกฺขาติ ตสฺส คุยฺหญฺจ คูหติ

กมฺมญฺจ ตสฺส วณฺเณติ ปญฺญมสฺส ๒ ปสํสติ ฯ

คนที่เป็นมิตร ย่อมบอกความลับแก่เพื่อน ปิดความลับของเพื่อนสรรเสริญการงานของเพื่อน สรรเสริญปัญญาของเพื่อน.

ภเว จ นนฺทติ ตสฺส อภเว ตสฺส น นนฺทติ

อจฺฉริยํ โภชนํ ลทฺธา ตสฺส อุปฺปชฺชเต สติ

ตโต นํ อนุกมฺปติ ปหาโสปิ ๓ ลเภยฺยิโต ฯ

คนที่เป็นมิตร ย่อมยินดีในความเจริญของเพื่อน ไม่ยินดีในความเสื่อมของเพื่อน ได้อาหารมีรสอร่อยมาย่อมระลึกถึงเพื่อน ยินดีอนุเคราะห์เพื่อนว่า อย่างไรหนอ เพื่อนของเราจะพึงได้ลาภจากที่นี้บ้าง.

อิจฺเจเต โสฬสาการา มิตฺตสฺมึ สุปติฏฺฐิตา

เยหิ มิตฺตญฺจ ชาเนยฺย ๔ ทิสฺวา สุตฺวา จ ปณฺฑิโตติ ฯ

มิตฺตามิตฺตชาตกํ ทสมํ ฯ

_______________

ตสฺสุทฺทานํ

ลหุจิตฺต สสาล กสนฺติ ปุน

อถ กาม ทสขลุฏฺฐานวโร

อถ กณฺห สุโกสิย เมณฺฑวโร

ปทุโม ปุน มิตฺตวเรน ทส ฯ

ทฺวาทสนิปาตํ นิฏฺฐิตํ ฯ

๑ ม. ปวุตฺถํ ตสฺส ฯ ๒ ม. ปญฺญํ ตสฺส ฯ ๓ ม. อโห โสปิ ฯ

๔ ยุ. - มิตฺตํ สุชาเนยฺย ฯ

บัณฑิตได้เห็นแล้ว ได้ฟังแล้ว พึงรู้ว่า เป็นมิตรด้วยอาการเหล่าใดอาการดังกล่าวมา ๑๖ ประการนี้ มีอยู่ในบุคคลผู้เป็นมิตร.

จบ มิตตามิตตชาดกที่ ๑๐.

_________________

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. จุลลกุณาลชาดก ๒. ภัททสาลชาดก

๓. สมุททวาณิชชาดก ๔. กามชาดก

๕. ชนสันธชาดก ๖. มหากัณหชาดก

๗. โกสิยชาดก ๘. เมณฑกปัญหาชาดก

๙. มหาปทุมชาดก ๑๐. มิตตามิตตชาดก

จบ ทวาทสนิบาตชาดก.