๑. อัมพชาดก เล่ม ๒๗

๑๓. เตรสกนิบาต

๑. อัมพชาดก (๔๗๔)

ว่าด้วยมนต์เสื่อมเพราะลบหลู่ครูอาจารย์

(พระราชาตรัสถามมาณพผู้เสื่อมจากมนต์ร่ายมะม่วงเพราะปกปิด อาจารย์โพธิสัตว์ผู้เกิดในตระกูลจัณฑาลว่า)

{๑๗๒๕} [๑๗๘๐] ดูก่อนท่านพรหมจารีแต่ก่อนท่านได้นำผลมะม่วงทั้งเล็กทั้งใหญ่มาให้เรา บัดนี้ผลไม้ทั้งหลายไม่ปรากฏมีด้วยมนต์เหล่านั้น ของท่านเลย ท่านพราหมณ์(มาณพนั้นกราบทูลว่า)

{๑๗๒๖} [๑๗๘๑] ข้าพระบาทกำลังใช้มนต์ดูฤกษ์ดูยามคำนวณทางโคจรของ ดวงดาวอยู่ ครั้นได้ทางโคจรของดวงดาวและฤกษ์ดีแล้ว จัก นำผลมะม่วงเป็นอันมากมาถวายพระองค์ได้แน่(พระราชาตรัสย้อนถามว่า)

{๑๗๒๗} [๑๗๘๒] แต่ก่อน ท่านไม่ได้พูดถึงทางโคจรของดวงดาว ไม่ได้เอ่ยถึง ฤกษ์และยาม ถึงกระนั้น ท่านก็นำผลมะม่วงเป็นอันมากซึ่ง สมบูรณ์ด้วยสี กลิ่น และรสมาให้เราได้{๑๖๒๘} [๑๗๘๓] ดูก่อนผู้ประเสริฐเมื่อก่อนนั้นผลไม้ทั้งหลายย่อมมีปรากฏได้ ด้วยการร่ายมนต์ของท่าน วันนี้แม้ท่านจะร่ายมนต์ ก็ไม่อาจให้สำเร็จได้ วันนี้สภาพของท่านเกิดอะไรขึ้น

(มาณพกราบทูลความจริงให้ทรงทราบว่า)

{๑๗๒๙} [๑๗๘๔] คนจัณฑาลได้ประสิทธิ์ประสาทมนต์ให้แก่ข้าพระบาท โดยธรรม และได้สั่งกำชับข้าพระบาทไว้ว่า ‘ถ้ามีใครมาถาม ถึงชื่อและโคตรของเราแล้ว เจ้าอย่าปกปิด มนต์ทั้งหลายก็จะ ไม่จากเจ้าไป’{๑๗๓๐} [๑๗๘๕] ข้าพระบาทนั้น ครั้นพระองค์ผู้เป็นจอมชนถามถึงอาจารย์ ถูกความลบหลู่ครอบงำแล้ว ได้กราบทูลเท็จไปว่า ‘มนต์เหล่านี้ เป็นของพราหมณ์’ ข้าพระบาทจึงเป็นผู้เสื่อมมนต์เป็น เหมือนคนกำพร้าร้องไห้อยู่(พระราชาทรงตำหนิมาณพนั้นว่า)

{๑๗๓๑} [๑๗๘๖] ผู้ที่ต้องการนํ้าหวานพึงได้น้ำหวานจากต้นไม้ใดจะเป็นต้น ละหุ่งก็ตามต้นสะเดาก็ตาม ต้นทองหลางก็ตามต้นไม้ นั้นแลจัดเป็นต้นไม้สูงสุดของผู้นั้น

{๑๗๓๒} [๑๗๘๗] นรชนรู้แจ้งธรรมจากผู้ใด จะเป็นกษัตริย์ก็ตาม เป็นพราหมณ์ก็ตาม เป็นแพศย์ก็ตาม เป็นศูทรก็ตาม เป็นคนจัณฑาลก็ตาม เป็นคนเทขยะก็ตาม ผู้นั้นก็ชื่อว่าเป็นคนสูงสุดของนรชนนั้น{๑๗๓๓} [๑๗๘๘] ท่านทั้งหลายจงลงโทษและเฆี่ยนตีคนผู้นี้แล้วจับคอคนชั่วนี้ ไสหัวออกไป ค่าที่มันได้ประโยชน์สูงมาด้วยความลำบากแล้ว ยังมาทำให้เสื่อมไปเพราะความเย่อหยิ่งจองหอง(มาณพนั้นอ้อนวอนขอเรียนมนต์ใหม่กับอาจารย์โพธิสัตว์ว่า)

{๑๗๓๔} [๑๗๘๙] คนที่สำคัญผิดไปว่าเป็นที่เรียบเสมอ พึงตกบ่อ ถํ้า เหว หรือหลุมที่เกิดจากรากไม้ผุได้ คนที่สำคัญงูเห่าว่าเป็นเชือก ก็พึง

เหยียบงูเห่าได้ หรือคนตาบอดก็พึงเหยียบไฟได้ ฉันใด ข้าแต่ ท่านผู้มีปัญญา ข้าพเจ้าพลาดไปแล้วก็ฉันนั้น ท่านก็ทราบ ขอท่านได้โปรดให้มนต์ แก่ข้าพเจ้าผู้มีมนต์อันเสื่อมแล้วอีก สักครั้งหนึ่งเถิด(อาจารย์โพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๗๓๕} [๑๗๙๐] ฉันได้ให้มนต์แก่เจ้าโดยธรรม ฝ่ายเจ้าก็ได้เรียนมนต์โดยธรรม หากว่าเจ้าเต็มใจที่จะรักษาปกติไว้ มนต์ก็จะไม่จากเจ้าผู้ดำรงอยู่ในธรรมไป{๑๗๓๖} [๑๗๙๑] เจ้าคนโง่เอ๋ย มนต์อันใดที่จะพึงได้ในมนุษยโลก มนต์อันนั้นเจ้าก็จะได้ในวันนี้โดยลำบาก เจ้าเป็นผู้ไม่มีปัญญา กล่าวคำเท็จ จึงทำให้มนต์อันมีค่าเสมอด้วยชีวิตที่ได้โดยยากเสื่อมไปแล้ว{๑๗๓๗} [๑๗๙๒] ฉันจะไม่ให้มนต์เช่นนั้นแก่เจ้าผู้เป็นคนโง่ หลงงมงาย อกตัญญู พูดเท็จ ไม่สำรวม มนต์จักมีแต่ที่ไหน เจ้าไปเสียเถิด เราไม่ ชอบใจเจ้า

๒. ผันทนชาดก (๔๗๕)

ว่าด้วยการผูกเวรของหมีและไม้สะคร้อ

(หมีผู้ถูกกิ่งไม้แห้งจากต้นสะคร้อที่ตนเข้าไปหลบนอนอยู่ตกใส่คอ เพราะลมพัด ได้ผูกพยาบาทไม้สะคร้อตั้งแต่นั้น เมื่อเห็นพราหมณ์ช่างไม้ เข้ามาในป่าเพื่อตัดไม้ ได้โอกาสแก้แค้น จึงถามช่างไม้ว่า){๑๗๓๘} [๑๗๙๓] ท่านถือขวานเข้าป่ามายืนด้อมมองอยู่ ดูก่อนสหาย ท่านถูกถามแล้ว ช่วยบอกเราด้วย ท่านต้องการจะตัดไม้อะไร