๑. กิงฉันทชาดก เล่ม ๒๗

๑๖. ติงสตินิบาต

๑. กิงฉันทชาดก (๕๑๑)

ว่าด้วยโทษที่ฉกฉวยเอาประโยชน์ของคนอื่น

(เทพธิดาผู้รักษาแม่นํ้ากล่าวกะกิงฉันทดาบสโพธิสัตว์ว่า)

{๒๒๘๕} [๒๖๐๕] ดูก่อนพราหมณ์ ท่านมีความพอใจอะไร มีความประสงค์อะไร ปรารถนาอะไร แสวงหาอะไร ต้องการอะไร จึงมานั่งอยู่ แต่ผู้เดียวในเวลาร้อน(พระดาบสโพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๒๒๘๖} [๒๖๐๖] หม้อนํ้าใหญ่มีรูปทรงงดงาม ฉันใด ผลมะม่วงสุกที่มีสี กลิ่น และรสอย่างดีเยี่ยมก็มีอุปมาฉันนั้น[๒๖๐๗] ดูก่อนแม่นางผู้มีทรวดทรงไร้มลทินอาตมาได้เห็นผลมะม่วง นั้นถูกกระแสนํ้าพัดลอยมา จึงได้ประคองมือเก็บเอามาวางไว้ ในเรือนไฟ[๒๖๐๘] แต่นั้นก็วางไว้บนใบตอง ปอกด้วยมีดเองแล้วฉัน กำจัดความ หิวและความกระหายของอาตมาไปได้

[๒๖๐๙] อาตมาหมดความกระวนกระวายใจ แต่พอมะม่วงหมด อาตมา ต้องอดทนต่อความทุกข์ไม่ได้รับความยินดีในผลไม้ อะไร ๆ อื่น[๒๖๑๐] ผลมะม่วงซึ่งมีรสอร่อยหวานจับใจลอยมาในห้วงน้ำใหญ่ซึ่ง อาตมาเก็บขึ้นมาจากแม่น้ำ จักทำให้อาตมาซูบผอม นำความ ตายมาให้อาตมาเป็นแน่

[๒๖๑๑] อาตมาได้บอกเหตุที่อาตมาต้องมาทนหิวกระหายนั่งอยู่ที่แม่นํ้า น่ารื่นรมย์กว้างใหญ่ ซึ่งมีปลาโลมาอาศัยอยู่มากมายแก่ท่าน หมดสิ้นแล้ว

[๒๖๑๒] ดูก่อนแม่นางคนงามมีทรวดทรงดี ไม่หายตัวไปไหน แม่นาง เองก็ขอให้แนะนำตัวเองแก่อาตมาบ้างว่า แม่นางเป็นใคร หรือ ว่าแม่นางมาที่นี้เพื่ออะไร

[๒๖๑๓] ดูก่อนแม่นางผู้มีร่างกายเกลี้ยงเกลาดังแผ่นทองและเหมือน นางพยัคฆีที่สัญจรอยู่ตามซอกเขาเหล่าเทพนารีผู้คอยรับใช้ ทวยเทพทั้งหลายบนเทวโลกก็ดี

[๒๖๑๔] สตรีที่มีรูปงดงามในมนุษยโลกก็ดีที่จะมีรูปงามเสมอด้วยแม่ นางเป็นไม่มี ทั้งในหมู่เทวดา คนธรรพ์ และหมู่มนุษย์ แม่นาง ผู้มีขางามเอย อาตมาขอถามแม่นางขอแม่นางจงบอกชื่อ และเผ่าพันธุ์แก่อาตมาด้วย(เทพธิดากล่าวว่า)

{๒๒๘๗} [๒๖๑๕] ดูก่อนพราหมณ์ท่านนั่งอยู่ที่แม่น้ำอันน่ารื่นรมย์ใดที่มีชื่อว่าโกสิกี ข้าพเจ้าสถิตอยู่บนวิมานที่แม่น้ำนั้นซึ่งมีกระแสไหลเชี่ยว

[๒๖๑๖] มีลำห้วยและลำธารไหลมาจากซอกเขาหลายแห่งดาดาษไป ด้วยหมู่ไม้นานาพันธุ์ ไหลตรงมารวมอยู่ที่ข้าพเจ้าทั้งนั้น

[๒๖๑๗] ใช่แต่เท่านั้น ยังมีน้ำที่ไหลมาจากป่าซึ่งมีกระแสเชี่ยว สีเขียว เข้ม และน้ำที่พวกนาคทำให้มีสีวิจิตรต่าง ๆ อีกมากมายไหล มาตามกระแสน้ำ

[๒๖๑๘] แม่น้ำเหล่านั้นย่อมพัดเอาผลไม้หลายชนิด คือ มะม่วง ชมพู่ ขนุนสำมะลอ กระทุ่ม ตาล และมะเดื่อมาเนือง ๆ

