พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · วรุณวรรค
๗. มหาสุบินชาดก เล่ม ๒๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๗๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๗/๑๐ ในวรุณวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต วรุณวรรค มหาสุบินชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๓๗–๔๐
๗. มหาสุปินชาดก (๗๗)
(พระเจ้าพรหมทัตตรัสเล่าพระสุบินให้ดาบสโพธิสัตว์ฟังว่า)
{๗๗} [๗๗] (ข้าพเจ้าได้ฝันเห็น) พญาโคอุสภะ ๑ แมกไม้ ๑ แม่โค ๑ โคผู้ ๑ ม้า ๑ ถาดทองคำ ๑ นางสุนัขจิ้งจอก ๑ หม้อนํ้า ๑
เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
- ๑ชาดกนี้มีเหตุเกิดขึ้น คือ พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงสุบินมหาสุบิน ๑๖ ประการนี้ ทรงตกพระทัย ตรัสบอกให้พวกพราหมณ์ปุโรหิตทำนายได้ทรงสดับว่าเป็นพระสุบินร้ายซึ่งจักมีอันตรายแก่ราชสมบัติ เป็นต้น จึงตรัสถามวิธีแก้ พราหมณ์ปุโรหิตเหล่านั้นเห็นช่องทางที่จะได้ทรัพย์ จึงเพ็ดทูลไปว่า ควรประกอบพิธีบูชายัญโดยใช้สัตว์สี่เท้า พระเจ้าปเสนทิโกศลรับสั่งให้ทำดังนั้น ต่อมา พระนางมัลลิกาเทวีทรงทราบ จึงกราบทูลให้พระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จไปเฝ้าทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้า ถึงมหาสุบิน ๑๖ ประการนี้ ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าไต้ตรัสว่า ความฝันเช่นนี้แม้ในอดีตกาลพระเจ้า พรหมทัตก็เคยฝันมาแล้วจะไม่มีผลร้ายในสมัยนี้แต่จักมีผลในอนาคตกาลคือสมัยที่ผู้นำ ประเทศไม่ตั้งอยู่ในธรรมและพวกมนุษย์ขาดศีลธรรมแล้วได้ตรัสชาดกนี้ โดยได้ทรงทำนาย มหาสุบินทั้ง ๑๖ ประการ ดังนี้
- (๑) สุบินว่าเห็นพญาโคอุสภะดำ ๔ ตัวมาสู่พระลานหลวงจากทั้งสี่ทิศแสดงอาการจะต่อสู้กัน ให้มหาชนดู บันลือส่งเสียงคำรามลั่นแล้วไม่ต่อสู้กัน ต่างถอยหนีไป มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาลเมื่อมนุษย์ขาดศีลธรรม โลกเจริญทางด้านวัตถุ ฝนจักไม่ตกต้องตามฤดูกาล ข้าวกล้าจักเสียหาย จักเกิดทุพภิกขภัย เมฆฝนตั้งเค้าจากทั้งสี่ทิศทำท่าคล้ายว่าจะตก ในเวลาที่พวกสตรี เก็บข้าวเปลือกเป็นต้นที่นำออกผึ่งแดดไว้ภายในเรือนเพราะกลัวว่าจะเปียกฝน เมื่อพวกบุรุษถือจอบ และบุ้งกี๋ออกไปเพื่อก่อคันกั้นนํ้าก็แสดงอาการว่าจะตกทำให้ฟ้าคำรามลั่นแลบแปลบปลาบ แต่แล้วก็ไม่ตก ปลายนาการไปสิ้น ดุจดังโคอุสภะเหล่านั้นไม่ต่อสู้กัน
