๗. โกสิยชาดก เล่ม ๒๗

{๑๖๗๐} [๑๗๑๗] เมื่อใดพวกพราหมณ์ถือโล่และดาบ เหน็บกระบี่ คอยดักอยู่ที่ทางเปลี่ยว ฆ่าคน ชิงเอาทรัพย์ เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้จะ หลุดไปกินพราหมณ์เหล่านั้น

{๑๖๗๑} [๑๗๑๘] เมื่อใดพวกนักเลงหญิงขัดสีผิวกาย มีลำแขนบึกบึน ไม่รู้จักหาทรัพย์ ก่อเวรให้กับหญิงม่ายที่มีทรัพย์ ครั้นใช้สอยทรัพย์ของ หญิงม่ายนั้นหมดแล้ว ก็สลัดรักไปหาหญิงอื่นต่อไป เมื่อนั้น สุนัขดำตัวนี้จะหลุดไปกินนักเลงหญิงเหล่านั้น{๑๖๗๒} [๑๗๑๙] เมื่อใดในโลกนี้จักมีคนที่มีมายา ปกปิดโทษตน เปิดเผยโทษผู้อื่น คิดแต่ให้ทุกข์ผู้อื่นด้วยใจแบบของอสัตบุรุษ เมื่อนั้นสุนัขดำตัวนี้จะหลุดไปกินคนเหล่านั้น

๗. โกสิยชาดก (๔๗๐)

ว่าด้วยโกสิยเศรษฐีผู้ตระหนี่

(โกสิยเศรษฐีกล่าวว่า)

{๑๖๗๓} [๑๗๒๐] ข้าพเจ้าไม่ซื้อ ไม่ขาย และข้าพเจ้าก็มิได้มีการสะสมในที่นี้เลย อาหารนี้ก็มีนิดหน่อย หาได้ยากเหลือเกิน ข้าวสุกแล่งหนึ่งนี้ ไม่พอสำหรับคน ๒ คนหรอก

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสว่า)

{๑๖๗๔} [๑๗๒๑] คนเราควรแบ่งของน้อยให้ตามน้อย ควรแบ่งของปานกลางให้ตามปานกลาง ควรแบ่งของมากให้ตามมาก การไม่ให้เสียเลย ย่อมไม่ควร

{๑๖๗๕} [๑๗๒๒] ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่าน ท่านจงให้ทาน และจงบริโภคเอง จงขึ้นสู่ทางธรรมของพระอริยเจ้า ผู้บริโภคคนเดียวย่อมไม่ได้ความสุข(จันทเทพบุตรเข้าไปหาโกสิยเศรษฐีแล้วกล่าวว่า)

{๑๖๗๖} [๑๗๒๓] ผู้ใดเมื่อแขกมานั่งแล้ว บริโภคอาหารแต่ผู้เดียว พลีกรรมของผู้นั้นย่อมไร้ผลทั้งความเพียรแสวงหาทรัพย์ของผู้นั้นก็ไร้ประโยชน์[๑๗๒๔] ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่าน ท่านจงให้ทาน และจงบริโภคเอง จงขึ้นสู่ทางธรรมของพระอริยเจ้า ผู้บริโภค คนเดียวย่อมไม่ได้ความสุข(สุริยเทพบุตรเข้าไปหาโกสิยเศรษฐีแล้วกล่าวว่า)

{๑๖๗๗} [๑๗๒๕] ผู้ใดเมื่อแขกมานั่งแล้ว ไม่บริโภคอาหารแต่ผู้เดียว พลีกรรมของผู้นั้นย่อมมีผลจริงทั้งความเพียรแสวงหาทรัพย์ของผู้นั้น ก็มีประโยชน์ด้วย[๑๗๒๖] ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่าน ท่านจงให้ทาน และจงบริโภคเอง จงขึ้นสู่ทางธรรมของพระอริยเจ้า ผู้บริโภค อาหารแต่ผู้เดียวย่อมไม่ได้ความสุข(มาตลีเทพบุตรเข้าไปหาโกสิยเศรษฐีแล้วกล่าวว่า)

