๙. มหาปทุมชาดก เล่ม ๒๗

นาทิฏฺฐา (๑) ปรโต โทสํ อณุํ ถูลานิ สพฺพโส

อิสฺสโร ปณเย ทณฺฑํ สามํ อปฺปฏิเวกฺขิย.

โทษน้อยใหญ่ของผู้อื่นทั้งหมดที่ยังมิได้เห็น

มิได้พิจารณาด้วยตนเอง ผู้ใหญ่ไม่ควรลงทัณฑ์

โย จ อปฺปฏิเวกฺขิตฺวา ทณฺฑํ กุพฺพติ ขตฺติโย

สกณฺฏกํ โส คิลติ ชจฺจนฺโธว สมกฺขิกํ.

ส่วนผู้ใดเป็นกษัตริย์ยังมิได้ทรงพิจารณาแล้วทรงลงอาชญา

ผู้นั้นชื่อว่ากลืนโภชนาหารพร้อมทั้งหนาม

เหมือนคนตาบอดแต่กำเนิด กลืนกินอาหารที่มีแมลงวัน

อทณฺฑิยํ ทณฺฑยติ ทณฺฑิยญฺจ อทณฺฑิยํ

อนฺโธว วิสมํ มคฺคํ น ชานาติ สมาสมํ.

พระราชาพระองค์ใดลงอาชญาบุคคลผู้ไม่ควรจะลงอาชญา

ไม่ลงอาชญาบุคคลผู้ควรลงอาชญา

พระราชาพระองค์นั้นไม่รู้สิ่งสมควรหรือไม่สมควร

เหมือนคนตาบอดเดินทางที่ขรุขระ

โย จ เอตานิ ฐานานิ อณุํ ถูลานิ สพฺพโส

สุทิฏฺฐมนุสาเสยฺย ส เว โวหริตุมรหติ.

อนึ่ง ฐานะน้อยใหญ่ทั้งหมดเหล่านี้

พระราชาพระองค์ใดเห็นชัดเจนดีแล้วสั่งการลงไป

พระราชาพระองค์นั้นสมควรจะปกครองราชสมบัติได้

เนกนฺตมุทุนา สกฺกา เอกนฺตติขิเณน วา

อตฺตํ มหตฺเต (๑) ฐาเปตุํ (๒) ตสฺมา อุภยมาจเร.

พระราชาผู้อ่อนโยนอย่างเดียวหรือผู้แข็งกร้าวอย่างเดียว

ไม่สามารถจะดำรงตนอยู่ในฐานะอันยิ่งใหญ่ได้

เพราะเหตุนั้น พึงประพฤติทั้ง ๒ ประการ

ปริภูโต มุทุ โหติ อติติกฺโข จ เวรวา

เอตญฺจ อุภยํ ญตฺวา อนุมชฺฌํ สมาจเร.

พระราชาผู้อ่อนโยนก็อาจจะถูกดูหมิ่น

ผู้แข็งกร้าวก็อาจจะมีศัตรู

ครั้นทราบเหตุทั้ง ๒ อย่างนี้แล้ว

พึงประพฤติพอสมควรเป็นกลาง ๆ ไว้

พหุมฺปิ รตฺโต ภาเสยฺย ทุฏฺโฐปิ พหุ ภาสติ

น อิตฺถิการณา ราช ปุตฺตํ ฆาเตตุมรหสิ.

คนมีความกำหนัดพึงพูดมาก ถึงคนมีความโกรธก็พูดมาก

ขอเดชะมหาราช พระองค์ไม่ควรให้ปลงพระชนม์พระราชโอรส

เพราะเหตุแห่งหญิงเลย

(ฝ่ายพระราชาผู้โง่เขลาทรงสั่งลงอาชญาว่า)

สพฺโพว โลโก เอกโต (๑) อิตฺถี จ อยเมกิกา

เตนาหํ ปฏิปชฺชิสฺสํ คจฺฉถ ปกฺขิปเถว นํ. (๒)

ประชาชนเป็นฝ่ายเดียวกันทั้งหมด

ฝ่ายหญิงนี้มีเพียงคนเดียว

เพราะเหตุนั้น เราจะปฏิบัติตามคำของหญิงนี้

พวกท่านจงไป จงโยนปทุมกุมารนั้นลงเหวไปเถิด

(ต่อมาพระราชาตรัสถามพระโพธิสัตว์ว่า)

อเนกตาเล นรเก คมฺภีเร จ สุทุตฺตเร

ปาติโต คิริทุคฺคสฺมึ เกน ตฺวํ ตตฺถ นามริ.

