๕. ทูตชาดก เล่ม ๒๗

{๑๗๗๕} [๑๘๓๐] บุคคลผู้ต้องการอาหารในเวลาอาหาร จะเข้าไปสู่เรือนหลังใด เรือนหลังใดเจ้ารู้ว่าดีงามพึงเที่ยวแสวงหาอาหารในเรือนหลังนั้น[๑๘๓๑] เมื่อเข้าไปในตระกูลอื่นเพื่อนํ้าดื่มหรือโภชนาหาร พึงขบเคี้ยว พึงบริโภคแต่พอประมาณ และอย่าใส่ใจในรูปของหญิง

{๑๗๗๖} [๑๘๓๒] คอกโค ๑ ร้านสุรา ๑ คนเกเร ๑ ที่ประชุม ๑ ที่เก็บทรัพย์ ทั้งหลาย ๑ เจ้าจงหลีกเว้นเสียให้ห่างไกล เหมือนบุคคลผู้ขับขี่ ยานพาหนะหลีกเว้นหนทางอันไม่ราบเรียบฉะนั้น

๕. ทูตชาดก (๔๗๘)

ว่าด้วยการบอกความทุกข์แก่ผู้ที่ควรบอก

(พระราชาตรัสถามพราหมณ์โพธิสัตว์ผู้นั่งอดอาหารว่า)

{๑๗๗๗} [๑๘๓๓] ดูก่อนพราหมณ์ เราส่งทูตทั้งหลายมาเพื่อท่านผู้เพ่งฌานอยู่ที่ฝั่งแม่นํ้าคงคา ทูตเหล่านั้นถามท่าน ท่านก็มิได้บอกให้แจ่มแจ้ง ความทุกข์ที่เกิดขึ้นแก่ท่านนั้นเป็นความตายของท่านหรือ(พราหมณ์โพธิสัตว์กราบทูลว่า)

{๑๗๗๘} [๑๘๓๔] ขอเดชะพระองค์ผู้ทรงเป็นมิ่งขวัญแห่งราษฎรแคว้นกาสีถ้า ความทุกข์เกิดขึ้นแก่พระองค์ ผู้ใดเปลื้องพระองค์จากทุกข์ไม่ได้ พระองค์ก็อย่าได้ตรัสบอกความทุกข์นั้นแก่ผู้นั้น{๑๗๗๙} [๑๘๓๕] ผู้ใดจะพึงเปลื้องทุกข์ของบุคคลผู้เกิดทุกข์ได้แม้สักส่วนหนึ่งโดยธรรม จึงควรเล่าแจ้งแก่ผู้นั้นได้โดยแท้

{๑๗๘๐} [๑๘๓๖] ขอเดชะ เสียงร้องของสุนัขจิ้งจอกก็ดี ของนกก็ดีรู้ได้ง่าย แต่เสียงพูดของมนุษย์รู้ได้ยากกว่านั้น

{๑๗๘๑} [๑๘๓๗] แม้ถ้าผู้ใด เมื่อก่อนเป็นคนใจดี คนทั้งหลายจึงนับถือว่าเป็นญาติ เป็นมิตร หรือเป็นสหาย ภายหลังผู้นั้นกลับกลายเป็นศัตรูไปเสียก็ได้

{๑๗๘๒} [๑๘๓๘] ผู้ใดถูกถามเนือง ๆ ถึงทุกข์ของตน ก็บอกไปในกาลอันไม่ควร พวกมิตรของเขาย่อมไม่เพลิดเพลิน ผู้หวังประโยชน์แก่เขา ก็จะพลอยเป็นทุกข์ไปด้วย