- (๒) สุบินว่าเห็นแมกไม้โผล่พ้นแผ่นดินขึ้นมายังไม่ทันถึงคืบถึงศอก ก็ผลิดอกออกผล มีพระ พุทธทำนายว่าในเวลาที่โลกเข้าสู่ยุคเสื่อมและอยู่ในช่วงที่พวกมนุษย์มีอายุน้อยก็จักเกิด เหตุการณ์ที่เหล่าสัตว์มีราคะแรงกล้า พวกเด็กหญิงยังไม่ทันถึงวัยสาวก็มีสัมพันธ์กับบุรุษ มีระดู มีครรภ์ ให้กำเนิดบุตรธิดา การที่เด็กหญิงเหล่านั้นมีระดูเปรียบได้กับการผลิดอกของเหล่าแมกไม้ การให้กำเนิดบุตรธิดาเปรียบได้กับการออกผล
- (๓) สุบินว่าเห็นแม่โคยืนดื่มนํ้านมของลูกโคที่เกิดในวันนั้น มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาล หมู่มนุษย์จักขาดการทำหน้าที่ประพฤติเอื้อเพื่ออ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่ที่ชรา กล่าวคือ จักไม่เกิดความ
สระโบกขรณี ๑ ข้าวที่หุงไม่สุก ๑ แก่นจันทน์ ๑ นํ้าเต้าจมนํ้า ๑ หินลอยน้ำ ๑ กบกลืนกินงูเห่า ๑ หงส์ทองแวดล้อมกา ๑ เสือกลัวแพะ ๑
เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
- เกรงใจในมารดาบิดา ในพ่อตาแม่ยายหรือพ่อผัวแม่ผัว จัดการทรัพย์สมบัติเสียเอง แม้เพียงอาหารและเครื่องนุ่งห่มเมื่อปรารถนาจะให้แก่คนชราก็ไม่ให้ คนชราทั้งหลายจึงขาดที่พึ่ง ไม่มีความเป็นอิสระ ต้องยอมเป็นเบี้ยล่างของพวกเด็ก ๆ จึงจักดำรงชีพอยู่ได้ เปรียบเหมือนกับการที่แม่โคยืนดื่มนมของลูกโคที่เกิดในวันนั้นฉะนั้น
- (๔) สุบินว่าเห็นโคผู้ (วัวที่ใช้งาน) รุ่น ๆ ที่อยู่ในขั้นฝึกได้รับการเทียมแอกเข็นภาระโดยไม่ใช้ พญาโคที่เพียบพร้อมด้วยคุณสมบัติในการเข็นภาระ โครุ่น ๆ เหล่านั้นไม่สามารถเข็นภาระไปได้ จึงทิ้งยืนนิ่งอยู่ เกวียนก็หยุด มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาล ผู้นำประเทศที่ไม่ตั้งอยู่ในธรรม จักไม่ประทานยศให้เหล่าบัณฑิตผู้มีประสบการณ์ชาญฉลาดในโบราณประเพณีจักไม่ตั้งบัณฑิต ผู้ใหญ่ที่ฉลาดในการวินิจฉัยคดีความไว้ในตำแหน่งผู้ตัดสินคดีความ แต่กลับประทานยศและตำแหน่ง แก่พวกเด็กวัยรุ่นที่ขาดคุณสมบัติ จึงทำให้เกิดความวุ่นวายในประเทศ
- (๕) สุบินว่าเห็นม้าสองหน้า (สองปาก) ตัวหนึ่งใช้ปากทั้งสองเคี้ยวกินอาหารอยู่ มีพระพุทธ ทำนายว่า ในอนาคตกาล พระราชาหรือผู้นำประเทศที่โง่เขลาขาดคุณธรรมจักตั้งพวกคนเหลวไหล ไร้คุณธรรมไว้ในตำแหน่งตัดสินคดีความ ซึ่งคนเหล่านั้นจักไม่คำนึงถึงบาปหรือบุญ ไม่รู้เรื่องนั่งในสภา เมื่อจะวินิจฉัยคดีความก็จะตีหน้ารับสินบนจากทั้งสองฝ่าย ก่อความเดือดร้อนไปทั่ว
