๔. กามชาดก เล่ม ๒๗

กามํ กามยมานสฺส ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ

อทฺธา ปีติมโน โหติ ลทฺธา มจฺโจ ยทิจฺฉติ ฯ

เมื่อบุคคลปรารถนากาม ถ้าสิ่งที่ปรารถนาของบุคคลนั้นย่อมสำเร็จได้สัตว์ปรารถนาสิ่งใดได้สิ่งนั้นแล้ว ย่อมมีใจอิ่มเอิบแท้.

กามํ กามยมานสฺส ตสฺส เจ ตํ สมิชฺฌติ

ตโต นํ อปรํ กาเม ฆมฺเม ตณฺหํว วินฺทติ ฯ

เมื่อบุคคลปรารถนากาม ถ้าสิ่งที่ปรารถนาของบุคคลนั้นย่อมสำเร็จได้ครั้นสิ่งที่ปรารถนานั้นสำเร็จ บุคคลยังปรารถนาต่อไปอีก ก็ย่อมได้ประสบกามตัณหา เหมือนบุคคลที่ถูกลมแดดแผดเผาในฤดูร้อน ย่อมเกิดความกระหายใคร่จะดื่มน้ำ ฉะนั้น.

ควํว สิงฺคิโน สิงฺคํ วฑฺฒมานสฺส วฑฺฒติ

เอวํ มนฺทสฺส โปสสฺส พาลสฺส อวิชานโต

ภิยฺโย ตณฺหา ปิปาสา จ วฑฺฒมานสฺส วฑฺฒติ ฯ

ตัณหาก็ดี ความกระหายก็ดี ของคนพาลมีปัญญาน้อย ไม่รู้อะไร ย่อมเจริญยิ่งขึ้นทุกที เหมือนเขาโคย่อมเจริญขึ้นตามตัว ฉะนั้น.

ปฐพฺยา สาลิยวกํ ควาสฺสํ ๑ ทาสโปริสํ

ทตฺวาปิ ๒ นาลเมกสฺส อิติ วิทฺธา ๓ สมํ จเร ฯ

๑ ม. ควสฺสํ ฯ ๒ ม. ทตฺวา จ ฯ ๓ ม. วิทฺวา ฯ

แม้จะให้ทรัพย์สมบัติ ข้าวสาลี ข้าวเหนียว โค ม้า ข้าทาสหญิงชายทั้งแผ่นดิน ก็ยังไม่พอแก่คนๆ เดียว รู้อย่างนี้แล้วพึงประพฤติธรรมสม่ำเสมอ.

ราชา ปสยฺห ปฐวึ วิชิตฺวา

สสาครนฺตํ มหิมาวสนฺโต

โอรํ สมุทฺทสฺส อติตฺตรูโป

ปารํ สมุทฺทสฺสปิ ปตฺถเยว ๑ ฯ

พระราชาทรงปราบปรามชนะทั่วแผ่นดิน ทรงครอบครองแผ่นดินใหญ่มีมหาสมุทรเป็นขอบเขต ทรงครอบครองมหาสมุทรฝั่งนี้แล้ว มีพระทัยไม่อิ่ม ยังปรารถนาแม้มหาสมุทรฝั่งโน้นต่อไปอีก.

ยาว อนุสฺสรํ กาเม มนสา ติตฺติ นาชฺฌคา

ตโต นิวตฺตา ปฏิกฺกมฺม ทิสฺวา

เต เว ติตฺตา เย ปญฺญาย ติตฺตา ฯ

เมื่อยังระลึกถึงกามอยู่ตราบใด ก็ไม่ได้ความอิ่มด้วยใจตราบนั้น ชนเหล่าใดบริบูรณ์ด้วยปัญญา มีกายและใจหลีกเว้นจากกามทั้งหลาย เห็นโทษด้วยญาณ ชนเหล่านั้นแลชื่อว่าเป็นผู้อิ่ม.

ปญฺญาย ติตฺตีนํ เสฏฺฐํ น โส กาเมหิ ตปฺปติ

ปญฺญาย ติตฺตํ ปุริสํ ตณฺหา น กุรุเต วสํ ฯ

บรรดาความอิ่มทั้งหลาย ความอิ่มด้วยปัญญาประเสริฐ เพราะผู้อิ่มด้วยปัญญานั้น ย่อมไม่เดือดร้อนด้วยกามทั้งหลาย คนผู้อิ่มด้วยปัญญาตัณหาย่อมกระทำให้อยู่ในอำนาจไม่ได้.

อปจิเนเถว กามานิ ๒ อปฺปิจฺฉสฺส อโลลุโป

สมุทฺทมตฺโต ปุริโส น โส กาเมหิ ตปฺปติ ฯ

ไม่พึงสั่งสมกามทั้งหลาย พึงเป็นผู้มีความปรารถนาน้อย ไม่มีความละโมภบุรุษผู้มีปัญญาเปรียบด้วยมหาสมุทร ย่อมไม่เดือดร้อนด้วยกามทั้งหลาย.

รถกาโรว จมฺมสฺส ปริกนฺตํ อุปาหนํ

ยํ ยํ ชหติ ๓ กามานํ ตํ ตํ สมฺปชฺชเต สุขํ

สพฺพญฺเจ สุขมิจฺเฉยฺย สพฺเพ กาเม ปริจฺจเช ฯ

ช่างทำรองเท้าหนังเลี้ยงชีพ เมื่อประกอบรองเท้า ส่วนใดควรเว้นก็เว้นเลือบเอาแต่ส่วนที่ดีๆ มาทำรองเท้าขายได้ราคาแล้ว ย่อมมีความสุข เราก็ฉันนั้นเหมือนกัน พิจารณาด้วยปัญญาแล้ว ละทิ้งส่วนแห่งกามเสียย่อมถึงความสุข ถ้าพึงปรารถนาความสุขทั้งปวง ก็พึงละกามทั้งปวงเสีย.

อฏฺฐ เต ภาสิตา คาถา สพฺพา โหนฺติ สหสฺสิโย

ปฏิคฺคณฺห มหาพฺรเหฺม สาเธตํ ตว ภาสิตํ ฯ

คาถาทั้งหมด ๘ คาถา ที่ท่านกล่าวแล้วขอท่านจงรับเอาทรัพย์ ๘ พันนี้เถิด คำที่ท่านกล่าวนี้ เป็นคำยังประโยชน์ให้สำเร็จ.

น เม อตฺโถ สหสฺเสหิ สเตหิ นหุเตหิ วา

ปจฺฉิมํ ภาสโต คาถํ กาเม เม นิรโต มโน ฯ

ข้าพระบาทไม่ต้องการด้วยทรัพย์ร้อย ทรัพย์พัน หรือทรัพย์หมื่น เมื่อข้าพระบาทกล่าวคาถาสุดท้าย ใจของข้าพระบาทไม่ยินดีในกาม.

ภทฺรโก วตายํ มาณวโก สพฺพโลกวิทู มุนิ

โย [๑] ตณฺหํ ทุกฺขชนนึ ปริชานาติ ปณฺฑิโตติ ฯ

กามชาตกํ จตุตฺถํ ฯ

๑ ม. ปตฺถเยถ ฯ ๒ ม. กามานํ ฯ ๓ ม. จชติ ฯ

มาณพใดเป็นบัณฑิต กำหนดรู้ตัณหาอันยังความทุกข์ให้เกิดแล้ว นำออกได้ มาณพนี้เป็นคนดี เป็นมุนีผู้รู้แจ้งโลกทั้งปวง.

จบกามชาดกที่ ๔.