[๒๖๑๙] ผลไม้ไม่ว่าชนิดใดที่ฝั่งทั้งสองตกลงในนํ้าแล้วย่อมตกอยู่ในอำนาจ แห่งกระแสน้ำของข้าพเจ้าโดยไม่ต้องสงสัย

[๒๖๒๐] ดูก่อนท่านผู้ปกครองปวงชน ผู้เป็นปราชญ์มีปัญญามาก ท่าน รู้อย่างนี้แล้วจงฟังข้าพเจ้าท่านอย่าชอบใจความเกาะเกี่ยว ด้วยตัณหาเลย จงห้ามความเกาะเกี่ยวนั้นเสียเถิด[๒๖๒๑] ดูก่อนพระราชฤๅษีผู้เป็นมิ่งขวัญแห่งราษฎร ข้าพเจ้ายังรู้ไม่ได้ เลยว่าท่านจะเจริญเติบโตอย่างไรเมื่อท่านผู้ยังหนุ่มแน่นอยู่ กลับมายอมตายเพราะอยากได้มะม่วงเท่านั้น[๒๖๒๒] พรหม คนธรรพ์ เทวดา และฤๅษีทั้งหลายผู้สำรวมตน มี ตบะกล้าในโลกนี้ย่อมรู้ความที่ท่านนั้นตกอยู่ในอำนาจแห่งตัณหา แม้เหล่าบาทปริจาริกาผู้มียศของท่านผู้ปรารถนาท่านก็ย่อมรู้โดย ไม่ต้องสงสัยเลย(ต่อจากนั้น พระดาบสโพธิสัตว์ได้กล่าวว่า)

{๒๒๘๘} [๒๖๒๓] บาปย่อมไม่พอกพูนขึ้นแก่นรชนผู้รู้แจ้งอย่างนี้คือ รู้ธรรม ทั้งปวง รู้ความแตกดับและความจุติแห่งชีวิต ถ้านรชนนั้น จะไม่คิดฆ่าคนอื่น

[๒๖๒๔] ดูก่อนแม่นางผู้อันหมู่ฤๅษีรู้จักดีผู้มีความงาม แต่มีวาจา ไม่ไพเราะ ท่านปรากฏว่าทำประโยชน์ให้แก่โลกอย่างนี้ ไฉน จึงแสวงหาบาปกรรม (ด้วยวาจาที่ด่าผู้อื่น) อยู่เล่า[๒๖๒๕] ดูก่อนแม่นางผู้มีตะโพกใหญ่งามถ้าอาตมาจักตายอยู่ที่ฝั่ง แม่นํ้าของท่าน เมื่ออาตมาตายแล้ว ความเสียชื่อเสียงก็จะมา ถึงท่านโดยไม่ต้องสงสัย

[๒๖๒๖] ดูก่อนแม่นางผู้มีเอวกลมกลึง เพราะฉะนั้นแล ท่านจงรักษา บาปกรรมไว้เถิด อย่าให้คนทั้งปวงด่าท่านได้ในภายหลังในเมื่อ อาตมาตายไปแล้ว

(เทพธิดาได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๒๒๘๙} [๒๖๒๗] เหตุนั้นข้าพเจ้าทราบแล้ว ท่านจงอดกลั้นไว้ก่อน ข้าพเจ้าจะยอมให้ตัวเองและผลมะม่วงแก่ท่านผู้ซึ่งละกามคุณที่ละได้ยาก แล้วเข้าถึงความสงบและธรรม [๒๖๒๘] บุคคลใดละสังโยชน์ ก่อนได้แล้วกลับมาตั้งอยู่ในสังโยชน์หลังอีก ประพฤติอธรรมอยู่ บาปย่อมพอกพูนแก่บุคคลนั้น

[๒๖๒๙] มาเถิด ข้าพเจ้าจะนำท่านไปยังสวนมะม่วง แต่ท่านจะต้องมี ความขวนขวายน้อยข้าพเจ้าจะนําท่านไปในสวนมะม่วงอันร่มเย็น ท่านจงเป็นผู้ไม่มีความขวนขวายอยู่เถิด[๒๖๓๐] ดูก่อนท่านผู้ปราบกิเลสข้าศึก สวนนั้นคลาคล่ำไปด้วยหมู่นกที่ มัวเมาอยู่ในรสดอกไม้ มีนกกระเรียน นกยูง นกเขาซึ่งมี สร้อยคออันน่าชม มีหมู่หงส์ส่งเสียงร้องขรม ฝูงนกดุเหว่าก็ ร้องปลุกสัตว์ทั้งหลายอยู่ในสวนมะม่วงนั้น[๒๖๓๑] ผลมะม่วงในสวนนั้นตกผลเป็นพวง ๆ ดุจฟ่อนฟาง ปลายกิ่ง ห้อยโน้มลงมา มีทั้งต้นคํา ต้นสน ต้นกระทุ่ม และลูกตาล สุกห้อยอยู่เรียงราย

