๓. สัมโมทมานชาดก เล่ม ๒๗

๔. กุลาวกวรรค

๑. กุลาวกชาดก (๓๑)

ว่าด้วยท้าวสักกะโพธิสัตว์ที่สละชีวิตเพื่อลูกนกครุฑ

(ท้าวสักกะโพธิสัตว์ตรัสสั่งให้มาตลีเทพบุตรหันรถกลับว่า)

{๓๑} [๓๑] ดูก่อนมาตลีเทพบุตร ที่ต้นงิ้วมีลูกนกครุฑจับอยู่ ท่านจงหัน หน้ารถกลับ เรายอมสละชีวิตให้พวกอสูร ลูกนกครุฑเหล่านี้ อย่าได้แหลกลาญไปเลย

๒. นัจจชาดก (๓๒)

ว่าด้วยเหตุที่พญาหงส์ทองไม่ให้ลูกสาวแก่นกยูงรำแพน

(พญาหงส์ทองโพธิสัตว์เมื่อไม่ยอมยกลูกสาวให้นกยูงที่ลำพองใจ รำแพนหางจนขาดหิริโอตตัปปะ จึงกล่าวคาถานี้ท่ามกลางฝูงนกว่า){๓๒} [๓๒] เสียงของท่านก็เพราะ หลังของท่านก็งาม คอของท่านก็ผุดผ่อง ดังสีแก้วไพฑูรย์ และหางของท่านก็ยาวตั้งวา แต่เราจะไม่ให้ ลูกสาวของเราแก่ท่าน ด้วยเหตุที่ท่านรำแพนหาง

๓. สัมโมทมานชาดก (๓๓)

ว่าด้วยความพินาศเพราะทะเลาะกัน

(นายพรานนกโพธิสัตว์ถูกภรรยาต่อว่าถึงเหตุที่จับนกกระจาบไม่ได้ จึง กล่าวให้ทราบถึงอุบายดักจับนกกระจาบว่า)

{๓๓} [๓๓] นกกระจาบทั้งหลายเริงร่าพร้อมกัน จึงพาเอาข่ายไปได้ แต่ เมื่อใด พวกมันกลับทะเลาะกันเอง เมื่อนั้น พวกมันจึงจักตก อยู่ในอำนาจเรา

๔. มัจฉชาดก (๓๔)

ว่าด้วยพญาปลาหมกมุ่นในกาม

(พญาปลามัวหมกมุ่นในกามจึงติดข่าย ถูกชาวประมงจับไปอยู่ กลัว นางปลาภรรยาเข้าใจผิด จึงคร่ำครวญว่า)

{๓๔} [๓๔] ความเย็นความร้อนและการติดอยู่ในแหมิได้ทำให้เรา เดือดร้อนใจ แต่การที่นางปลาสำคัญว่าเราไปหลงนางปลาตัว อื่นนี่ซิทำให้เราเดือดร้อนใจนัก

๕. วัฎฎกชาดก (๓๕)

ว่าด้วยการอ้างสัจจะ

(นกคุ่มโพธิสัตว์ปรารภสัจจะที่มีอยู่ในตน ทำสัจจกิริยาห้ามไฟป่าว่า)

{๓๕} [๓๕] ปีกของเรามีอยู่ แต่ก็บินไม่ได้ เท้าทั้งสองของเราก็มีอยู่ แต่ก็ เดินไม่ได้มารดาบิดาของเราก็หนีออกไปแล้ว ข้าแต่ไฟ ได้โปรดถอยกลับไปเถิด