ที่ซอกเขาอันเป็นเหวลึกหลายชั่วลำตาล ยากที่จะขึ้นมาได้

เจ้าถูกผลักตกลงไปในเหวนั้นทำไมจึงไม่ตาย

(พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

นาโค ชาตผโณ ตตฺถ ถามวา คิริสานุโช

ปจฺจคฺคหิ มํ โภเคหิ เตนาหํ ตตฺถ นามรึ.

พญานาคเกิดอยู่ที่ซอกเขานั้น

แผ่พังพาน มีกำลัง ใช้ขนดรองรับอาตมภาพ

เพราะเหตุนั้น อาตมภาพจึงไม่ตายในเหวนั้น

(พระราชาตรัสว่า)

เอหิ ตํ ปฏิเนสฺสามิ ราชปุตฺต สกํ ฆรํ

รชฺชํ กาเรหิ ภทฺทนฺเต กึ อรญฺเญ กริสฺสสิ.

พ่อราชบุตร มาเถิด พ่อจักนำเจ้ากลับพระราชวังของตน

ขอความเจริญจงมีแก่เจ้า เจ้าจงครอบครองราชสมบัติเถิด

จักทำอะไรอยู่ในป่าเล่า

(พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

ยถา คิลิตฺวา พฬิสํ อุทฺธเรยฺย สโลหิตํ

อุทฺธริตฺวา สุขี อสฺส เอวํ ปสฺสามิ อตฺตนํ.

อาตมภาพมองเห็นตนเหมือนคนที่กลืนเบ็ด

แล้วดึงเบ็ดที่เปื้อนโลหิตขึ้นมา ครั้นดึงขึ้นมาแล้วพึงเป็นสุข

(พระราชาตรัสว่า)

กึ นุ ตฺวํ พฬิสํ พฺรูสิ กึ ตฺวํ พฺรูสิ สโลหิตํ

กึ นุ ตฺวํ อุพฺภตํ พฺรูสิ ตํ เม อกฺขาหิ ปุจฺฉิโต.

อะไรหนอ เจ้ากล่าวว่า เป็นเบ็ด

อะไรหนอ เจ้ากล่าวว่า เบ็ดเปื้อนโลหิต

อะไรหนอ เจ้ากล่าวว่า ดึงออกมาแล้ว

เราถามแล้ว ขอเจ้าจงบอกความข้อนั้น

(พระโพธิสัตว์กราบทูลว่า)

กามาหํ พฬิสํ พฺรูมิ หตฺถิอสฺสํ สโลหิตํ

จตฺตาหํ อุพฺภตํ พฺรูมิ เอวํ ชานาหิ ขตฺติย.

กาม อาตมากล่าวว่า เป็นเบ็ด

ช้างและม้า อาตมากล่าวว่า เป็นเบ็ดที่เปื้อนโลหิต

การสละได้แล้ว อาตมากล่าวว่า ดึงออกมาแล้ว

ขอพระองค์ทรงทราบอย่างนี้เถิด จอมกษัตริย์

(พระศาสดาทรงประมวลชาดกด้วยคาถาสุดท้ายว่า)

จิญฺจมาณวิกา มาตา เทวทตฺโต จ เม ปิตา

อานนฺโท ปณฺฑิโต นาโค สารีปุตฺโต จ เทวตา

ราชปุตฺโต อหํ อาสึ เอวํ ธาเรถ ชาตกนฺติ.

มหาปทุมชาตกํ นวมํ.

พระราชมารดา (เลี้ยง) เป็นนางจิญจมาณวิกา

พระราชบิดาของอาตมาเป็นพระเทวทัต

พญานาคเป็นอานนท์ผู้เป็นบัณฑิต

เทวดาเป็นพระสารีบุตร

พระราชบุตรคือตถาคต

ขอเธอทั้งหลายทรงจำชาดกไว้อย่างนี้

มหาปทุมชาดกที่ ๙ จบ