๒. กุมภชาดก เล่ม ๒๗

๒. กุมภชาดก (๕๑๒)

ว่าด้วยพระโพธิสัตว์แสดงโทษของสุรา

(พระเจ้าสัพพมิตตะกำลังประทับนั่งดื่มสุราได้ทอดพระเนตรเห็น พราหมณ์ผู้ยืนกล่าวให้ซื้อสุราอยู่ในอากาศ จึงตรัสว่า)

{๒๒๙๒} [๒๖๓๗] ท่านเป็นใคร มาจากชั้นไตรทิพย์หรือ จึงเปล่งรัศมีสว่างไสว อยู่ในนภากาศเหมือนดวงจันทร์ส่องสว่างในกลางคืนรัศมี เปล่งประกายออกจากตัวของท่านเหมือนสายฟ้าแลบแปลบ ปลาบในอากาศกลางหาวฉะนั้น[๒๖๓๘] ท่านทำให้ลมขาดหายไปในกลางหาว เดินและยืนในอากาศอยู่ ฤทธิ์ของเทวดาทั้งหลายผู้ไม่ต้องเดินทางไกลท่านได้อบรม ทำให้ เป็นฐานดี แล้วหรือ

[๒๖๓๙] ท่านเป็นใคร มายืนอยู่ในอากาศเรียกร้องให้คนซื้อหม้ออยู่ หรือ ว่าหม้อของท่านนี้มีประโยชน์อย่างไร ดูก่อนพราหมณ์ ขอท่าน จงบอกเนื้อความนั้นแก่ข้าพเจ้าด้วย

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ผู้จำแลงร่างเป็นพราหมณ์มาขายหม้อสุราเพื่อทรง เตือนสติพระเจ้าสัพพมิตตะมิให้ทรงดื่มสุรา ทรงแสดงโทษของสุราว่า)

{๒๒๙๓} [๒๖๔๐] หม้อใบนี้ไม่ใช่หม้อเนยใส ไม่ใช่หม้อนํ้ามัน ไม่ใช่หม้อนํ้าอ้อย ไม่ใช่หม้อนํ้าผึ้ง โทษของหม้อใบนี้มีมาก ท่านจงฟังโทษเป็นอัน มากที่มีอยู่ในหม้อนี้

[๒๖๔๑] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้วเดินโซเซตกลงไปในเหวบ้างบ่อบ้าง ถํ้าบ้างแอ่งนํ้าครำบ้างหลุมโสโครกบ้าง บริโภคของที่ ไม่ควรบริโภคแม้มากก็ได้ ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไป ด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้

[๒๖๔๒] บุคคลดื่มนํ้าชนิดใดแล้วไม่มีอิสระในใจ เที่ยวเปะปะไปเหมือน โคที่เที่ยวหาอาหารกินก็ได้ ขับร้องเล่นก็ได้ ขอท่านจงช่วยซื้อ หม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้[๒๖๔๓] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้วแก้ผ้าเปลือยกายเที่ยวไปตามตรอกตาม ถนนในบ้านเหมือนชีเปลือยก็ได้ มีจิตหลงเลือน นอนเกินขอบเขตก็ได้ ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยน้ำชนิดนั้นไว้[๒๖๔๔] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้วลุกขึ้นเซไปมา โคลงศีรษะและยกแขน ขึ้นร่ายรำเหมือนหุ่นกระบอกก็ได้ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยน้ำชนิดนั้นไว้

[๒๖๔๕] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้ว ถูกไฟไหม้แล้วยังนอนเฉยอยู่ก็ได้ และ กินอาหารที่เหลือเดนสุนัขก็ได้ ย่อมถึงการถูกจองจำ ถูกฆ่า และความเสื่อมแห่งโภคะขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไป ด้วยน้ำชนิดนั้นไว้[๒๖๔๖] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้ว พูดคำที่ไม่ควรพูดก็ได้ เปลือยกายนั่ง ในที่ประชุมก็ได้ เปรอะเปื้อนจมอยู่ในกองอาเจียนของตนก็ได้ เป็นผู้ถึงความพินาศ ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยน้ำ ชนิดนั้นไว้[๒๖๔๗] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้ว ฮึกเหิม นัยน์ตาแดงก่ำ สำคัญไปว่า ‘แผ่นดินทั้งหมดเป็นของเราเท่านั้น พระราชาแม้มีมหาสุมทร ๔ เป็นขอบขัณฑสีมาก็ไม่เสมอเรา’ ดังนี้ก็ได้ ขอท่านช่วยซื้อ หม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยน้ำชนิดนั้นไว้[๒๖๔๘] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้วถือตัวจัดก่อการทะเลาะวิวาท ชอบส่อเสียด ชอบกล่าวร้าย ชอบเปลือยกาย ชอบเตลิดไป