{๑๗๘๓} [๑๘๓๙] ธีรชนรู้เวลาที่จะเปิดเผยความลับของตนและรู้ว่าบัณฑิตผู้มี ปัญญามีใจร่วมด้วยกับตนแล้ว จึงค่อยบอกความทุกข์ร้อนแก่ผู้อื่นเช่นนั้น พึงเปล่งวาจาอ่อนหวานมีประโยชน์{๑๗๘๔} [๑๘๔๐] อนึ่ง ถ้าบุคคลอดกลั้นความทุกข์ของตนไม่ได้ก็พึงรู้ว่า ประเพณีของโลกนี้จะมีเพื่อถึงความสุขสำหรับเราผู้เดียวก็หาไม่ นักปราชญ์เมื่อเพ่งถึงหิริและโอตตัปปะอันเป็นของจริง พึงอดกลั้นความทุกข์ไว้ผู้เดียวเท่านั้น{๑๗๘๕} [๑๘๔๑] ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์ต้องการจะหาทรัพย์ให้อาจารย์ จึงเที่ยวขอพวกคฤหบดี ราชบุรุษ และพราหมณ์มหาศาลไปทั่วแว่นแคว้น นิคม และราชธานี{๑๗๘๖} [๑๘๔๒] ขอเดชะพระมหาราชเจ้าข้าพระองค์ได้ทองคำมา ๗ แท่ง ทองคำ ๗ แท่งของข้าพระองค์นั้นหายไปเสียแล้ว เพราะเหตุนั้นข้าพระองค์จึงเศร้าโศกมาก

{๑๗๘๗} [๑๘๔๓] ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ทูตของพระองค์เหล่านั้น ข้าพระองค์คิดรู้ด้วยใจว่าไม่สามารถจะปลดเปลื้องข้าพระองค์จากทุกข์ได้ เพราะเหตุนั้น ข้าพระองค์จึงไม่บอกแก่ทูตเหล่านั้น

{๑๗๘๘} [๑๘๔๔] ขอเดชะพระมหาราชเจ้า ส่วนพระองค์ข้าพระองค์คิดรู้ด้วยใจ ว่าจะทรงปลดเปลื้องข้าพระองค์จากทุกข์ได้ เพราะเหตุนั้นข้าพระองค์จึงกราบทูลให้พระองค์ทรงทราบ(พระบรมศาสดาตรัสพระคาถาสุดท้ายว่า)

{๑๗๘๙} [๑๘๔๕] พระราชาผู้ทรงเป็นมิ่งขวัญแห่งราษฎรแคว้นกาสี มีพระหฤทัยเลื่อมใสได้พระราชทานทอง ๑๔ แท่งแก่พระโพธิสัตว์นั้นแล้ว

๖. กาลิงคโพธิชาดก (๔๗๙)

ว่าด้วยพระเจ้ากาลิงคะทรงพิสูจน์คำพยากรณ์ของพระโพธิสัตว์

(พระบรมศาสดาทรงประกาศเรื่องนี้ว่า)

{๑๗๙๐} [๑๘๔๖] พระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่ากาลิงคะได้ทรงปกครองแผ่นดินโดยธรรม ได้ทรงช้างที่มีอานุภาพมากเสด็จไปใกล้ต้นโพธิ

{๑๗๙๑} [๑๘๔๗] ภารทวาชปุโรหิตชาวกาลิงครัฐพิจารณาดูภูมิภาคแล้วได้ ประคองอัญชลีกราบทูลพระเจ้ากาลิงคะผู้เป็นโอรสแห่งพระดาบสว่า

{๑๗๙๒} [๑๘๔๘] ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ขอเชิญพระองค์เสด็จลงเถิด ภูมิภาคแห่งนี้พระพุทธเจ้าผู้เป็นสมณะทรงสรรเสริญแล้ว พระพุทธเจ้า ทั้งหลายผู้ตรัสรู้โดยยิ่ง มีพระคุณหาประมาณมิได้ ทรงไพโรจน์ อยู่ ณ ภูมิภาคแห่งนี้{๑๗๙๓} [๑๘๔๙] หญ้าและเครือเถาทั้งหลายในภูมิภาคแห่งนี้เวียนเป็นทักษิณาวรรต ภูมิภาคส่วนนี้เป็นจุดศูนย์กลางแผ่นดิน ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์ได้สดับมาอย่างนี้