- (๖) สุบินว่าเห็นถาดทองคำมีค่าหนึ่งแสนที่มหาชนขัดสีทำความสะอาดจนเกลี้ยงเกลา แล้วน้อมเข้าไปมอบแก่สุนัขจิ้งจอกแก่ตัวหนึ่งให้ปัสสาวะรด มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาลพระราชาหรือผู้นำประเทศที่ไม่ตั้งอยู่ในธรรมจักไม่ประทานยศแก่กุลบุตรผู้สมบูรณ์ด้วยชาติตระกูลเพราะความหวาดระแวง แต่กลับประทานแก่ผู้เกิดในตระกูลต่ำเท่านั้น จึงเป็นเหตุให้ตระกูลชั้นสูงตกทุกข์เดือดร้อน ตระกูลชั้นต่ำได้เป็นใหญ่ และบีบบังคับให้เหล่าคนในตระกูลชั้นสูงยอมยกลูกสาวให้ แต่งงานกับคนในตระกูลชั้นต่ำเพื่อความอยู่รอดการที่เหล่ากุลธิดาจากตระกูลชั้นสูงสมสู่กับชาย ในตระกูลชั้นต่ำก็จักเป็นเหมือนการที่สุนัขจิ้งจอกแก่ปัสสาวะรดถาดทองคำฉะนั้น
- (๗) สุบินว่าเห็นนางสุนัขจิ้งจอกหิวโซตัวหนึ่งนอนหลบอยู่ใต้ม้านั่งที่ชายคนหนึ่งนั่งฟั่นเชือกอยู่ และกัดกินเชือกนั้นโดยที่ชายผู้นั้นไม่รู้ตัว มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาลพวกสตรีจักคบหาชายไม่เลือก นิยมดื่มสุรา ฟุ้งเฟ้อในเครื่องประดับ ไม่เลือกสถานที่หลับนอน อยากได้อามิส สิ่งของ ไม่มีที่สุด ขาดศีลธรรม มีพฤติกรรมเลวทราม สตรีเหล่านั้นจักใช้ทรัพย์ที่พวกสามีทำการงานหา มาได้ด้วยความยากลำบากมาซื้อสุราดื่มกับพวกชายชู้ สนใจแต่เครื่องประดับแต่งตัว ไม่แลเหลียว กิจหน้าที่รีบด่วนภายในบ้านเรือน มัวแต่หาช่องทางให้ชายชู้เข้ามาพบ ไม่สนใจหุงหาอาหาร จึงหิวจัด เมื่อพบอาหารจึงรุมยื้อแย่งกินเหมือนนางสุนัขจิ้งจอกกัดกินเชือกฉะนั้น
(พระโพธิสัตว์ถวายพระพรว่า) พระสุบินนี้เป็นไปอย่างผิดแปลก แต่จะยังไม่มีผลในยุคนี้ดอก
เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
- (๘) สุบินว่าเห็นหม้อเต็มนํ้าขนาดใหญ่ใบหนึ่งถูกวางไว้ที่ประตูเมืองโดยมีหม้อเปล่า ๆ จำนวน มากตั้งเรียงรายอยู่รอบ ๆ ผู้คนในวรรณะ ๔ ต่างแบกถือไหนํ้าเหยือกนํ้าจากทุกทิศมาเทใส่หม้อที่เต็มนํ้านั้นหม้อเดียว น้ำในหม้อนั้นล้นแล้วล้นอีกหกไหลเรี่ยราดเสียไป ผู้คนเหล่านั้นไม่สนใจ หม้อเปล่า ๆ ที่ตั้งอยู่รอบ ๆ นั้นเลย มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาล โลกจักเสื่อม ประเทศรัฐจักเกิดปัญหาเศรษฐกิจ พวกพระราชาหรือผู้นําประเทศจักตกทุกข์ขัดสน ในท้องพระคลังจัก เหลือเงินคงคลังประมาณหนึ่งแสน เมื่อตกอับเช่นนี้ก็จักบังคับพวกราษฎรทั้งหมดให้ประกอบการ งานเพื่อตนเท่านั้นพวกราษฎรต่างได้รับความเดือดร้อนโดยต้องทิ้งการงานของตนมาประกอบการงานมีการหว่านปุพพัณณชาติ อปรัณณชาติเป็นต้นเพื่อเก็บเกี่ยวผลิตผลรวบรวมใส่ไว้ในท้อง พระคลังหลวงอย่างเดียว ไม่สนใจยุ้งฉางที่ว่างเปล่าในเรือนของตน จึงเกิดปัญหาความร่ำรวยเฉพาะผู้นำ แต่ประชาชนมีแต่ยากจนลง