เป็นที่เกิดเป็นที่พำนักของพวกนักเลงเก่า ขอท่านช่วยซื้อหม้อ ใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยน้ำชนิดนั้นไว้

[๒๖๔๙] นํ้าชนิดนี้ทําตระกูลทั้งหลายในโลกนี้ซึ่งมั่งคั่งบริบูรณ์ มีเงินทอง นับพันไม่ถ้วนให้ขาดทายาทได้ ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็ม ไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้

[๒๖๕๐] คนทั้งหลายอาศัยนํ้าชนิดใด ทําให้ข้าวเปลือก ทรัพย์ เงิน ทอง ไร่ นา โค กระบือในตระกูลใดพินาศไป ตระกูลที่มั่งมีทั้งหลาย นั้นขาดสูญไปเพราะดื่มนํ้าชนิดใดขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้[๒๖๕๑] บุคคลดื่มน้ำชนิดใดแล้วเป็นคนหยาบช้าด่าพ่อด่าแม่ก็ได้แม้ จะเป็นพ่อผัวก็หยอกลูกสะใภ้ได้ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้

[๒๖๕๒] สตรีที่ดื่มน้ำชนิดใดแล้วเป็นคนหยาบช้าด่าพ่อผัวแม่ผัวและ ผัวก็ได้ แม้เป็นทาสเป็นคนรับใช้ก็รับมาเป็นผัวของตนได้ ขอ ท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้[๒๖๕๓] บุคคลดื่มนํ้าชนิดใดแล้วฆ่าสมณะหรือพราหมณ์ผู้ดำรงอยู่ใน ธรรมก็ได้ เขาต้องไปสู่อบายอันมีกรรมนั้นเป็นเหตุ ขอท่าน ช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยน้ำชนิดนั้นไว้[๒๖๕๔] บุคคลดื่มนํ้าชนิดใดแล้วย่อมประพฤติทุจริตด้วยกาย วาจา และใจ ครั้นประพฤติทุจริตแล้วต้องไปตกนรก ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบ นี้ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้

[๒๖๕๕] คนทั้งหลายถึงกับยอมเสียเงินเป็นอันมากมาอ้อนวอนบุรุษใด ผู้ยังไม่ดื่มนํ้าชนิดนั้นให้พูดเท็จ ก็ทําให้พูดไม่ได้ ครั้นดื่มนํ้า

ชนิดนั้นเข้าไปแล้ว บุรุษนั้นก็พูดเท็จได้ ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้

[๒๖๕๖] บุคคลดื่มนํ้าชนิดใดแล้วถูกใช้ไปส่งข่าวเมื่อมีกรณีรีบด่วน เกิดขึ้น ถูกซักถามความเข้าก็ไม่รู้เรื่องรู้ราว ขอท่านช่วยซื้อ หม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้[๒๖๕๗] บุคคลแม้จะมีใจละอาย ครั้นเมาน้ำเมาแล้ว ก็เปิดเผยความ ไม่ละอายออกมาได้ แม้จะเป็นคนมีปัญญา ชอบสงบ ก็พูดมากได้ ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้[๒๖๕๘] บุคคลดื่มนํ้าชนิดใดแล้ว ยอมอดอาหารนอนสุมหัวกันเป็นกอง เหมือนพวกลูกหมู ย่อมถึงการนอนไม่สบายบนพื้นดินบ้าง ความหมองคลํ้าบ้าง คำครหาบ้าง ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็ม ไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้[๒๖๕๙] บุคคลดื่มนํ้าชนิดใดแล้วย่อมนอนคอตกเหมือนกับโคที่เขาผูกหม้อ

ไว้ที่คอฤทธิ์นํ้าชนิดนั้นซึ่งมีชื่อว่าวารุณีจะนำให้คนเหมือนมี ความอดทนดีก็หาไม่ ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้า ชนิดนั้นไว้[๒๖๖๐] คนทั่วไปย่อมหลีกเว้นนํ้าชนิดใดเหมือนหลีกเว้นงูซึ่งมีพิษร้าย ใครคนไหนในโลกควรจะดื่มนํ้าชนิดนั้นที่เสมอด้วยพิษงูเล่า ขอท่านช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้[๒๖๖๑] เหล่าพระโอรสของท้าวอันธกเวณฑะดื่มนํ้าชนิดใดแล้วพาหญิง ไปบำเรออยู่ริมฝั่งทะเล ต่างทุบตีกันและกันด้วยสาก ขอท่าน ช่วยซื้อหม้อใบนี้ซึ่งเต็มไปด้วยนํ้าชนิดนั้นไว้