[๑๗๒๗] ผู้ใดเข้าไปยังสระนํ้าแล้วบูชาสระนั้นก็ดี บูชาที่แม่นํ้าพหุกาก็ดี ที่สระคยาก็ดี ที่ท่าโทณะก็ดี ที่ท่าติมพรุก็ดี ที่ห้วงน้ำใหญ่ มีกระแสอันเชี่ยวก็ดี{๑๖๗๘} [๑๗๒๘] ผู้ใดเมื่อแขกมานั่งแล้ว ไม่บริโภคอาหารแต่ผู้เดียว การบูชา และความเพียรของเขาในที่นั้น ๆ ย่อมมีผล

[๑๗๒๙] ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่าน ท่านจงให้ทาน และจงบริโภคเอง จงขึ้นสู่ทางธรรมของพระอริยเจ้า ผู้บริโภค คนเดียวย่อมไม่ได้ความสุข(ปัญจสิขเทพบุตรเข้าไปหาโกสิยเศรษฐีแล้วกล่าวว่า)

{๑๖๗๘} [๑๗๓๐] ผู้ใดเมื่อแขกมานั่งแล้ว บริโภคโภชนะแต่ผู้เดียว ผู้นั้นชื่อว่า กลืนกินเบ็ดสายยาวที่มีเหยื่อ

[๑๗๓๑] ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่าน ท่านจงให้ทาน และจงบริโภคเอง จงขึ้นสู่ทางธรรมของพระอริยเจ้า ผู้บริโภค คนเดียวย่อมไม่ได้ความสุข(โกสิยเศรษฐีเห็นฤทธิ์ของเทพบุตรเหล่านั้นแล้วได้กล่าวว่า)

{๑๖๗๙} [๑๗๓๒] พราหมณ์เหล่านี้มีผิวพรรณงามจริงหนอ และเพราะเหตุอะไร สุนัขของท่านนี้จึงเปล่งรัศมีมีสีต่าง ๆ ได้ ข้าแต่ท่านพราหมณ์ ขอพวกท่านช่วยบอกข้าพเจ้าด้วยเถิดว่าพวกท่านเป็นใครกัน(ท้าวสักกะตรัสตอบแล้วตรัสแนะนำโกสิยเศรษฐีว่า)

{๑๖๘๐} [๑๗๓๓] ผู้นี้คือจันทเทพบุตร ผู้นี้คือสุริยเทพบุตร ทั้งสองมาแล้วในที่นี้ ผู้นี้คือมาตลีเทพสารถีเราคือท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งเทวดา ชาวไตรทศ ส่วนสุนัขนี้เรียกกันว่าปัญจสิขเทพบุตร{๑๖๘๑} [๑๗๓๔] ฉิ่ง ตะโพน กลอง และเปิงมางทั้งหลายย่อมปลุกเทพบุตร ผู้หลับอยู่ให้ตื่น และเทพบุตรผู้ตื่นอยู่ย่อมเพลิดเพลินใจ

{๑๖๘๒} [๑๗๓๕] ชนเหล่าใดเป็นคนตระหนี่เหนียวแน่น ชอบบริภาษด่าว่าสมณ พราหมณ์ ชนเหล่านั้นทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้ หลังจากตาย ไปย่อมไปสู่นรก

{๑๖๘๓} [๑๗๓๖] ชนเหล่าใดหวังสุคติ จึงตั้งอยู่ในธรรมคือความสำรวมและการ จำแนกแจกทาน ทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้ หลังจากตายไป ย่อมไปสู่สุคติ

{๑๖๘๔} [๑๗๓๗] ตัวท่านนั้นเป็นญาติของพวกเราในอดีตชาติแต่เป็นคน ตระหนี่เหนียวแน่น มีบาปธรรม พวกเราพากันมา ณ ที่นี้ ก็เพื่อประโยชน์แก่ท่านคนเดียว ด้วยประสงค์ว่า ‘โกสิยะผู้มี บาปธรรมอย่าได้ตกนรกเลย’(โกสิยเศรษฐีกล่าวว่า)

