๔. สังขชาดก เล่ม ๒๗

{๑๓๕๔} [๑๓๘๔] ดูก่อนท่านผู้เป็นปราชญ์ข้าพเจ้าพอใจการพยากรณ์ปัญหา ของท่าน จึงขอมอบแก้วมณีอันตีค่ามิได้ งามผ่องใส คล้อง อยู่ที่คอเป็นแก้วมณีเครื่องประดับคอของข้าพเจ้าให้แก่ท่าน เพื่อบูชาธรรม{๑๓๕๕} [๑๓๘๕] ดูก่อนท่านผู้เป็นปราชญ์ข้าพเจ้าพอใจการพยากรณ์ปัญหา ของท่าน จึงขอมอบโคนม โคผู้ และช้าง อย่างละ ๑,๐๐๐ รถเทียมด้วยม้าอาชาไนย ๑๐ คัน และบ้านส่วย ๑๖ ตำบลให้ แก่ท่าน

(พระบรมศาสดาทรงประมวลชาดกแล้วตรัสว่า)

{๑๓๕๖} [๑๓๘๖] พญานาคในกาลนั้นเป็นสารีบุตร พญาครุฑเป็นโมคคัลลานะ ท้าวสักกเทวราชเป็นอนุรุทธะพระเจ้าโกรัพยะเป็นอานนท์ วิธูรบัณฑิตเป็นพระโพธิสัตว์นั่นเอง เธอทั้งหลายจงจำชาดกไว้ อย่างนี้

๔. สังขชาดก (๔๔๒)

ว่าด้วยสังขพราหมณ์ได้รับอานิสงส์ถวายรองเท้า

(ชายผู้รับใช้ของสังขพราหมณ์โพธิสัตว์ไม่เห็นเทวดา ได้ยินแต่เสียง จึงกล่าวว่า)

{๑๓๕๗} [๑๓๘๗] ท่านสังขพราหมณ์ท่านเป็นพหูสูตได้ฟังธรรมมาแล้ว สมณพราหมณ์ทั้งหลายท่านก็ได้เห็นมาแล้วเมื่อเป็นเช่นนี้ ไยท่านจึงแสดงอาการพรํ่าเพ้อในเวลาอันไม่ควรคนอื่นใคร เล่านอกจากข้าพเจ้าจะมาพูดคุยกับท่าน

(สังขพราหมณ์กล่าวว่า)

{๑๓๕๘} [๑๓๘๘] มีนางเทพธิดาหน้างามผู้เลอโฉมสวมใส่เครื่องประดับทอง ประคองถาดทองคำเต็มด้วยอาหารทิพย์มาร้องเชิญให้เราบริโภค อาหารนางเป็นผู้มีศรัทธาและมีความยินดีแต่เราก็ตอบปฏิเสธนางไป(ชายผู้รับใช้กล่าวว่า)

{๑๓๕๙} [๑๓๘๙] ดูก่อนสังขพราหมณ์ บุรุษผู้ปรารถนาความสุขได้พบเห็นเทวดา เช่นนั้นแล้วควรถามให้ได้ความขอท่านจงลุกขึ้นประนมมือ ถามเทวดานั้นว่าท่านเป็นเทวดาหรือมนุษย์(สังขพราหมณ์ถามเทพธิดาว่า)

{๑๓๖๐} [๑๓๙๐] เพราะท่านมามองดูข้าพเจ้าด้วยสายตาอันแสดงความรัก ร้องเชิญให้ข้าพเจ้าบริโภคอาหารดูก่อนแม่นางผู้มีอานุภาพมาก ข้าพเจ้าขอถามท่าน ท่านเป็นเทวดาหรือมนุษย์(เทพธิดาตอบว่า)

{๑๓๖๑} [๑๓๙๑] ดูก่อนสังขพราหมณ์ ข้าพเจ้าเป็นนางฟ้าผู้มีอานุภาพมาก มาในกลางสมุทรนี้ก็เพราะเป็นผู้มีความเอ็นดูจะได้มีจิตประทุษร้าย ก็หาไม่ ข้าพเจ้ามาในที่นี้เพื่อประโยชน์แก่ท่านนั่นแหละ{๑๓๖๒} [๑๓๙๒] ดูก่อนสังขพราหมณ์ ในทะเลนี้มีข้าว น้ำ ที่นอน ที่นั่ง และยานพาหนะมากมายหลายอย่างใจของท่านปรารถนาสิ่งใด ข้าพเจ้าจะให้สิ่งนั้นแก่ท่านทุกอย่าง

