พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · กุลาวกวรรค
๕. วัฏฏกชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในกุลาวกวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต กุลาวกวรรค วัฏฏกชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๘–๑๙
{๓๓} [๓๓] นกกระจาบทั้งหลายเริงร่าพร้อมกัน จึงพาเอาข่ายไปได้ แต่ เมื่อใด พวกมันกลับทะเลาะกันเอง เมื่อนั้น พวกมันจึงจักตก อยู่ในอำนาจเรา
๔. มัจฉชาดก (๓๔)
ว่าด้วยพญาปลาหมกมุ่นในกาม
(พญาปลามัวหมกมุ่นในกามจึงติดข่าย ถูกชาวประมงจับไปอยู่ กลัว นางปลาภรรยาเข้าใจผิด จึงคร่ำครวญว่า)
{๓๔} [๓๔] ความเย็นความร้อนและการติดอยู่ในแหมิได้ทำให้เรา เดือดร้อนใจ แต่การที่นางปลาสำคัญว่าเราไปหลงนางปลาตัว อื่นนี่ซิทำให้เราเดือดร้อนใจนัก
๕. วัฎฎกชาดก (๓๕)
ว่าด้วยการอ้างสัจจะ
(นกคุ่มโพธิสัตว์ปรารภสัจจะที่มีอยู่ในตน ทำสัจจกิริยาห้ามไฟป่าว่า)
{๓๕} [๓๕] ปีกของเรามีอยู่ แต่ก็บินไม่ได้ เท้าทั้งสองของเราก็มีอยู่ แต่ก็ เดินไม่ได้มารดาบิดาของเราก็หนีออกไปแล้ว ข้าแต่ไฟ ได้โปรดถอยกลับไปเถิด
- ๑ชาดกนี้พระบรมศาสดาเสวยพระชาติเป็นปุโรหิตโพธิสัตว์ของพระเจ้าพรหมทัตมีความสามารถรู้เสียงคร่ำครวญทั้งหมด ได้ยินเสียงคร่ำครวญของพญาปลาที่กำลังจะถูกชาวประมงปิ้งกินจึงเกิด ความกรุณาได้ช่วยเหลือให้รอดชีวิต พร้อมทั้งสำทับมิให้พญาปลาตกอยู่ในอำนาจกามกิเลส เหตุที่ ตรัสชาดกนี้เพราะทรงปรารภภิกษรูปหนึ่งที่กระสันถึงอดีตภรรยา (ขุ.ชา.อ. ๑/๒๘๙-๒๙๑)
๖. สกุณชาดก (๓๖)
ว่าด้วยนกโพธิสัตว์เห็นภัยเกิดจากที่พึ่ง
(นกโพธิสัตว์เห็นกิ่งไม้สีกันทำให้เกิดไฟป่า จึงกล่าวกะฝูงนกว่า)
{๓๖} [๓๖] นกทั้งหลายอาศัยต้นไม้ใด ต้นไม้นั้นย่อมปล่อยไฟลงมา นก ทั้งหลายจงพากันหนีไปอยู่ที่อื่นเถิด ภัยได้เกิดจากที่พึ่งของ พวกเราเสียแล้ว
๗. ติตติรชาดก (๓๗)
ว่าด้วยผลของการอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่
(พระบรมศาสดาทรงนำอดีตนิทานที่เสวยพระชาติเป็นนกกระทา บัณฑิตมาตรัสสอนภิกษุทั้งหลายว่า)
{๓๗} [๓๗] นรชนเหล่าใดฉลาดในธรรม นอบน้อมต่อผู้ใหญ่ กว่า นรชนเหล่านั้นเป็นผู้ควรแก่การสรรเสริญในปัจจุบันนี้และมีสุคติ เป็นที่ไปในเบื้องหน้า
- ๑ธรรม ในที่นี้หมายถึงความประพฤติอ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ (ขุ.ชา.อ. ๑/๓๐๑)
- ๒ผู้ใหญ่ (หรือ ผู้เจริญ วุฑฒบุคคล) มี ๓ ประเภท (๑) ชาติวุฒ ผู้ใหญ่โดยชาติ คือผู้มีชาติตระกูลสูง (๒) วัยวุฒ ผู้ใหญ่โดยวัย คือผู้เกิดก่อน (๓) คุณวุฒ ผู้ใหญ่โดยคุณ คือผู้มีคุณสมบัติ หรือคุณธรรมความดีมากกว่า ในชาดกนี้หมายถึงวัยวุฒ (ขุ.ชา.อ. ๑/๓๐๑)
- ๓ชาดกนี้พระบรมศาสดาทรงปรารภถึงเหตุที่พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ พร้อมทั้งอันเตวาสิกยื้อแย่งเสนาสนะในขณะที่ตามเสด็จจาริกไปในที่ต่าง ๆ โดยไม่เคารพยำเกรงเหล่าภิกษุเถระมีพระสารีบุตรเถระ เป็นต้นจึงนำมาตรัสเป็นคติธรรมว่า แม้แต่สัตว์ดิรัจฉาน (คือ นกกระทา ลิง และช้าง) ยังอยู่อย่างเคารพกัน ทั้งนี้เพื่อให้เหล่าภิกษุเคารพกันตามลำดับความเป็นผู้ใหญ่ และทรงบัญญัติ สิกขาบทปรับเป็นอาบัติทุกกฏแก่ภิกษุผู้ไม่เคารพนบไหว้กันเป็นต้น (ขุ.ชา.อ. ๑/๓๐๑)
จบ ๕. วัฏฏกชาดก