{๑๖๘๕} [๑๗๓๘] ท่านทั้งหลายเป็นผู้หวังดีต่อข้าพเจ้าโดยแท้ จึงได้มาตามพร่ำ สอนข้าพเจ้าข้าพเจ้านั้นจักทำตามที่ท่านทั้งหลายผู้แสวงหา ประโยชน์กล่าวสอนทุกประการ[๑๗๓๙] ข้าพเจ้าจะของดเว้นจากความตระหนี่เสียในวันนี้ทีเดียว จะไม่ ขอทำบาปอะไร ๆ ต่อไป ขึ้นชื่อว่าการไม่ให้อะไร ๆ จะไม่มี แก่ข้าพเจ้าอีก และข้าพเจ้าเมื่อยังไม่ได้ให้อะไรแล้ว แม้นํ้า ก็จะไม่ดื่ม[๑๗๔๐] ข้าแต่ท้าววาสวะ ก็เมื่อข้าพเจ้าให้อยู่อย่างนี้ตลอดกาลทุกเมื่อ แม้ว่าโภคสมบัติทั้งหลายจักหมดสิ้นไปในที่นี้ก็ตามต่อแต่นั้น ข้าพเจ้าจักละกามทั้งหลายตามที่มีอยู่แล้วออกบวช

๘. เมณฑกปัญหาชาดก (๔๗๑)

ว่าด้วยปัญหาเรื่องแพะเป็นสหายกับสุนัข

(พระราชาตรัสถามปัญหาว่า)

{๑๖๘๖} [๑๗๔๑] สัตว์เหล่าใดในโลกนี้ไม่เคยเป็นเพื่อนกันได้เลยแม้เพียงเดินด้วย กันสัก ๗ ก้าวในทุกยุคทุกสมัยมา แต่บัดนี้สัตว์ที่เป็นศัตรูกัน นั้นกลับมาเป็นสหายกันได้ เที่ยวไปด้วยกันได้ด้วยความเชื่อใจกัน เพราะเหตุไร{๑๖๘๗} [๑๗๔๒] ในเวลาอาหารเช้าวันนี้ ถ้าท่านทั้งหลายไม่สามารถจะแก้ปัญหา นี้ของเราได้เราจักขับไล่ท่านทุกคนให้ออกไปจากแว่นแคว้นของเรา เพราะเราไม่ต้องการคนโง่เขลา(เสนกบัณฑิตกราบทูลว่า)

{๑๖๘๘} [๑๗๔๓] เมื่อสมาคมแห่งมหาชนอึกทึก เมื่อชุมนุมชนเกิดโกลาหล พวกข้าพระองค์มีจิตใจฟุ้งซ่าน จิตไม่แน่วแน่ จึงไม่สามารถที่จะตอบปัญหานั้นได้

{๑๖๘๙} [๑๗๔๔] ขอเดชะพระจอมชน นักปราชญ์ทั้งหลายเป็นผู้มีจิตแน่วแน่ แต่ละคนอยู่ในที่ลับ ไตร่ตรองพิจารณาเนื้อความอยู่ในที่เงียบสงัดแล้ว ภายหลังจึงจักกราบทูลแก้เนื้อความข้อนั้นได้ พระเจ้าข้า(ต่อมาเสนกบัณฑิตได้กราบทูลตามที่ตนได้ไปศึกษามาว่า)

{๑๖๙๐} [๑๗๔๕] เนื้อแพะย่อมเป็นที่รักเป็นที่พอใจของบุตรอำมาตย์ระดับสูงและ ราชโอรสทั้งหลาย คนเหล่านั้นย่อมไม่บริโภคเนื้อสุนัข ดังนั้น แพะกับสุนัขจึงเป็นเพื่อนกันได้