๗. โกสิยชาดก เล่ม ๒๗

เนว กีณามิ น วิกฺกิณามิ

น จาปิ เม สนฺนิจโย อิธตฺถิ ๑

สุกิจฺฉรูปํ วติทํ ปริตฺตํ

ปตฺโถทโน นาลมยํ ทุวินฺนํ ฯ

๑ ม. โจทาย ฯ สี. ยุ. โวทาย ฯ ๒ ม. ยญฺญตนฺตญฺจ ฯ ๓ สี. ยุ. สขาภริยํ ฯ

๔ สี. ปิตุจฺฉยํ ฯ ยุ. ปิตุจฺฉสํ ฯ

ข้าพเจ้าไม่ซื้อไม่ขายเลย อนึ่ง ความสั่งสมของข้าพเจ้าก็มิได้มีในที่นี้เลยภัตนี้นิดหน่อยหาได้ยากเหลือเกิน ข้าวสุกแล่งหนึ่งหาพอเพียงแก่เราทั้งสองคนไม่

อปฺปมฺหา อปฺปกํ ทชฺชา อนุมชฺฌโต มชฺฌกํ

พหุมฺหา พหุกํ ทชฺชา อทานํ นูปปชฺชติ ฯ

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ ฯ

บุคคลควรแบ่งของน้อยให้ตามน้อย ควรแบ่งของปานกลางให้ตามของปานกลาง ควรแบ่งของมากให้ตามมาก การไม่ให้เสียเลย ย่อมไม่สมควร. ดูกรโกสิยเศรษฐี เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงกล่าวกะท่าน ท่านจงขึ้นสู่ทางแห่งพระอริยะ จงให้ทานด้วย จงบริโภคด้วย ผู้บริโภคคนเดียวย่อมไม่ได้ความสุข.

โมฆญฺจสฺส หุตํ โหติ โมฆญฺจาปิ สมีหิตํ

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ เอโก ภุญฺชติ โภชนํ ฯ

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ ฯ

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้ว บริโภคโภชนะแต่ผู้เดียว พลีกรรมของผู้นั้นย่อมไร้ผล ทั้งความเพียรที่จะหาทรัพย์ก็ไร้ประโยชน์. ดูกรโกสิยเศรษฐีเพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงกล่าวกะท่าน ท่านจงขึ้นสู่หนทางแห่งพระอริยะจงให้ทานด้วย จงบริโภคด้วย ผู้บริโภคคนเดียว ย่อมไม่ได้ความสุข.

สจฺจญฺจสฺส หุตํ โหติ สจฺจญฺจาปิ สมีหิตํ

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ เนโก ภุญฺชติ โภชนํ ฯ

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ ฯ

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้ว ไม่บริโภคโภชนะแต่ผู้เดียว พลีกรรมผู้นั้นย่อมมีผลจริง ทั้งความเพียรที่จะหาทรัพย์ก็ย่อมมีประโยชน์ด้วย. ดูกรโกสิยเศรษฐี เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงกล่าวกะท่าน ท่านจงขึ้นสู่ทางแห่งพระอริยะ จงให้ทานด้วย จงบริโภคด้วย ผู้บริโภคคนเดียว ย่อมไม่ได้ความสุข.

สรญฺจ ชุหติ โปโส พหุกาย คยาย จ

โทเณ ติมฺพรุติตฺถสฺมึ สีฆโสเต มหาวเห ฯ

อตฺร จสฺส หุตํ โหติ อตฺร จสฺส สมีหิตํ

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ เนโก ภุญฺชติ โภชนํ ฯ

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ ฯ

๑ ม. จ อตฺถิ ฯ

ก็บุรุษเข้าไปสู่สระแล้ว บูชาที่แม่น้ำพหุกาก็ดี ที่แม่น้ำคยาก็ดี ทีท่าโทณะก็ดี ทีท่าติมพรุก็ดี ที่ห้วงน้ำใหญ่มีกระแสอันเชี่ยวก็ดี. พลีกรรมของผู้นั้นในที่นั้นๆ ย่อมมีผล ทั้งความเพียรที่จะหาทรัพย์ของผู้นั้นในที่นั้นๆ ก็ย่อมมีประโยชน์ ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้ว ไม่บริโภคโภชนะแต่ผู้เดียว. ผู้นั้นย่อมได้ความสุข ดูกรโกสิยเศรษฐี เพราะเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงกล่าวกะท่าน ท่านจงขึ้นสู่หนทางแห่งพระอริยเจ้า จงให้ทานด้วย จงบริโภคด้วย ผู้บริโภคแต่ผู้เดียว ย่อมไม่ได้ความสุข.

พลิสํ หิ โส นิคิลติ ๑ ทีฆสุตฺตํ สพนฺธนํ

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ เอโก ภุญฺชติ โภชนํ ฯ

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ ฯ

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้ว บริโภคโภชนะแต่ผู้เดียว ผู้นั้นชื่อว่ากลืนกินเบ็ดอันมีสายยาวพร้อมทั้งเหยื่อ. ดูกรโกสิยเศรษฐี เพราะเหตุนั้นข้าพเจ้าจึงกล่าวกะท่าน ท่านจงขึ้นสู่หนทางแห่งพระอริยะ จงให้ทานด้วย จงบริโภคด้วย ผู้บริโภคคนเดียว ย่อมไม่ได้ความสุข.