[๒๖๖๒] พวกอสูรดื่มน้ำชนิดใดแล้วเมาจนถึงจุติจากชั้นไตรทิพย์แล้วยัง สำคัญตัวว่าเที่ยง ยังมีมายาอีก ข้าแต่พระมหาราช เมื่อรู้ว่า นํ้าเช่นนั้นเป็นน้ำเมา หาประโยชน์มิได้ จะทรงดื่มไปทำไม[๒๖๖๓] ในหม้อนี้ไม่มีเนยข้นหรือน้ำผึ้ง พระองค์ทรงรู้อย่างนี้แล้วจงซื้อ ไว้เถิด ข้าแต่ท่านสัพพมิตตะ สิ่งที่อยู่ในหม้อนี้ ข้าพระพุทธเจ้า ได้กราบทูลแก่พระองค์แล้วด้วยประการฉะนี้(พระราชาทรงสดับแล้วได้ทรงเห็นโทษของสุรา จึงตรัสว่า)

{๒๒๙๔} [๒๖๖๔] ท่านมิใช่เป็นบิดาหรือมารดาของข้าพเจ้า ท่านเป็นคนประเภทใดประเภทหนึ่งที่มีความอนุเคราะห์ เพื่อประโยชน์เกื้อกูล เป็นผู้ปรารถนาประโยชน์อย่างยิ่งตั้งแต่วันนี้ไป ข้าพเจ้าจักทำตามคำของท่าน[๒๖๖๕] ข้าพเจ้าขอให้บ้านส่วย ๕ ตำบล นางทาสี ๑๐๐ คน โค ๗๐๐ ตัว รถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑๐ คันแก่ท่าน ขอท่านผู้หวังดีต่อ ข้าพเจ้าเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้าเถิด(ท้าวสักกะตรัสแสดงพระองค์ว่า)

{๒๒๙๕} [๒๖๖๖] ข้าแต่พระราชา นา ทาสี บ้านส่วย โค และรถเทียมด้วยม้า อาชาไนยจงเป็นของพระองค์ตามเดิมเถิดข้าพเจ้าเป็นท้าว สักกะจอมเทพชาวไตรทิพย์

[๒๖๖๗] พระองค์จงเสวยพระกระยาหาร เนยใส และข้าวปายาส พึง เสวยขนมกุมมาสอันโอชารส ดูก่อนพระองค์ผู้เป็นพระจอมชน ขอให้พระองค์ผู้ทรงยินดีในธรรมไม่ถูกใคร ๆ ตำหนิ ด้วยอาการอย่างนี้แล้วจงเข้าถึงสวรรค์เถิด

๓. ชยทิสชาดก (๕๑๓)

ว่าด้วยพระเจ้าชัยทิศกับยักษ์กินคน

(มนุษย์ยักษ์จับพระหัตถ์ของพระเจ้าชัยทิศแล้วกล่าวว่า)

{๒๒๙๖} [๒๖๖๘] นานทีเดียวหนอ ภักษาหารเป็นอันมากจึงได้เกิดขึ้นแก่เราในเวลา ที่เราอดอาหารมาครบ ๗ วันในวันนี้ ท่านเป็นใคร มาจากไหน ขอเชิญท่านบอก ขอท่านจงบอกถึงชาติตระกูลตามที่รู้กันเถิด(พระเจ้าชัยทิศทรงเห็นว่าเป็นยักษ์ทรงตกพระทัยจนพระชงฆ์สั่น ไม่สามารถจะเสด็จหนีไปได้ จึงทรงตั้งพระสติแล้วตรัสว่า)

{๒๒๙๗} [๒๖๖๙] เราคือพระเจ้าแผ่นดินแคว้นปัญจาละ มีนามว่าชัยทิศ ถ้าท่าน ได้ยินชื่อก็คงรู้จัก เราออกมาล่าเนื้อ เที่ยวมาตามเชิงเขาและ ราวป่า ท่านจงกินเนื้อกวางนี้ ขอจงปล่อยเราเสียในวันนี้เถิด(มนุษย์ยักษ์นั้นกราบทูลว่า)

{๒๒๙๘} [๒๖๗๐] พระองค์ถูกคาดคั้นอยู่จึงเอาของของข้าพระองค์เองมาแลก เปลี่ยนกวางที่พระองค์ตรัสถึงนั้นเป็นอาหารของข้าพระองค์ ข้าพระองค์กินพระองค์แล้วอยากจะกินเนื้อกวางขึ้นมาก็จัก กินได้ในภายหลัง เวลานี้ไม่ใช่เวลาที่จะมาขอร้อง(พระเจ้าชัยทิศทรงนึกถึงนันทพราหมณ์ขึ้นมาได้ จึงตรัสว่า)

{๒๒๙๙} [๒๖๗๑] ถ้าความหลุดพ้นของเราจะมีด้วยการแลกเปลี่ยนไม่ได้ ก็ขอให้ เราได้กลับไปยังพระนครเสียก่อนเราผัดไว้แก่พราหมณ์ว่า จะให้ทรัพย์ เราจักรักษาคำสัตย์กลับมาหาท่านอีก