พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ติกนิบาต · สังกัปปวรรค
๗. คามณิจันทชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๓๗๐–๓๗๒ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในสังกัปปวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก ติกนิบาต สังกัปปวรรค คามณิจันทชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๘ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๑๓๗–๑๓๘
{๓๖๙} [๓๖๙] เพราะฉะนั้น บุคคลพึงขุดบ่อน้ำเถิด แต่ไม่ควรขุดให้ลึกเกินไป เพราะว่าบ่อที่ขุดลึกเกินไปเป็นบาป ทรัพย์ที่พวกพ่อค้าได้แล้ว ด้วยการขุดและชีวิตได้พินาศไปเพราะการขุดที่ลึกเกินไป๗. คามณิจันทชาดก (๒๕๗)
ว่าด้วยลิงเป็นสัตว์ไม่รู้จักเหตุผล
(อาทาสมุขกุมารโพธิสัตว์ทรงพิจารณาดูบุรุษนั้นอย่างถ้วนถี่แล้ว ทรง ว่าไม่ใช่มนุษย์ จึงตรัสกะเหล่าอำมาตย์ผู้ทดสอบว่า)
{๓๗๐} [๓๗๐] สัตว์ตัวนี้หลุกหลิกหน้าย่น ไม่ฉลาดที่จะทำเรือน พึง ประทุษร้ายของที่เขาทำไว้แล้ว ๆ ตระกูลสัตว์ประเภทนี้มีธรรมดาอย่างนี้
{๓๗๑} [๓๗๑] ขนอย่างนี้ไม่ใช่ขนของสัตว์ที่มีความคิดลิงตัวนี้จะทำให้ผู้อื่น โล่งใจไม่ได้พระเจ้าชนสันธนะพระราชบิดาของเราได้ตรัส สอนไว้ว่า ธรรมดาลิงนี้ย่อมไม่รู้จักอะไร{๓๗๒} [๓๗๒] สัตว์เช่นนั้นจะเลี้ยงดูมารดาบิดา หรือพี่ชายน้องชาย พี่สาว น้องสาวของตนไม่ได้เลย’ พระราชบิดาของเราได้ทรงสั่งสอน ไว้อย่างนี้
- ๑ชาดกนี้ตั้งชื่อชาดกตามชื่ออำมาตย์คนสนิทของพระเจ้าชนสันธนะผู้เป็นพระบิดาของอาทาสมุขกุมารโพธิสัตว์ ซึ่งหลังจากพระโพธิสัตว์ครองราชย์แทนพระบิดาแล้ว คิดว่าตนเองไม่เหมาะแก่ราชสกุล เพราะวัยที่ต่างกัน จึงออกไปประกอบอาชีพกสิกรรมอยู่ในชนบทแห่งหนึ่ง ได้ประสบเรื่องราวถึงคราวซวยถูกกล่าวหาเป็นคดีความถึง ๔ คดีพร้อม ๆ กัน ถูกนำตัวไปเฝ้าพระราชาโพธิสัตว์เพื่อ ให้ทรงตัดสิน ซึ่งพระราชาโพธิสัตว์ได้แสดงความเป็นบัณฑิตตัดสินให้คามณิจันทอำมาตย์พ้นผิด ทุกข้อกล่าวหา พร้อมทั้งทรงแก้ปริศนาทั้ง ๑๐ ข้อแก่คามณิจันทอำมาตย์ (ขุ.ชา.อ. ๔/๓๒-๔๑)
๘. มันธาตุราชชาดก (๒๕๘)
ว่าด้วยกามมีความสุขน้อย มีทุกข์มาก
(พระบรมศาสดาครั้นทรงแสดงธรรมแล้วตรัสว่า)
{๓๗๓} [๓๗๓] ดวงจันทร์ดวงอาทิตย์โคจรรอบเขาสิเนรุราชส่องรัศมีสว่างไสว ไปทั่วทิศโดยกำหนดที่เท่าใดสัตว์ทั้งหลายที่อาศัยแผ่นดินอยู่ ในที่มีกำหนดเท่านั้นล้วนเป็นทาสของพระเจ้ามันธาตุราชทั้งสิ้น{๓๗๔} [๓๗๔] ความอิ่มในกามทั้งหลายย่อมไม่มีด้วยฝนคือกหาปณะ กามทั้งหลายมีคุณน้อย มีทุกข์มาก บัณฑิตรู้ชัดอย่างนี้
{๓๗๕} [๓๗๕] พระสาวกของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าย่อมไม่ปรารถนาความยินดี ในกามทั้งหลายแม้ที่เป็นทิพย์เป็นผู้ยินดีแต่ความสิ้นไปแห่ง ตัณหาเท่านั้น
๙. ติริติวัจฉชาดก (๒๕๙)
ว่าด้วยบุคคลควรบูชาผู้มีพระคุณ
(อุปราชกราบทูลพระราชาว่า)
{๓๗๖} [๓๗๖] การงานอะไรๆ ที่สำเร็จด้วยวิชาของดาบสนี้มิได้มีเลย อนึ่งเล่าดาบสนั้นไม่ใช่พระญาติพระวงศ์ ไม่ใช่พระสหายของพระองค์ เมื่อเป็นเช่นนั้น เพราะเหตุอะไรติริติวัจฉดาบสผู้มีมือถือไม้เท้า จึงได้บริโภคก้อนข้าวอันเสิศ
จบ ๗. คามณิจันทชาดก