อุฬารวณฺณา วต พฺราหฺมณา อิเม

อยญฺจ โว สุนโข กิสฺส เหตุ

อุจฺจาวจํ วณฺณนิภํ วิกุพฺพติ

อกฺขาถ โน พฺราหฺมณา เก นุ ตุเมฺห ฯ

พราหมณ์เหล่านี้มีผิวพรรณงามจริงหนอ แต่เหตุอะไร สุนัขของท่านนี้จึงเปล่งรัศมีมีวรรณะต่างๆ ได้ ท่านทั้งหลายผู้เป็นพราหมณ์ ใครหนอจะบอกข้าพเจ้าได้?

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ อิธาคตา

อยํ ปน มาตลิ เทวสารถิ

สกฺโกหมสฺมิ ติทสานมินฺโท

เอโส จ โข ปญฺจสิโขติ วุจฺจติ ฯ

ผู้นี้ คือ จันทเทพบุตร ผู้นี้ คือ สุริยเทพบุตร ผู้นี้ คือ มาตลีเทพสารภี มาแล้วในที่นี้ เรา คือ ท้าวสักกะ ผู้เป็นจอมแห่งเทวดาชาวไตรทศส่วนสุนัขนี้แล เราเรียกว่า ปัญจสิขเทพบุตร.

ปาณิสฺสรา มุทิงฺคา ๒ จ มุรชาลมฺพรานิ จ

สุตฺตเมนํ ปโพเธนฺติ ปฏิพุทฺโธ จ นนฺทติ ฯ

ฉิ่ง ตะโพน และเปิงมางทั้งหลาย ย่อมปลุกเทพบุตรผู้หลับให้ตื่นและผู้ตื่นอยู่แล้วย่อมเพลิดเพลินใจ.

เยเกจิเม มจฺฉริโน กทริยา

ปริภาสกา สมณพฺราหฺมณานํ

อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ

กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ ฯ

คนตระหนี่เหนียวแน่น มักบริภาษสมณพราหมณ์ ทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้ ตายแล้วย่อมไปสู่นรก.

เยเกจิเม สุคฺคติมาสมานา ๓

ธมฺเม ฐิตา สํยเม สํวิภาเค

อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ

กายสฺส เภทา สุคตึ วชนฺติ ฯ

๑ สี. ยุ. นิคฺคิลติ ฯ ๒ สี. ยุ. มุติงฺคา จ ฯ ๓ สี. ยุ. สุคฺคติมาสสานา ฯ

ชนเหล่าใด หวังสุคติ ตั้งอยู่แล้วในธรรม คือ ความสำรวมและการจำแนกแจกทาน ทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้ ตายแล้วย่อมไปสู่สุคติ.

ตฺวํ โน ๑ ญาติ ปุริมาสุ ชาติสุ

โส มจฺฉรี โกสิโย ๒ ปาปธมฺโม

ตเวว อตฺถาย อิธาคตมฺหา

มา ปาปธมฺโม นิรยํ อปตฺถ ๓ ฯ

ท่านนั้นชื่อโกสิยะ มีความตระหนี่ มีธรรมลามก เป็นญาติของเราทั้งหลายในชาติก่อน เราทั้งหลายมาในที่นี้ เพื่อประโยชน์แก่ท่านคนเดียวด้วยคิดว่า โกสิยเศรษฐีนี้ อย่ามีธรรมอันลามกไปนรกเสียเลย.

อทฺธา หิ เม เต ๔ หิตกามา ยํ มํ สมนุสาสถ

โสหํ ตถา กริสฺสามิ สพฺพํ วุตฺตํ หิเตสิภิ ฯ

เอโสหมชฺเชว อุปรมามิ ๕

น จาปิหํ กิญฺจิ กเรยฺย ปาปํ

น จาปิ เม กิญฺจิ อเทยฺยมตฺถิ

น จาปิทตฺวา อุทกํ ปิวามิ ๖ ฯ

เอวญฺจ เม ททโต สพฺพกาลํ

โภคา อิธ ๗ วาสว ขียิสฺสนฺติ

ตโต อหํ ปพฺพชิสฺสามิ สกฺก

หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานีติ ฯ

โกสิยชาตกํ สตฺตมํ ฯ

___________

๑ ม. โนสิ ฯ ๒ ม. โรสโก ฯ ๓ ม. คมิตฺถ ฯ ๔ ม. มํ โว ฯ

๕ ม. เอสาหมชฺเชว อุปารมามิ ฯ ๖ สี. อุกมฺปหํ ปิเพ ฯ ๗ ม. อิเม ฯ

ท่านเหล่านั้น เป็นผู้ปรารถนาประโยชน์เกื้อกูลแก่ข้าพเจ้าโดยแท้ เพราะเหตุที่มาตามพร่ำสอนข้าพเจ้าอยู่เนืองๆ ข้าพเจ้าจักทำตามที่ท่านผู้แสวงหาประโยชน์ทั้งหลาย กล่าวสอนทุกอย่าง. ข้าพเจ้าจะงดเว้นความตระหนี่เสียในวันนี้ทีเดียว อนึ่ง ข้าพเจ้าจะไม่พึงทำบาปอะไรๆ อนึ่งขึ้นชื่อว่าการไม่ให้อะไรๆ จะไม่มีแก่ข้าพเจ้า อนึ่ง ข้าพเจ้ายังไม่ได้ให้แล้ว จะไม่ดื่มน้ำ. ข้าแต่ท้าววาสวะ ก็เมื่อข้าพเจ้าให้อยู่อย่างนี้ตลอดกาลทุกเมื่อ จนโภคะทั้งหลายจะหมดสิ้นไปในที่นี้ ข้าแต่ท้าวสักกะต่อแต่นั้น ข้าพเจ้าจักละกามทั้งหลายตามที่มีอยู่อย่างไรแล้วจักออกบวช.

จบ โกสิยชาดกที่ ๗.