๖. ชรูทปานชาดก เล่ม ๒๗

๕. สุกชาดก (๒๕๕)

ว่าด้วยโทษของการไม่รู้ประมาณ

(พระบรมศาสดาทรงเล่าชาดกนี้แล้วตรัสว่า)

{๓๖๔} [๓๖๔] ลูกนกแขกเต้าตัวนั้นยังรู้ประมาณในการบริโภคอยู่ตราบใด ก็จะได้สืบอายุและได้เลี้ยงมารดาบิดาอยู่ตราบนั้น

{๓๖๕} [๓๖๕] แต่เมื่อลูกนกแขกเต้านั้นกลืนกินโภชนะมากเกินไป ชื่อว่าไม่รู้ จักประมาณในการบริโภค จึงได้จมลงในมหาสมุทรนั้นแล{๓๖๖} [๓๖๖] เพราะฉะนั้น ความเป็นผู้รู้จักประมาณคือความไม่หลงติดอยู่ ในโภชนะเป็นความดีด้วยว่าบุคคลผู้ไม่รู้จักประมาณ ย่อมล่มจมลง บุคคลผู้รู้จักประมาณแลย่อมไม่ล่มจม

๖. ชรูทปานชาดก (๒๕๖)

ว่าด้วยโทษของการขุดบ่อลึกเกินไป

(พระบรมศาสดาครั้นแสดงพระธรรมเทศนาแล้วตรัสว่า)

{๓๖๗} [๓๖๗] พ่อค้าทั้งหลายมีความต้องการนํ้า จึงพากันขุดบ่อนํ้าเก่า ได้แร่เหล็ก แร่ทองแดง ดีบุก ตะกั่ว แก้วมณี เงิน ทอง แก้ว มุกดา และแก้วไพฑูรย์เป็นอันมาก{๓๖๘} [๓๖๘] แต่พวกพ่อค้าเหล่านั้นก็ไม่ได้ยินดีด้วยทรัพย์นั้น ได้พากันขุดให้ลึกยิ่งขึ้น ๆ ในบ่อนํ้านั้นมีพญานาคมีพิษร้ายแรง มีเดช ได้ฆ่าพวกพ่อค้าเหล่านั้นเสียด้วยไฟพิษ

{๓๖๙} [๓๖๙] เพราะฉะนั้น บุคคลพึงขุดบ่อน้ำเถิด แต่ไม่ควรขุดให้ลึกเกินไป เพราะว่าบ่อที่ขุดลึกเกินไปเป็นบาป ทรัพย์ที่พวกพ่อค้าได้แล้ว ด้วยการขุดและชีวิตได้พินาศไปเพราะการขุดที่ลึกเกินไป๗. คามณิจันทชาดก (๒๕๗)

ว่าด้วยลิงเป็นสัตว์ไม่รู้จักเหตุผล

(อาทาสมุขกุมารโพธิสัตว์ทรงพิจารณาดูบุรุษนั้นอย่างถ้วนถี่แล้ว ทรง ว่าไม่ใช่มนุษย์ จึงตรัสกะเหล่าอำมาตย์ผู้ทดสอบว่า)

{๓๗๐} [๓๗๐] สัตว์ตัวนี้หลุกหลิกหน้าย่น ไม่ฉลาดที่จะทำเรือน พึง ประทุษร้ายของที่เขาทำไว้แล้ว ๆ ตระกูลสัตว์ประเภทนี้มีธรรมดาอย่างนี้

{๓๗๑} [๓๗๑] ขนอย่างนี้ไม่ใช่ขนของสัตว์ที่มีความคิดลิงตัวนี้จะทำให้ผู้อื่น โล่งใจไม่ได้พระเจ้าชนสันธนะพระราชบิดาของเราได้ตรัส สอนไว้ว่า ธรรมดาลิงนี้ย่อมไม่รู้จักอะไร{๓๗๒} [๓๗๒] สัตว์เช่นนั้นจะเลี้ยงดูมารดาบิดา หรือพี่ชายน้องชาย พี่สาว น้องสาวของตนไม่ได้เลย’ พระราชบิดาของเราได้ทรงสั่งสอน ไว้อย่างนี้