พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๗
๕. อุกเขปกฏวัจฉเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๐๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๑๐ ในวรรคที่ ๗มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๗ อุกเขปกฏวัจฉเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๔๙–๓๕๐
๔. วิมลโกณฑัญญเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการทำลายกิเลส
นัยว่า ท่านพระวิมลโกณฑัญญเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๐๑}[๖๔] ภิกษุผู้เป็นบุตรของหญิงที่มีชื่อเหมือนต้นไม้ (คือนาง อัมพปาลี) เกิดแต่กษัตริย์ผู้มีธงขาว (คือพระเจ้าพิมพิสาร) ละธง(คือมานะ) ทำลายธงใหญ่ (คือมานะต่าง ๆ) ได้แล้ว ด้วยธง(คือปัญญา)นั่นเอง
๕. อุกเขปกฏวิจฉเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับผู้สงบ
นัยว่า ท่านพระอุกเขปกฏวัจฉเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๐๒}[๖๕] ภิกษุผู้สงบดีแล้ว มีความปราโมทย์อย่างยิ่ง ย่อมกล่าว พระพุทธวจนะที่ได้เล่าเรียนมาหลายปี ในสำนักของอุทเขปกฏวัจฉภิกษุ แก่คฤหัสถ์ทั้งหลาย
- ๑ท่านพระวิมลโกณฑัญญะนี้ เป็นพระราชโอรสของพระเจ้าพิมพิสารที่เกิดจากนางอัมพปาลี มีความเป็นมาดังนี้ สมัยที่นางอัมพปาลีอยู่ในวัยสาว พระเจ้าพิมพิสารทรงทราบว่านางมีรูปงาม จึงทรงเกิดความสิเน่หาปลอมพระองค์เสด็จไปพระนครเวสาลี ทรงร่วมอภิรมย์กับนางคืนหนึ่ง นางตั้งครรภ์แล้วแจ้งให้ทรงทราบ พระเจ้าพิมพิสารจึงทรงเปิดเผยพระองค์ และทรงพระราชทาน ค่าเลี้ยงดูแล้วเสด็จจากไป นางคลอดบุตรนั้นแล้วตั้งชื่อว่า วิมละ ภายหลังปรากฏชื่อว่า วิมล โกณฑัญญะ ซื่งเจริญวัยมาตามลำดับ ได้เห็นพระพุทธานุภาพของพระผู้มีพระภาคเจ้าคราวเสด็จ พระนครเวสาลี มีจิตเลื่อมใสทูลขอบรรพชาอุปสมบทแล้วเจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็สำเร็จ เป็นพระอรหันต์ จึงพยากรณ์ความเป็นพระอรหันต์ด้วยสุภาษิตคาถานี้ (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๒๖)
๖. เมฆิยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการปฏิบัติตามคำสอน
นัยว่า ท่านพระเมฆิยเถรเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๐๓}[๖๖] พระมหาวีรเจ้าผู้ถึงฝั่งแห่งธรรมทั้งปวงได้สั่งสอนเรา เราฟังธรรมของพระองค์แล้ว ยินดีอยู่ในสำนักของพระองค์ เราได้บรรลุวิชชา ๓ เราได้ทำคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า เสร็จแล้ว
๗. เอกธัมมสวนิยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการเผากิเลส
นัยว่า ท่านพระเอกธัมมสวนิยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๐๔}[๖๗] กิเลสทั้งหลายเราเผาแล้ว ภพทั้งปวงเราก็ถอนขึ้นแล้ว ชาติสงสารของเราสิ้นไปแล้ว บัดนี้ภพใหม่ไม่มีต่อไปอีก
๘. เอกุทานิยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับผู้ไม่มีความโศก
นัยว่า ท่านพระเอกุทานิยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๐๕}[๖๘] ความโศกทั้งหลายย่อมไม่มีแก่ภิกษผู้มีจิตมั่น ไม่ประมาท เป็นมุนี ศึกษาอยู่ในครรลองแห่งโมเนยยปฏิปทา ผู้คงที่ ผู้สงบระงับ มีสติทุกเมื่อ
จบ ๕. อุกเขปกฏวัจฉเถรคาถา