๑. กุณฑลิกชาดก เล่ม ๒๗

๕. จุลลกุณาลวรรค

๑. กุณฑลิกชาดก (๓๔๑)

ว่าด้วยนารีเปรียบเหมือนท่านํ้า

(ในเรื่องนี้มีคาถาประพันธ์อีกส่วนหนึ่งว่า)

{๖๖๒} [๖๖๒] ในบรรดานารีทั้งหลายผู้ทำให้พวกบุรุษรื่นรมย์ ผู้มีหลายใจ ไม่มีใครสามารถจะข่มได้ ถ้าหากจะมีนางใดทำให้พอใจได้ทุกอยาง ก็ไม่ควรไว้วางใจ เพราะว่านารีทั้งหลายเสมอด้วยท่านํ้า(พญานกกุณาละนำเหตุที่ตนเห็นมาแสดงว่า)

{๖๖๓} [๖๖๓] บัณฑิตได้พบเห็นอะไรของพระเจ้ากินนรและพระนางกินนรี แล้วพึงรู้เถิดว่าหญิงทั้งปวงย่อมไม่ยินดีในเรือนของตน พระนางกินนรีเทวีทรงเห็นบุรุษอื่นแม้จะเป็นคนง่อยเปลี้ย ก็ยังทรงทอดทิ้งพระเจ้ากินนรพระสวามีได้ลงคอ(พญานกกุณฑลิกะนำเหตุที่ตนเห็นมาแสดงว่า)

{๖๖๔} [๖๖๔]พระมเหสีของพระเจ้าพกะและพระเจ้าพาวริกะผู้หมกมุ่นอยู่ใน กามอย่างหนัก ยังประพฤตินอกใจกับชาวประมงคนใช้ผู้ใกล้ ชิดและอยู่ในอำนาจของพระองค์ได้มีหรือที่พระนางจะไม่ ประพฤตินอกใจกับชายอื่นนอกจากคนนั้นอีก(พญานกกุณฑลิกะนำเหตุที่ตนเห็นมาแสดงอีกว่า)

{๖๖๕} [๖๖๕] พระนางปิงคิยานีพระอัครมเหสีผู้เป็นที่รักของพระเจ้าพรหมทัต ผู้เป็นใหญ่ในโลกทั้งปวง ได้ประพฤตินอกใจกับคนเลี้ยงม้า ผู้เป็นคนใกล้ชิดและอยู่ในอำนาจ มีหรือที่พระนางผู้มักมาก ในกามคุณจะไม่ประพฤตินอกใจกับชายอื่นนอกจากคนนั้นอีก

๒. วานรชาดก (๓๔๒)

ว่าด้วยผู้รู้เท่าถึงเหตุการณ์เอาตัวรอดได้

(วานรโพธิสัตว์กล่าวกะจระเข้ว่า)

{๖๖๖} [๖๖๖] นี่จระเข้ เราสามารถพาตัวเองขึ้นจากนํ้ามาบนบกได้แล้ว บัดนี้ เราจะไม่ตกอยู่ในอำนาจของท่านอีกต่อไป{๖๖๗} [๖๖๗] เราไม่ต้องการด้วยลูกมะม่วง ลูกหว้า และลูกขนุน เราขอข้ามฝั่งแม่นํ้าไปบริโภคลูกมะเดื่อของเราดีกว่า{๖๖๘} [๖๖๘] ผู้ใดไม่รู้เท่าทันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแล้วโดยฉับพลันผู้นั้น จะต้องตกอยู่ในอำนาจของศัตรู และจะต้องเดือดร้อนในภายหลัง{๖๖๙} [๖๖๙] ส่วนผู้ใดรู้เท่าทันเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นแล้วโดยฉับพลันผู้นั้น ย่อมพ้นจากความคับขันอันเกิดจากศัตรูได้และจะไม่ต้อง เดือดร้อนในภายหลัง

๓. กุนตินีชาดก (๓๔๓)

ว่าด้วยการเชื่อมมิตรภาพ

(นางนกกระเรียนกราบทูลพระราชาโพธิสัตว์ว่า)

{๖๗๐} [๖๗๐] หม่อมฉันได้อาศัยอยู่ในพระราชนิเวศของพระองค์ พระองค์ทรงอุปถัมภ์บำรุงมาเป็นอย่างดีมิได้ขาด มาบัดนี้พระองค์ผู้เดียวทรงก่อเหตุขึ้น ข้าแต่มหาราช หม่อมฉันจะขอทูลลาไปป่าหิมพานต์