๑๐. วิสัยหชาดก เล่ม ๒๗

๙. พาเวรุชาดก (๓๓๙)

ว่าด้วยพวกเดียรถีย์เสื่อมลาภสักการะเหมือนกาในอดีต

(พระบรมศาสดาตรัสเล่าชาดกเรื่องนี้แล้ว ได้ตรัสต่อไปว่า)

{๖๕๔} [๖๕๔] เพราะยังไม่เห็นนกยูงซึ่งมีหงอน มีเสียงไพเราะ ผู้คนจึงได้พา กันบูชากาในที่นั้นด้วยเนื้อและผลไม้{๖๕๕} [๖๕๕] แต่เมื่อนกยูงซึ่งสมบูรณ์ด้วยเสียงมายังพาเวรุรัฐลาภและ สักการะของกาก็เสื่อมไป

{๖๕๖} [๖๕๖] ตราบเท่าที่พระพุทธเจ้าผู้เป็นพระธรรมราชา ผู้ส่องแสงสว่าง ยังไม่เสด็จอุบัติขึ้น ผู้คนก็ได้พากันบูชาสมณพราหมณ์เหล่าอื่น อยู่เป็นอันมาก{๖๕๗} [๖๕๗] แต่เมื่อพระพุทธเจ้าผู้มีพระสุรเสียงอันไพเราะได้ทรงเทศนา ธรรมแล้ว ลาภและสักการะของพวกเดียรถีย์ก็เสื่อมไป

๑๐. วิสัยหชาดก (๓๔๐)

ว่าด้วยความยากจนไม่เป็นสาเหตุให้งดบริจาค

(ท้าวสักกะยืนตรัสกะวิสัยหเศรษฐีโพธิสัตว์ว่า)

{๖๕๘} [๖๕๘] ท่านวิสัยหะ แต่ก่อนท่านได้ให้ทาน ก็เมื่อท่านให้อยู่อย่างนั้น ความเสื่อมได้มีแก่ท่านแล้ว ต่อแต่นี้ไป ถ้าท่านจะไม่ให้ทาน โภคะทั้งหลายก็คงกลับมีอยู่ตามเดิมแก่ท่านผู้ไม่ให้ทาน

(วิสัยหเศรษฐีโพธิสัตว์ฟังดังนั้นแล้ว ได้กราบทูลว่า)

{๖๕๙} [๖๕๙] ข้าแต่ท้าวสหัสสเนตรพระอริยเจ้าทั้งหลายกล่าวว่าอนารย กรรม อันอารยชนถึงจะตกยากก็ไม่ควรทำข้า แต่พระองค์ผู้ เป็นจอมเทพข้าพระบาทจะพึงเลิกศรัทธาเสียเพราะได้การ บริโภคทรัพย์อันใดเป็นสาเหตุ ทรัพย์อันนั้นก็อย่าได้มีเสียเลย{๖๖๐} [๖๖๐] รถคันหนึ่งแล่นไปทางใดรถคันอื่นก็แล่นไปทางนั้น ข้าแต่ ท้าววาสวะ วัตรที่ข้าพระบาทบำเพ็ญมาแล้วแต่ครั้งก่อนขอจง เป็นไปเหมือนอย่างนั้นเถิด{๖๖๑} [๖๖๑] ถ้ายังมียังเป็นอยู่ ข้าพระบาทก็จะให้ต่อไป เมื่อไม่มีไม่เป็นจะ ให้ได้อย่างไร แม้ถึงจะมีสภาพอย่างนี้แล้วก็ตาม ก็จะต้องให้ เพราะข้าพระบาทจะลืมทานเสียไม่ได้

จบ โกกิลวรรคที่ ๔

รวมชาดกที่มีในวรรคนี้คือ

๑. โกกาลิกชาดก ๒. รถลัฏฐิชาดก

๓. โคธชาดก ๔. ราโชวาทชาดก

๕. ชัมพุกชาดก ๖. พรหาฉัตตชาดก

๗. ปีฐชาดก ๘. ถุสชาดก

๙. พาเวรุชาดก ๑๐. วิสัยหชาดก

๕. จุลลกุณาลวรรค

๑. กุณฑลิกชาดก (๓๔๑)

ว่าด้วยนารีเปรียบเหมือนท่านํ้า

(ในเรื่องนี้มีคาถาประพันธ์อีกส่วนหนึ่งว่า)

{๖๖๒} [๖๖๒] ในบรรดานารีทั้งหลายผู้ทำให้พวกบุรุษรื่นรมย์ ผู้มีหลายใจ ไม่มีใครสามารถจะข่มได้ ถ้าหากจะมีนางใดทำให้พอใจได้ทุกอยาง ก็ไม่ควรไว้วางใจ เพราะว่านารีทั้งหลายเสมอด้วยท่านํ้า(พญานกกุณาละนำเหตุที่ตนเห็นมาแสดงว่า)

{๖๖๓} [๖๖๓] บัณฑิตได้พบเห็นอะไรของพระเจ้ากินนรและพระนางกินนรี แล้วพึงรู้เถิดว่าหญิงทั้งปวงย่อมไม่ยินดีในเรือนของตน พระนางกินนรีเทวีทรงเห็นบุรุษอื่นแม้จะเป็นคนง่อยเปลี้ย ก็ยังทรงทอดทิ้งพระเจ้ากินนรพระสวามีได้ลงคอ(พญานกกุณฑลิกะนำเหตุที่ตนเห็นมาแสดงว่า)

{๖๖๔} [๖๖๔]พระมเหสีของพระเจ้าพกะและพระเจ้าพาวริกะผู้หมกมุ่นอยู่ใน กามอย่างหนัก ยังประพฤตินอกใจกับชาวประมงคนใช้ผู้ใกล้ ชิดและอยู่ในอำนาจของพระองค์ได้มีหรือที่พระนางจะไม่ ประพฤตินอกใจกับชายอื่นนอกจากคนนั้นอีก(พญานกกุณฑลิกะนำเหตุที่ตนเห็นมาแสดงอีกว่า)

{๖๖๕} [๖๖๕] พระนางปิงคิยานีพระอัครมเหสีผู้เป็นที่รักของพระเจ้าพรหมทัต ผู้เป็นใหญ่ในโลกทั้งปวง ได้ประพฤตินอกใจกับคนเลี้ยงม้า ผู้เป็นคนใกล้ชิดและอยู่ในอำนาจ มีหรือที่พระนางผู้มักมาก ในกามคุณจะไม่ประพฤตินอกใจกับชายอื่นนอกจากคนนั้นอีก