พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๓
๒. จิตตกเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๕๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในวรรคที่ ๓มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๓ จิตตกเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๒๙–๓๓๐
๓. ตติยวรรค
๑. นิโครธเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับทางดำเนินชีวิต
นัยว่า ท่านพระนิโครธเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๕๘}[๒๑] เราไม่กลัวภัย พระศาสดาของพวกเราเป็นผู้ฉลาด ในอมตธรรม ภัยดำรงอยู่ไม่ได้ที่ทางใด ภิกษุทั้งหลาย ย่อมไปตามทางนั้น
๒. จิตตกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับผู้เจริญฌาน
นัยว่า ท่านพระจิตตกเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๕๙}[๒๒] นกยูงทั้งหลายมีขนเขียว ขนคองาม หงอนงาม ส่งเสียงร้องกันอยู่ในป่าการวี นกยูงเหล่านั้นพากันส่งเสียงร้อง ในเวลามีลมหนาวเจือด้วยฝน ย่อมปลุกผู้เจริญฌาน ซึ่งหลับอยู่ให้ตื่นขึ้น
- ๑ภัย ในที่นี้หมายถึงชาติ (ความเกิด) และชรา (ความแก่) เป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๑๗)
- ๒หมายถึงว่า ภัยคือชาติและชราเป็นต้นย่อมไม่ได้โอกาสในทางคือพระนิพพานใด ภิกษุทั้งหลาย ย่อมดำเนินไปสู่ทางคือพระนิพพานนั้นซึ่งชื่อว่าอภัยสถาน คือสถานที่อันไม่มีภัย (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๑๗)
- ๓ป่าการวี อรรถกถาอฐิบายว่า ที่ต้นการัมพะ หรือป่าที่ชื่อว่าการัมภะ (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๑๙)
๓. โคสาลเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการเจริญวิเวก
นัยว่า ท่านพระโคสาลเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๖๐}[๒๓] เราฉันข้าวมธุปายาสที่พุ่มกอไผ่แล้วพิจารณาความเกิดขึ้น และความเสื่อมไปแห่งขันธ์ทั้งหลายโดยความเคารพ จัก กลับไปสู่สานุบรรพตที่เราเคยอยู่มาแล้วเจริญวิเวกต่อไป
๔. สุคันธเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการปฏิบัติตามคำสอน
นัยว่า ท่านพระสุคันธเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๖๑}[๒๔] ภิกษุบวชยังไม่ครบพรรษาได้เห็นธรรมว่าเป็นธรรมดีงาม บรรลุวิชชา ๓ได้ทำตามคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเสร็จแล้ว
๕. นันทิยเถรคาถา
สุภาษิตเตือนมาร
นัยว่า ท่านพระนันทิยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๖๒}[๒๕] จิตของภิกษุใดได้บรรลุอรหัตตผล สว่างรุ่งเรืองอยู่เป็นนิจ ท่านมาเบียดเบียนภิกษุนั้น จักได้รับทุกข์แน่นอนนะ มาร
จบ ๒. จิตตกเถรคาถา