- (๙) สุบินว่าเห็นสระโบกขรณีแห่งหนึ่งดาดาษด้วยปทุม ๕ สี ลึก มีท่าขึ้นทุกด้าน เป็นที่ลงไปดื่มนํ้าของสัตว์สองเท้าและสี่เท้าโดยรอบ ในที่ลึกตรงกลางของสระนั้นมีนํ้าขุ่น แต่ในส่วนริมฝั่ง คือตรงที่สัตว์สองเท้าและสี่เท้าเหยียบได้ นํ้ากลับใสผ่องไม่ขุ่นเลย มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาล พระราชาหรือผู้นำจักไม่ตั้งอยู่ในธรรม จักตกอยู่ในอำนาจอคติปกครองประเทศ จักไม่วินิจฉัยคดีความโดยชอบธรรม จักก่อความร่ำรวยด้วยสินบน มีความโลภในทรัพย์ จักขาดขันติธรรมและเมตตาธรรมในอาณาประชาราษฎร์ จักมีความกักขฬะหยาบช้าบีบบังคับประชาชน เรียกเก็บภาษีเพิ่มริบเอาทรัพย์โดยประการต่างๆ ประชาชนผู้เดือดร้อนเพราะภาษีเมื่อไม่สามารถ ที่จะให้อะไร ๆ ได้ จักพากันทิ้งบ้านเรือนหนีไปใช้ชีวิตอยู่ในถิ่นประเทศชายแดน จึงทําให้ถิ่นประเทศส่วนกลางว่างร้างผู้คน การที่ถิ่นประเทศชายแดนมีประชาชนอยู่หนาแน่นเปรียบได้กับการที่ สระโบกขรณีมีนํ้าขุ่นตรงกลาง แต่กลับใสแจ๋วตรงริมฝั่งฉะนั้น
- (๑๐) สุบินว่าเห็นข้าวที่หุงไม่สุก คือข้าวที่หุงในหม้อเดียวกันแท้ ๆ แต่กลับปรากฏเป็น ๓ ส่วน โดยส่วนหนึ่งเปียกแฉะ ส่วนหนึ่งแค่นแข็ง อีกส่วนหนึ่งสุกดี มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาล พระราชาหรือผู้นำจักไม่ตั้งอยู่ในธรรมซึ่งจักพลอยให้อาณาประชาราษฎร์ทั้งหมดบับตั้งแต่สมณพราหมณ์เป็นต้นไปไม่ตั้งอยู่ในธรรมไปด้วยรวมตลอดถึงเหล่าเทวดา เช่นอารักขเทวดาเป็นต้นก็จักไม่ตั้งอยู่ในธรรม ในรัชสมัยของพระราชาที่ไม่ตั้งอยู่ในธรรมเช่นนี้ ลมทั้งหลายจักพัดกระโชกแรง ทำให้วิมานของเหล่าเทวดาที่สถิตอยู่ในอากาศสั่นไหว เทวดาเหล่านั้นจักพิโรธไม่ให้ฝนตก เมื่อตก ก็จักตกอย่างไม่ทั่วถึงทั้งประเทศ (ตกไม่ทั่วฟ้า) บ้างตกไม่เป็นประโยชน์แก่การไถหว่าน ในที่ทุกแห่งบ้างข้าวกล้าในพื้นที่แห่งหนึ่งจักเสียหายเพราะฝนตกจนท่วม ในพื้นที่แห่งหนึ่งจักเหี่ยวเฉาเพราะขาดฝน ในพื้นที่แห่งหนึ่งจักเผล็ดผลสมบูรณ์เพราะฝนตกถูกต้องสม่ำเสมอ
๘. อิลลีสชาดก (๗๘)
ว่าด้วยคนมีรูปร่างเหมือนกัน
(ช่างตัดผมโพธิสัตว์เมื่อแลดูศีรษะของคนทั้งสอง เห็นปุ่มปมที่ศีรษะ แล้ว จึงกราบทูลพระราชาว่า){๗๘} [๗๘] คนทั้งสองต่างก็เป็นคนกระจอก คนค่อม ตาเหล่มีปุ่มปม เกิดที่ศีรษะ ข้าพระบาทไม่รู้ว่าคนไหนคืออิลลีสเศรษฐี
เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
- (๑๑) สุบินว่าเห็นแก่นจันทน์มีค่าหนึ่งแสนถูกแลกซื้อด้วยเปรียงที่บูดเน่า มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาลเมื่อพระพุทธศาสนาจวนจะเสื่อมสูญ จักมีเหล่าภิกษุอลัชชีที่โลภในปัจจัยจำนวนมาก ภิกษุเหล่านั้นจักแสดงธรรมที่เรากล่าวตำหนิความโลภในปัจจัยแก่คนทั่วไปเพราะเหตุอยากจะได้ปัจจัย ๔ มีจีวรเป็นต้น โดยเหล่าภิกษุที่ยอมสยบเพราะปัจจัยตกอยู่ในฝ่ายคิดจะเอาตัวรอด จักไม่แสดงธรรมที่มุ่งถึงพระนิพพาน จักคิดแต่แสดงธรรมอย่างนี้ว่า ‘คนทั่วไปฟังความสละสลวยแห่งบท พยัญชนะและเสียงอันไพเราะแล้วจะถวายจีวรเป็นต้นอันมีค่ามาก’ เหล่าภิกษุอีกฝ่ายหนึ่ง ก็จักนั่งที่ระหว่างถนนหรือประตูเมืองทั้งสี่มุมเป็นต้นแสดงธรรมเพราะอยากจะได้เงินเพียงเล็ก ๆ น้อย ๆ ดังนั้น การที่เหล่าภิกษุแสดงซื้อขายธรรมที่เราแสดงเทียบค่าด้วยพระนิพพานเพื่อประโยชน์ แก่ปัจจัย ๔ และเพื่อประโยชน์แก่เงินเพียงเล็ก ๆ น้อย ๆ ก็จักเป็นเหมือนการซื้อขายแก่นจันทน์มี ค่าหนึ่งแสนด้วยเปรียงที่บูดเน่าฉะนั้น
- (๑๒) สุบินว่าเห็นน้ำเต้าเปล่าจมนํ้าอยู่ มีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาลเมื่อพระราชา หรือผู้นําไม่ตั้งอยู่ในธรรม จักไม่ประทานยศแก่พวกกุลบุตรที่สมบูรณ์ด้วยชาติตระกูล แต่กลับประทานแก่พวกคนที่มีตระกูลต่ำ ซึ่งจักได้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน ส่วนพวกคนตระกูลสูงจักยากจน คำพูดของพวกคนที่มีตระกูลต่ำซึ่งเปรียบได้กับนํ้าเต้าเปล่าเท่านั้น จักถือว่าเป็นอันยุติทั้งในที่เบื้องพระพักตร์ ในที่พร้อมหน้ามุขมนตรี และในที่วินิจฉัยคดีความ แม้ในฝ่ายสังฆมณฑล คำพูด ของเหล่าภิกษุชั่วผู้ทุศีลเท่านั้นจักได้รับการเชื่อถือว่าถูกต้องในที่ประชุมสงฆ์ทำสังฆกรรมเป็นต้น ส่วนคำพูดของเหล่าลัชชีภิกษุผู้มีศีลหาได้รับการเชื่อถือว่าถูกต้องไม่ จักเป็นเหมือนกาลที่นํ้าเต้า เปล่า จมน้ำอยู่ฉะนั้น
- (๑๓) สุบินว่าเห็นหินลอยน้ำ กล่าวคือหินหนาทึบขนาดใหญ่มากประมาณเท่าเรือนยอดลอย นํ้าอยู่ได้เหมือนกับเรือฉะนั้นมีพระพุทธทำนายว่า ในอนาคตกาลเมื่อพระราชาหรือผู้นําไม่ตั้งอยู่ในธรรม จักประทานยศแก่พวกคนที่มีตระกูลต่ำ ซึ่งจักได้เป็นใหญ่ในแผ่นดิน ส่วนพวกคนตระกูลสูงจักยากจน ใคร ๆ จักไม่ทำความเคารพจักเคารพเฉพาะคนที่มีตระกูลต่ำ คำพูดของ พวกกุลบุตรซึ่งเปรียบได้กับหินหนามีความฉลาดในการวินิจฉัยคดีความจักไม่ได้รับการเชื่อถือทั้งใน
จบ ๗. มหาสุบินชาดก