๘. เมณฑกปัญหาชาดก เล่ม ๒๗

๘. เมณฑกปัญหาชาดก

ว่าด้วยเมณฑกปัญหา

[๑๖๘๖] ความที่สัตว์เหล่าใดในโลกนี้ เป็น

สหายกันแม้จะไปด้วยกันเพียง ๗ ก้าว มิได้เคยมีมา

ในกาลไหน ๆ เลย สัตว์ทั้ง ๒ นั้นซึ่งเป็นศัตรูกัน

กลับเป็นสหายกัน ย่อมประพฤติเพื่อความคุ้นเคยกัน

เพราะเหตุอะไร.

[๑๖๘๗] ในเวลาอาหารเช้าวันนี้ ถ้าท่านทั้งหลาย

ไม่สามารถจะแก้ปัญหานี้ของเราได้ เราจักขับไล่ท่าน

ทุกคนให้ออกไปจากแว่นแคว้นของเรา เพราะเราไม่ต้องการคนโง่เขลา.

[๑๖๘๘] เมื่อสมาคมแห่งมหาชนอึกทึก เมื่อ

ชุมนุมชนเกิดโกลาหลอยู่ ข้าพระองค์ทั้งหลายมีใจ

ฟุ้งซ่าน จิตไม่แน่วแน่ ก็ไม่สามารถจะพยากรณ์

ปัญหานั้นได้.

[๑๖๘๙] ข้าแต่พระจอมประชาชน นักปราชญ์

ทั้งหลายมีจิตมีอารมณ์อันเดียวเทียว คนหนึ่ง ๆ อยู่ใน

ที่ลับ คิดเนื้อความทั้งหลายพิจารณาอยู่ในสถานที่

เงียบสงัด ภายหลังจึงจักกราบทูลแก้เนื้อความข้อนั้น

พระเจ้าข้า.

[๑๖๙๐] เนื้อแพะ เป็นที่รักเป็นที่พอใจแห่งบุตร

อำมาตย์และราชโอรสทั้งหลาย ชนเหล่านั้นย่อมไม่

บริโภคเนื้อสุนัข ครั้งนี้ มิตรธรรมแห่งแพะกับสุนัข

มีต่อกัน.

[๑๖๙๑] ชนทั้งหลายย่อมใช้หนึ่งแพะเป็นเครื่อง

ลาดบนหลังม้า เพราะเหตุแห่งความสุข แต่ไม่ใช้

หนังสุนัขเป็นเครื่องลาดบนหลังม้า ครั้งนี้มิตรธรรม

แห่งแพะกับสุนัขมีต่อกัน.

[๑๖๙๒] แพะมีเขาอันโค้งจริง แต่สุนัขไม่มีเขา

เลย แพะกินหญ้า สุนัขกินเนื้อ ครั้งนี้มิตรธรรมแห่ง

แพะกับสุนัขมีต่อกัน.

[๑๖๙๓] แพะกินหญ้า กินใบไม้ ส่วนสุนัขไม่

กินหญ้าไม่กินใบไม้ สุนัขจับกระต่ายหรือแมวกิน

ครั้งนี้ มิตรธรรมแห่งแพะกับสุนัขมีต่อกัน.

[๑๖๙๔] แพะมี ๔ เท้า ๘ กีบ มีกายไม่ปรากฏ

สุนัขนี้นำหญ้ามาเพื่อแพะนี้ แพะนี้ก็นำเนื้อมาเพื่อ

สุนัขโน้น.

[๑๖๙๕] นัยว่า พระผู้เป็นจอมประชานิกรผู้

ประเสริฐกว่าชาววิเทหรัฐ ประทับอยู่บนปราสาทอัน

ประเสริฐ ได้ทอดพระเนตรเห็นการนำอาหารมาแลก

กันกินโดยประจักษ์ และได้ทอดพระเนตรเห็นมิตร-

ธรรมแห่งสุนัขกับแพะด้วยพระองค์เอง.

[๑๖๙๖] เป็นลาภของเราไม่ใช่น้อยเลย ที่มี

บัณฑิตเช่นนี้อยู่ในราชสกุล เพราะว่านักปราชญ์

ทั้งหลายย่อมแทงตลอด ซึ่งเนื้อความแห่งปัญหาอัน

ลึกซึ้ง ละเอียด ด้วยคำสุภาษิต.

[๑๖๙๗] เรามีความพอใจเป็นอย่างยิ่งด้วยคำ

สุภาษิตจะให้รถเทียมด้วยม้าอัสดรคนละหนึ่งคัน และ

บ้านส่วยอันเจริญคนละหนึ่งบ้าน แก่ท่านทั้งหลาย

ผู้เป็นบัณฑิตทุกคน.

จบเมณฑกปัญหาชาดกที่ ๘

อรรถกถาเมณฑกปัญหาชาดก

เมณฺฑกปญฺหา อุมฺมงฺคชาตเก อาวีภวสฺสตีติ เมณฑกปัญหาจักมีอย่างแจ่มแจ้งในอุมมังคชาดก.๑

จบอรรถกถาเมณฑกปัญหาชาดก

ดูพระสูตรและอรรถกถาแปล ขุททกนิกาย ชาดก เล่มที่ ๔ ภาคที่ ๒ หน้า ๔๒๖

๙. มหาปทุมชาดก

ว่าด้วยมหาปทุมกุมาร

[๑๖๙๘] พระราชาผู้เป็นใหญ่ในแผ่นดินไม่เห็น

โทษของผู้อื่นว่าน้อยหรือมากโดยประการทั้งปวงไม่

พิจารณาด้วยพระองค์เองก่อนแล้ว ไม่พึงลงอาชญา.

[๑๖๙๙] กษัตริย์พระองค์ใด ยังไม่ทันพิจารณา

แล้ว ทรงลงพระราชอาชญา กษัตริย์พระองค์นั้นชื่อว่า

ย่อมกลืนกินพระกระยาหารพร้อมด้วยหนาม เหมือน

คนตาบอดกลืนกินอาหารพร้อมด้วยแมลงวัน ฉะนั้น.

[๑๗๐๐] กษัตริย์พระองค์ใด ทรงลงพระราช-

อาชญากับผู้ไม่ควรจะลงพระราชอาญา ไม่ทรงลง

พระราชอาชญากับผู้ที่ควรลงพระราชอาญา กษัตริย์

พระองค์นั้น เป็นเหมือนคนเดินทางไม่ราบเรียบ ไม่

รู้ว่าทางเรียบหรือไม่เรียบ.

[๑๗๐๑] กษัตริย์พระองค์ใด ทรงเห็นเหตุที่

ควรลงอาชญา และไม่ควรลงพระราชอาชญาและทรง

เห็นเหตุนั้น โดยประการทั้งปวงเป็นอย่างดีแล้ว ทรง

ปกครองบ้านเมือง กษัตริย์พระองค์นั้นสมควรปกครอง

ราชสมบัติ.