(สังขพราหมณ์ถามว่า)

{๑๓๖๓} [๑๓๙๓] ข้าแต่นางฟ้าผู้มีร่างกายสวยงาม ตะโพกผึ่งผาย คิ้วงาม เอวบางร่างน้อยทานและการบูชาบางอย่างของข้าพเจ้าคงมีอยู่ ท่านเป็นผู้สามารถที่จะพยากรณ์ผลแห่งกรรมนั้นของข้าพเจ้าได้ ทุกอย่างการที่ข้าพเจ้าได้ที่พึ่งในทะเลหลวงนี้เป็นผลแห่งกรรมอะไร(เทพธิดาตอบว่า)

{๑๓๖๔} [๑๓๙๔] ดูก่อนสังขพราหมณ์ ท่านได้ถวายรองเท้าแก่ภิกษุรูปหนึ่งผู้เดินกระย่องกระแย่ง ทั้งกระหาย ทั้งลำบากในหนทางที่ร้อนระอุ ทักษิณานั้นอำนวยผลสิ่งที่น่าปรารถนาแก่ท่านแล้วในวันนี้

(สังขพราหมณ์กล่าวว่า)

{๑๓๖๕} [๑๓๙๕] ขอให้มีเรือที่ต่อด้วยแผ่นกระดานไม่รั่ว มีใบที่กินลมสักลำ เพราะในทะเลนี้ไม่มีพื้นที่สำหรับยานพาหนะอย่างอื่น ขอท่านช่วยส่งข้าพเจ้าให้ถึงเมืองโมลินีในวันนี้ด้วยเถิด

(พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า)

{๑๓๖๖} [๑๓๙๖] นางฟ้าผู้มีจิตชื่นชมโสมนัสปราโมทย์นั้นเนรมิตเรืออันงดงามแล้ว พาสังขพราหมณ์กับชายผู้รับใช้มาส่งถึงเมืองอันเป็นที่รื่นรมย์ ยินดีอย่างยิ่งแล้ว

๕. จุลลโพธิชาดก (๔๔๗)

ว่าด้วยพิษภัยของความโกรธ

(พระราชาตรัสถามพระดาบสโพธิสัตว์ว่า)

{๑๓๖๗} [๑๓๙๗] ดูก่อนพราหมณ์ ผู้ใดมาพาเอานางปริพาชิกาผู้มีนัยน์ตากว้าง มีใบหน้ายิ้มแย้ม ผู้เป็นที่รักของท่านไปโดยพลการ ท่านจะทำอย่างไรกะผู้นั้น(พระดาบสโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๑๓๖๘} [๑๓๙๘] ถ้าความโกรธพึงเกิดขึ้นแก่อาตมภาพแล้วยังไม่คลายไปเมื่อ อาตมภาพยังมีชีวิตอยู่ ก็ยังไม่หาย อาตมภาพก็จะหักห้ามเสีย โดยพลันทีเดียว ดังฝนห่าใหญ่ชำระล้างฝุ่นฉะนั้น(พระราชาตรัสว่า)

{๑๓๖๙} [๑๓๙๙] ท่านคุยอวดตัวไว้ในวันก่อนอย่างไรหนอ วันนี้ทำเป็นเหมือนมีกำลัง นั่งนิ่งเย็บผ้าซ้อนนอก (สังฆาฏิ) อยู่ในบัดนี้

(พระดาบสโพธิสัตว์ตอบว่า)

{๑๓๗๐} [๑๔๐๐] ความโกรธเกิดขึ้นแก่อาตมภาพแล้วยังไม่คลายไป เมื่ออาตมภาพ ยังมีชีวิตอยู่ ก็ยังไม่หาย อาตมภาพจะหักห้ามเสียโดยพลัน ทีเดียว ดังฝนห่าใหญ่ชำระล้างฝุ่นฉะนั้น(พระราชาตรัสถามว่า)

{๑๓๗๑} [๑๔๐๑] ความโกรธเกิดขึ้นแก่ท่านแล้วยังไม่คลายไปอย่างไรเมื่อท่าน ยังมีชีวิตอยู่ ความโกรธก็ยังไม่หายอย่างไรท่านได้ห้ามกัน ความโกรธดังฝนห่าใหญ่ชำระล้างฝุ่นอย่างไร