๒. ผันทนชาดก เล่ม ๒๗

เหยียบงูเห่าได้ หรือคนตาบอดก็พึงเหยียบไฟได้ ฉันใด ข้าแต่ ท่านผู้มีปัญญา ข้าพเจ้าพลาดไปแล้วก็ฉันนั้น ท่านก็ทราบ ขอท่านได้โปรดให้มนต์ แก่ข้าพเจ้าผู้มีมนต์อันเสื่อมแล้วอีก สักครั้งหนึ่งเถิด(อาจารย์โพธิสัตว์กล่าวว่า)

{๑๗๓๕} [๑๗๙๐] ฉันได้ให้มนต์แก่เจ้าโดยธรรม ฝ่ายเจ้าก็ได้เรียนมนต์โดยธรรม หากว่าเจ้าเต็มใจที่จะรักษาปกติไว้ มนต์ก็จะไม่จากเจ้าผู้ดำรงอยู่ในธรรมไป{๑๗๓๖} [๑๗๙๑] เจ้าคนโง่เอ๋ย มนต์อันใดที่จะพึงได้ในมนุษยโลก มนต์อันนั้นเจ้าก็จะได้ในวันนี้โดยลำบาก เจ้าเป็นผู้ไม่มีปัญญา กล่าวคำเท็จ จึงทำให้มนต์อันมีค่าเสมอด้วยชีวิตที่ได้โดยยากเสื่อมไปแล้ว{๑๗๓๗} [๑๗๙๒] ฉันจะไม่ให้มนต์เช่นนั้นแก่เจ้าผู้เป็นคนโง่ หลงงมงาย อกตัญญู พูดเท็จ ไม่สำรวม มนต์จักมีแต่ที่ไหน เจ้าไปเสียเถิด เราไม่ ชอบใจเจ้า

๒. ผันทนชาดก (๔๗๕)

ว่าด้วยการผูกเวรของหมีและไม้สะคร้อ

(หมีผู้ถูกกิ่งไม้แห้งจากต้นสะคร้อที่ตนเข้าไปหลบนอนอยู่ตกใส่คอ เพราะลมพัด ได้ผูกพยาบาทไม้สะคร้อตั้งแต่นั้น เมื่อเห็นพราหมณ์ช่างไม้ เข้ามาในป่าเพื่อตัดไม้ ได้โอกาสแก้แค้น จึงถามช่างไม้ว่า){๑๗๓๘} [๑๗๙๓] ท่านถือขวานเข้าป่ามายืนด้อมมองอยู่ ดูก่อนสหาย ท่านถูกถามแล้ว ช่วยบอกเราด้วย ท่านต้องการจะตัดไม้อะไร

(ช่างไม้ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

{๑๗๓๙} [๑๗๙๔] เจ้าเป็นหมีท่องไปทั่วทั้งป่าทึบและป่าโปร่ง ดูก่อนสหาย ขอเจ้าผู้ถูกถามแล้วจงบอกแก่เราเจ้ารู้จักไม้อะไรที่พอจะเป็น กงรถที่แข็งแรงดีบ้างไหม(หมีบอกว่า)

{๑๗๔๐} [๑๗๙๕] ไม้สาละก็ไม่แข็งแรง ไม้ตะเคียนก็ไม่แข็งแรง ไม้หูกวางจะแข็งแรงได้ที่ไหนเล่าแต่ว่าต้นไม้ที่ชื่อว่าต้นสะคร้อนั่นแหละ ทำเป็นกงรถแข็งแรงดีนัก(ช่างไม้ถามว่า)

{๑๗๔๑} [๑๗๙๖] ต้นสะคร้อนั้นมีใบเป็นอย่างไร หรือลำต้นเป็นอย่างไร ดูก่อนสหาย ขอเจ้าผู้ถูกถามแล้วจงบอกแก่เรา เราจะรู้จักไม้สะคร้อ ได้อย่างไร(หมีตอบว่า)

{๑๗๔๒} [๑๗๙๗] ต้นไม้ใดมีกิ่งทอดย้อยน้อมลงมาแต่ไม่หักต้นไม้นั้นแหละ ชื่อว่าต้นสะคร้อ ก็ที่เรายืนอยู่ใกล้โคนต้นนี่ไง

{๑๗๔๓} [๑๗๙๘] ต้นไม้นี่แหละชื่อว่าต้นสะคร้อละเป็นต้นไม้ที่เหมาะแก่งาน ของท่านทุกอย่าง คือ ทำกำก็ได้ ล้อก็ได้ ดุมก็ได้ งอนรถ หรือกงรถก็ยังได้(พระบรมศาสดาตรัสเล่าต่อไปว่า)

