๙. มหาปทุมชาดก เล่ม ๒๗

นาทิฏฺฐา ๒ ปรโต โทสํ อณณถูลานิ สพฺพโส

อิสฺสโร ปณเย ทณฺฑํ สามํ อปฺปฏิเวกฺขิย ฯ

พระราชาผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน ไม่เห็นโทษของผู้อื่นว่าน้อยหรือมากโดยประการทั้งปวง ไม่พิจารณาด้วยพระองค์เองก่อนแล้ว ไม่พึงลงอาชญา.

โย จ อปฺปฏิเวกฺขิตฺวา ทณฺฑํ กุพฺพติ ขตฺติโย

สกณฺฏกํ โส คิลติ ชจฺจนฺโธว สมกฺขิกํ ฯ

กษัตริย์พระองค์ใด ยังไม่ทันพิจารณาแล้วทรงลงพระราชอาชญา กษัตริย์พระองค์นั้นชื่อว่า ย่อมกลืนกินพระกระยาหารพร้อมด้วยหนาม เหมือนคนตาบอดกลืนกินอาหารพร้อมด้วยแมลงวัน ฉะนั้น.

อทณฺฑิยํ ทณฺฑิยติ ๓ ทณฺฑิยญฺจ อทณฺฑิยํ

อนฺโธว วิสมํ มคฺคํ น ชานาติ สมาสมํ ฯ

กษัตริย์พระองค์ใด ทรงลงพระราชอาชญากับผู้ไม่ควรจะลงพระราชอาชญาไม่ทรงลงพระราชอาชญากับผู้ที่ควรลงพระราชอาญา กษัตริย์พระองค์นั้นเป็นเหมือนคนเดินทางไม่ราบเรียบ ไม่รู้ว่าทางเรียบหรือไม่เรียบ.

โย จ เอตานิ ฐานานิ อณณถูลานิ สพฺพโส

สุทิฏฺฐมนุสาเสยฺย สเว โวหริตุมรหติ ฯ

๑ ม. เมทิสา ฯ ๒ ม. นาทฏฺฐา ฯ ๓ ม. ฑณฺฑยติ ฯ

กษัตริย์พระองค์ใด ทรงเห็นเหตุที่ควรลงพระราชอาชญา และไม่ควรลงพระราชอาชญา และทรงเห็นเหตุนั้น โดยประการทั้งปวงเป็นอย่างดีแล้ว ทรงปกครองบ้านเมือง กษัตริย์พระองค์นั้น สมควรปกครองราชสมบัติ.

เนกนฺตมุทุนา สกฺกา เอกนฺตติขิเณน วา

อตฺตํ มหตฺเต ฐาเปตุํ ๑ ตสฺมา อุภยมาจเร ฯ

กษัตริย์ผู้มีพระทัยอ่อนโยนโดยส่วนเดียว หรือมีพระทัยกล้าโดยส่วนเดียว ก็ไม่อาจที่จะดำรงพระองค์ไว้ในอิสริยยศที่สูงใหญ่ได้ เพราะเหตุนั้น กษัตริย์ไม่พึงประพฤติเหตุทั้งสอง คือ พระทัยอ่อนเกินไป และกล้าเกินไป.

ปริภูโต มุทุ โหติ อติติกฺโข จ เวรวา

เอตญฺจ อุภยํ ญตฺวา อนุมชฺฌํ สมาจเร ฯ

กษัตริย์ผู้มีพระทัยอ่อน ก็ถูกประชาราษฎร์ดูหมิ่น กษัตริย์ผู้มีพระทัยแข็งนักก็มีเวร กษัตริย์ควรทราบเหตุทั้งสองอย่างแล้ว ประพฤติเป็นกลางๆ .

พหุมฺปิ รตฺโต ภาเสยฺย ทุฏฺโฐปิ พหุ ภาสติ

น อิตฺถีการณา ราช ปุตฺตํ ฆาเตตุมรหสิ ฯ

ข้าแต่พระราชา คนมีราคะย่อมพูดมาก แม้คนมีโทสะก็พูดมาก พระองค์ไม่ควรจะให้ปลงพระชนม์พระราชโอรส เพราะเหตุแห่งหญิงเลย.