(พระดาบสเคี้ยวกินผลมะม่วงที่เทพธิดาวางไว้ให้แล้วนั่งพักผ่อนอยู่ครู่ หนึ่ง ขณะที่เที่ยวอยู่ในสวนมะม่วงได้เห็นเปรตตนหนึ่งเสวยทุกข์อยู่ในเวลา กลางวันและเสวยทิพยสมบัติในเวลาดวงอาทิตย์ตก จึงถามว่า){๒๒๙๐} [๒๖๓๒] ท่านทรงมาลาทิพย์ มีผ้าโพกศีรษะและเครื่องอาภรณ์ล้วนแต่เป็นทิพย์ มีทองต้นแขน ลูบไล้ด้วยจุรณจันทน์ กลางคืนมีเหล่าหญิงบำเรอท่านอยู่ แต่กลางวันท่านเสวยทุกขเวทนา[๒๖๓๓] ท่านมีหญิง ๑๖,๐๐๐ คนคอยปรนเปรอ มีอานุภาพมากอย่างนี้ ความขนลุกขนพองไม่เคยปรากฏมีแก่ท่าน

[๒๖๓๔] เมื่อก่อนท่านได้ทำบาปกรรมอะไรไว้ในมนุษยโลกที่นำความ ทุกข์มาให้แก่ตน จึงต้องมากินเนื้อหลังของตนอยู่ในบัดนี้

(เวมานิกเปรตนั้นจำพระดาบสโพธิสัตว์ได้ จึงกล่าวว่า)

{๒๒๙๑} [๒๖๓๕] ข้าพเจ้าเรียนไตรเพทจบแล้วหมกมุ่นอยู่ในกามทั้งหลายได้ ประพฤติเพื่อสิ่งมิใช่ประโยชน์แก่ผู้อื่นตลอดกาลนาน

[๒๖๓๖] ผู้ที่กินเนื้อหลังของคนอื่น ย่อมควักเนื้อหลังตนเองกิน เหมือนข้าพเจ้ากินเนื้อหลังของตนอยู่ทุกวันนี้ฉะนั้นแล

๒. กุมภชาดก (๕๑๒)

ว่าด้วยพระโพธิสัตว์แสดงโทษของสุรา

(พระเจ้าสัพพมิตตะกำลังประทับนั่งดื่มสุราได้ทอดพระเนตรเห็น พราหมณ์ผู้ยืนกล่าวให้ซื้อสุราอยู่ในอากาศ จึงตรัสว่า)

{๒๒๙๒} [๒๖๓๗] ท่านเป็นใคร มาจากชั้นไตรทิพย์หรือ จึงเปล่งรัศมีสว่างไสว อยู่ในนภากาศเหมือนดวงจันทร์ส่องสว่างในกลางคืนรัศมี เปล่งประกายออกจากตัวของท่านเหมือนสายฟ้าแลบแปลบ ปลาบในอากาศกลางหาวฉะนั้น[๒๖๓๘] ท่านทำให้ลมขาดหายไปในกลางหาว เดินและยืนในอากาศอยู่ ฤทธิ์ของเทวดาทั้งหลายผู้ไม่ต้องเดินทางไกลท่านได้อบรม ทำให้ เป็นฐานดี แล้วหรือ

[๒๖๓๙] ท่านเป็นใคร มายืนอยู่ในอากาศเรียกร้องให้คนซื้อหม้ออยู่ หรือ ว่าหม้อของท่านนี้มีประโยชน์อย่างไร ดูก่อนพราหมณ์ ขอท่าน จงบอกเนื้อความนั้นแก่ข้าพเจ้าด้วย

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ผู้จำแลงร่างเป็นพราหมณ์มาขายหม้อสุราเพื่อทรง เตือนสติพระเจ้าสัพพมิตตะมิให้ทรงดื่มสุรา ทรงแสดงโทษของสุราว่า)

{๒๒๙๓} [๒๖๔๐] หม้อใบนี้ไม่ใช่หม้อเนยใส ไม่ใช่หม้อนํ้ามัน ไม่ใช่หม้อนํ้าอ้อย ไม่ใช่หม้อนํ้าผึ้ง โทษของหม้อใบนี้มีมาก ท่านจงฟังโทษเป็นอัน มากที่มีอยู่ในหม้อนี้

[๒๖๔๑] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้วเดินโซเซตกลงไปในเหวบ้างบ่อบ้าง ถํ้าบ้างแอ่งนํ้าครำบ้างหลุมโสโครกบ้าง บริโภคของที่ ไม่ควรบริโภคแม้มากก็ได้ ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไป ด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้