{๑๗๔๔} [๑๗๙๙] เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นสะคร้อได้กล่าวดังนี้ว่า ‘ท่านภารทวาชะ แม้เราก็มีคำที่จะพูดอยู่ เชิญท่านฟังคำของเราบ้าง

{๑๗๔๕} [๑๘๐๐] ท่านจงถลกหนังประมาณ ๔ นิ้วจากคอหมีตัวนี้แล้วเอาหนัง นั้นมาหุ้มกงรถ เมื่อทำได้อย่างนั้น กงรถของท่านก็จะแข็งแรง ยิ่งขึ้น’

{๑๗๔๖} [๑๘๐๑] เทวดาผู้สิงสถิตอยู่ที่ต้นสะคร้อจองเวรหมีได้สำเร็จในบัดนั้น นำความทุกข์มาให้แก่หมีทั้งหลาย ทั้งที่เกิดแล้วและยังไม่เกิด ด้วยประการฉะนี้

{๑๗๔๗} [๑๘๐๒] ไม้สะคร้อได้ยุให้ฆ่าหมี และหมีก็ได้ยุให้โค่นไม้สะคร้อ ต่างก็ยุ ให้ฆ่ากันและกันเพราะวิวาทกันด้วยประการฉะนี้

{๑๗๔๘} [๑๘๐๓] ในหมู่มนุษย์ ความวิวาทเกิดขึ้นที่ใด มนุษย์ทั้งหลายในที่นั้น ย่อมฟ้อนรำกันดังนกยูงรำแพนหาง เหมือนหมีและไม้สะคร้อ ฉะนั้น

{๑๗๔๙} [๑๘๐๔] เพราะเหตุนั้นอาตมภาพขอถวายพระพรแก่บพิตรทั้งหลาย ขอความเจริญจงมีแก่บพิตรทั้งหลาย เท่าที่มาประชุมกันอยู่ ณ ที่นี้ ขอบพิตรทั้งหลายจงร่วมบันเทิงกันไว้ อย่าวิวาทกัน อย่า เป็นดังหมีและไม้สะคร้อเลย{๑๗๕๐} [๑๘๐๕] ขอบพิตรทั้งหลายจงศึกษาความสามัคคีความสามัคคีนั้น แหละพระพุทธเจ้าทั้งหลายทรงสรรเสริญแล้วบุคคลผู้ยินดี ในสามัคคีธรรม ตั้งอยู่ในธรรม ย่อมไม่คลาดแคล้วจากธรรม อันเป็นแดนเกษมจากโยคะ

๓. ชวนหังสชาดก (๔๗๖)

ว่าด้วยรักกันอยู่ไกลก็เหมือนอยู่ใกล้

(พระราชาทรงเชื้อเชิญและขอร้องพญาหงส์โพธิสัตว์ว่า)

{๑๗๕๑} [๑๘๐๖] เชิญเกาะที่ตั่งทองนี้เถิด พญาหงส์ การได้เห็นท่านชื่นใจฉันจริง ท่านเป็นเจ้าของสถานที่นี้ ท่านมาถึงแล้ว ท่านประสงค์สิ่งใด ที่มีอยูในนิเวศน์นี้ จงบอกสิ่งนั้นให้ทราบเถิด{๑๗๕๒} [๑๘๐๗] คนบางพวกย่อมเป็นที่รักของบุคคลบางคนเพราะได้ฟังอนึ่ง ความพอใจของบุคคลบางคนย่อมหมดสิ้นไปเพราะได้เห็น คนบางพวกย่อมเป็นที่รักเพราะได้เห็นและเพราะได้ฟังท่านรัก ใคร่ฉันเพราะได้เห็นหรือไร{๑๗๕๓} [๑๘๐๘] ท่านเป็นที่รักของฉันเพราะได้ฟังและเป็นที่รักของฉันยิ่งนัก เพราะอาศัยการเห็น ดูก่อนพญาหงส์ ท่านน่ารักน่าดูอย่างนี้ เชิญอยู่ในสำนักของฉันเถิด

(พญาหงส์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๗๕๔} [๑๘๐๙] พวกข้าพระองค์ได้รับการสักการบูชาแล้วเป็นนิจพึงอยู่ใน พระราชนิเวศน์ของพระองค์แต่บางครั้งพระองค์ทรงเมานํ้า จัณฑ์แล้วอาจจะตรัสสั่งว่า ‘ช่วยย่างพญาหงส์ให้เราที’(พระราชาทรงรับปากว่า)

{๑๗๕๕} [๑๘๑๐] ฉันขอตำหนิการดื่มน้ำเมาซึ่งเป็นที่รักของฉันยิ่งกว่าท่าน เอาเถอะ ตลอดเวลาที่ท่านยังอยู่ในนิเวศน์ของฉัน ฉันจักไม่ ดื่มนํ้าเมาเลย