สพฺโพว ๒ โลโก เอกโต ๓ อิตฺถี จ อยเมกิกา

เตนาหํ ปฏิปชฺชิสฺสํ คจฺฉ ๔ ปกฺขิปเถว นํ ฯ

ด้วยเหตุใด ประชาชนทั้งหมดจึงร่วมกันเป็นพวกพ้องของเจ้าปทุมกุมารส่วนพระมเหสีนี้พระองค์เดียวเท่านั้นไม่มีพวกพ้อง ด้วยเหตุนั้น เราจักปฏิบัติตามคำของพระมเหสี ท่านทั้งหลายจงไป จงโยนเจ้าปทุมกุมารลงไปในเหวทีเดียว.

อเนกตาเล นรเก คมฺภีเร จ ทุรุตฺตเร

ปาติโต คิริทุคฺคสฺมึ เกน ตฺวํ ตตฺถ นามริ ฯ

ท่านเป็นผู้อันเราให้โยนลงในเหวอันลึกหลายชั่วลำตาล เหมือนนรกยากที่จะขึ้นได้ เหตุไร ท่านจึงไม่ตายอยู่ในเหวนั้น?

นาโค ชาตพโล ตตฺถ ถามวา คิริสานุโช

ปจฺจุคฺคหิ มํ โภเคหิ เตนาหํ ตตฺถ นามรึ ฯ

พญานาคผู้มีกำลังเรี่ยวแรงเกิดที่ข้างภูเขา รับอาตมภาพในที่นั้นด้วยขนดหาง เพราะเหตุนั้น อาตมภาพจึงมิได้ตายในที่นั้น.

เอหิ ตํ ปฏิเนสฺสามิ ราชปุตฺต สกํ ฆรํ

รชฺชํ กาเรหิ ภทฺทนฺเต กึ อรญฺเญ กริสฺสสิ ฯ

ดูกรพระราชบุตร มาเถิด เราจักนำเจ้ากลับไปสู่พระราชวัง จะให้เจ้าครอบครองราชสมบัติ ขอความเจริญจงมีแก่เจ้าเถิด เจ้าจักมาทำอะไรอยู่ในป่าเล่า?

ยถา คิลิตฺวา พลิสํ อุทฺธเรยฺย สโลหิตํ

อุทฺธริตฺวา สุขี อสฺส เอวํ ปสฺสามิ อตฺตนา ๕ ฯ

บุรุษกลืนกินเบ็ดแล้วปลดเบ็ดที่เปื้อนโลหิตออกได้ แล้วพึงมีความสุขฉันใด อาตมภาพมองเห็นด้วยตนเอง ฉันนั้น.

กึ นุ ตฺวํ พลิสํ พฺรูสิ กึ ตฺวํ พฺรูสิ สโลหิตํ

กึ นุ ตฺวํ อุพฺภตํ พฺรูสิ ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต ฯ

เจ้ากล่าวอะไรหนอว่าเป็นเบ็ด เจ้ากล่าวอะไรหนอว่าเบ็ดเปื้อนโลหิตเจ้ากล่าวอะไรหนอว่าปลดออกได้ เราถามแล้ว ขอเจ้าจงบอกความข้อนั้นแก่เรา?

กามาหํ พลิสํ พฺรูมิ หตฺถิอสฺสํ สโลหิตํ

จตฺตาหํ อุพฺภตํ พฺรูมิ เอวํ ชานาหิ ขตฺติย ฯ

๑ ม. มหนฺเต ฐเปตุํ ฯ ๒ สี. ยุ. สพฺโพ จ ฯ ๓ สี. ยุ. เอกนฺโต ฯ

๔ ม. คจฺฉถ ฯ ๕ ม. อตฺตานํ ฯ ยุ. อตฺตนิ ฯ

ดูกรมหาบพิตร อาตมภาพกล่าวกามคุณว่าเป็นเบ็ด กล่าวช้างและม้าว่าเบ็ดเปื้อนโลหิต กล่าวถึงการสละได้ว่าปลดออกได้ ขอมหาบพิตรจงทรงทราบอย่างนี้เถิด.

จิญฺจมาณวิกา มาตา เทวทตฺโต จ เม ปิตา

อานนฺโท ปณฺฑิโต นาโค สารีปุตฺโต จ เทวตา

อหํ ตทา ราชปุตฺโต ๑ เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ ฯ

มหาปทุมชาตกํ นวมํ ฯ

พระราชมารดาของเรา คือ นางจิญจมานวิกา พระราชบิดาของเรา คือพระเทวทัต พญานาค คือ พระอานนท์บัณฑิต และเทวดา คือพระสารีบุตร พระราชบุตรในกาลนั้น คือ เราตถาคต ท่านทั้งหลาย

จงจำชาดกไว้อย่างนี้เถิด.

จบ มหาปทุมชาดกที่ ๙.