พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๑๐
๒. วิชยเถรคาถา เล่ม ๒๖
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๒๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๐ ในวรรคที่ ๑๐มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๑๐ วิชยเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๖๓–๓๖๔
๑๐. ทสมวรรค
๑. ปริปุณณกเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญรสพระธรรม
นัยว่า ท่านพระปริปุณณเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๘}[๙๑] สุธาโภชน์ซึ่งมีรสตั้งร้อยที่เราบริโภคในวันนี้ ก็ไม่เหมือน อมตะที่เราได้บริโภค พระธรรมอันพระพุทธเจ้าผู้โคดม ผู้ทรงเห็นซึ่งธรรมหาประมาณมิได้ทรงแสดงไว้แล้ว
๒. วิชยเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญผู้สิ้นอาสวะ
นัยว่า ท่านวิชยเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๒๙}[๙๒] ผู้ใดมีอาสวะสิ้นแล้ว ไม่ติดอยูในอาหาร มีสุญญตวิโมกข์ อนิมิตตวิโมกข์(และอัปปณิหิตวิโมกข์) เป็นโคจร รอยเท้า ของผู้นั้นรู้ได้ยากเหมือนรอยเท้าของฝูงนกในอากาศฉะนั้น
- ๑สุธาโภชน์ หมายถึงข้าวที่ขาวสะอาดซึ่งเป็นทิพยาหารของเหล่าเทวดา (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๙๗)
- ๒แปลเพิ่มให้ครบวิโมกข์ ๓ ตามนัยอรรถกถา (ขุ.เถร.อ. ๑/๒๙๙-๓๐๐) อนึ่ง คำว่า วิโมกข์ ในที่นี้หมายถึงความหลุดพ้นโดยสิ้นเชิงจากกิเลสทั้งหลาย เป็นชื่อเฉพาะของพระนิพพาน กล่าวคือ พระนิพพานชื่อว่าสุญญตวิโมกข์ เพราะหมายถึงความหลุดพ้นที่ว่างโดยความไม่มีกิเลสทั้งหลาย มีราคะเป็นต้น ชื่อว่าอนิมิตตวิโมกข์ เพราะหมายถึงความหลุดพ้นด้วยไม่มีนิมิตคือราคะเป็นต้น ชื่อว่าอัปปณิหิตวิโมกข์ เพราะหมายถึงความหลุดพ้นด้วยไม่มีกิเลสเหตุให้ปรารถนามีราคะเป็นต้น (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๐๐)
๓. เอรกเถรคาถา
สุภาษิตว่าด้วยโทษของกาม
นัยว่า ท่านพระเอรกเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๐}[๙๓] ดูก่อนเอรกะ กามเป็นทุกข์ กามไม่เป็นสุขเลย ผู้ใดใคร่กาม ผู้นั้นชื่อว่าใคร่ทุกข์ ผู้ใดไม่ใคร่กาม ผู้นั้นชื่อว่าไม่ใคร่ทุกข์
๔. เมตตชิเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญพระพุทธองค์
นัยว่า ท่านพระเมตตชิเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๑}[๙๔] ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าศากยบุตร ผู้มีพระสิริพระองค์นั้น พระองค์ผู้ถึงแล้วซึ่งธรรมอันสูงสุด ได้ ทรงแสดงธรรมอันเลิศนี้ไว้ดีแล้ว
๕. จักขุปาลเถรคาถา
สุภาษิตสรรเสริญการไม่คบหาคนชั่ว
นัยว่า ท่านพระจักขุปาลเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๒๓๒}[๙๕] ถึงเราจะเป็นคนตาบอด มีนัยน์ตาพิการ เดินทางไกลกันดาร เรายอมนอนอยู่ตรงนี้ ไม่ขอไปกับเพื่อนผู้ชั่วช้า
- ๑สุภาษิตคาถานี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสโอวาทท่านพระเอรกเถระจนท่านเกิดสังเวชแล้วเจริญ วิปัสสนาสำเร็จเป็นพระอรหันต์ และนำมากล่าวพยากรณ์อรหัตตผล (ขุ.เถร.อ. ๑/๓๐๑)
จบ ๒. วิชยเถรคาถา