๒. ภัททสาลชาดก เล่ม ๒๗

กา ตฺวํ สุทฺเธหิ วตฺเถหิ อเฆ เวหายสณฺฐิตา ๑

เกน ตฺยสฺสูนิ วตฺตนฺติ กุโต ตํ ภยมาคตํ ฯ

ท่านเป็นใคร มีผ้าอันสะอาดหมดจด มายืนอยู่บนอากาศ เพราะเหตุไรน้ำตาของท่านจึงไหล ภัยมาถึงท่านแต่ที่ไหน?

ตเวว เทว วิชิเต ภทฺทสาโลติ มํ วิทู

สฏฺฐิวสฺสสหสฺสานิ ติฏฺฐโต ปูชิตสฺส เม ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้สมมติเทพ เมื่อหม่อมฉันได้รับการบูชาอยู่ ๖๐,๐๐๐ ปี ชนทั้งหลายรู้จักหม่อมฉันว่า ภัททสาละ ในแว่นแคว้นของพระองค์นี้แล.

การยนฺตา นครานิ อคาเร จ ทิสมฺปติ

วิวิเธ จาปิ ปาสาเท น มนฺเต อจฺจมญฺญิสุํ

ยเถว มนฺเต ปูเชสุํ ตเถว ตฺวํปิ ปูชย ฯ

ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นใหญ่ในทิศ พระราชาพระองค์ก่อนๆ เมื่อสร้างพระนคร อาคาร และปราสาทต่างๆ พระราชาเหล่านั้นมิได้ดูหมิ่นหม่อมฉันเลย พระราชาเหล่านั้นบูชาหม่อมฉัน ฉันใด แม้พระองค์ก็จงบูชาหม่อมฉัน ฉันนั้นเถิด.

ตญฺจ อหํ ๒ น ปสฺสามิ ถูลํ กาเยน เต ทุมํ

อาโรหปรินาเหน อภิรูโปสิ ชาติยา ฯ

ก็ข้าพเจ้ามิได้เห็นต้นไม้อื่นที่จะใหญ่โตเหมือนท่าน โดยประมาณท่านเป็นไม้งามแต่กำเนิดด้วยย่านและปริมณฑล.

ปาสาทํ การยิสฺสามิ เอกถมฺภํ มโนรมํ

ตตฺถ ตํ อุปเนสฺสามิ จิรนฺเต ยกฺข ชีวิตํ ฯ

ข้าพเจ้าจะให้นายช่างทำปราสาทมีเสาเดียว เป็นที่รื่นรมย์ใจ ข้าพเจ้าจะเชื้อเชิญท่านมาอยู่ที่ปราสาทนั้น ดูกรเทวดา ชีวิตของท่านจักยั่งยืน.

เอวํ จิตฺตํ อุทปาทิ สรีเรน วินาภาโว

ปุถุโส มํ วิกนฺเตตฺวา ขณฺฑโส อวกนฺตถ ฯ

๑ สี. ยุ. เวหาสยํ ฯ ๒ ม. ตํ อิวาหํ ฯ

ถ้าพระองค์ทรงดำริอย่างนี้ ก็จำต้องพลัดพรากจากต้นรังอันเป็นร่างกายของหม่อมฉัน พระองค์จงตัดหม่อมฉันทำเป็นท่อนๆ ให้มากเถิด.

อคฺเค จ เฉตฺวา มชฺเฌ จ ปจฺฉา มูลมฺหิ ฉินฺทถ ๑

เอวํ เม ฉิชฺชมานสฺส น ทุกฺขํ มรณํ สิยา ฯ

พระองค์จงตัดปลายก่อนแล้วจงตัดท่อนกลาง ภายหลังจึงตัดที่โคนเมื่อหม่อมฉันถูกตัดอย่างนี้ ถึงจะตายลงก็ไม่มีทุกข์.

หตฺถปาทํ ยถา ฉินฺเท กณฺณนาสญฺจ ชีวโต

ตโต ปจฺฉา สิโร ฉินฺเท ตํ ทุกฺขํ มรณํ สิยา ฯ

ราชบุรุษตัดมือและเท้า ตัดหูและจมูก ภายหลังจึงตัดศีรษะของโจรผู้เป็นอยู่ ความตายนั้นชื่อว่าตายเป็นทุกข์.

สุขํ นุ ขณฺฑโส ฉินฺทํ ๒ ภทฺทสาล วนปฺปติ

กึ เหตุ กึ อุปาทาย ขณฺฑโส ฉินฺทมิจฺฉสิ ฯ

ดูกรต้นรังผู้เป็นเจ้าแห่งป่า เขาตัดเป็นท่อนๆ เป็นสุขหรือหนอ ท่านมีเหตุอะไร มั่นใจอย่างไร จึงปรารถนาให้ตัดเป็นท่อนๆ ?

ยญฺจ เหตุํ อุปาทาย เหตุธมฺมูปสญฺหิตํ

ขณฺฑโส ฉินฺทมิจฺฉามิ มหาราช สุโณหิ เม ฯ

ข้าแต่มหาราช หม่อมฉันยึดมั่นเหตุอันใด อันเป็นเหตุประกอบด้วยธรรมปรารถนาให้ตัดเป็นท่อนๆ ขอพระองค์จงทรงสดับเหตุอันนั้น.

ญาติ เม สุขสํวฑฺฒา มม ปสฺเส นิวาตชา

เตปิหํ อุปหึเสยฺยํ ปเรสํ อสุโขจิตํ ฯ

หมู่ญาตของหม่อมฉัน เจริญอยู่ด้วยความสุข เกิดแล้วใกล้ต้นรังข้างหม่อมฉัน หม่อมฉันพึงเข้าไปเบียดเบียนหมู่ญาติเหล่านั้น เมื่อเป็นเช่นนี้ หม่อมฉันชื่อว่าเข้าไปสั่งสมสิ่งที่มิใช่ความสุขให้แก่คนเหล่าอื่นเหตุนั้นหม่อมฉันจึงปรารถนาให้ตัดเป็นท่อนๆ .

เจเตยฺยรูปํ ๓ เจเตสิ ภทฺทสาล วนปฺปติ

หิตกาโมสิ ญาตีนํ อภยํ สมฺม ทมฺมิ เตติ ฯ

ภทฺทสาลชาตกํ ทุติยํ ฯ

ดูกรต้นรังผู้เป็นเจ้าแห่งป่า ท่านย่อมคิดสิ่งที่ควรคิด ท่านเป็นผู้ปรารถนาประโยชน์แก่หมู่ญาติ ดูกรสหาย ข้าพเจ้าให้อภัยแก่ท่าน.

จบภัททสาลชาดกที่ ๒.